ΔΕΘ: Οι 5+1 γευστικές μνήμες που σημάδεψαν την ιστορία του θεσμού

Ποιες είναι οι μνήμες που σας έρχονται πρώτα στο μυαλό όταν σκέφτεστε τη ΔΕΘ; Μήπως είναι τα εντυπωσιακά, γεμάτα καινοτομίες ξένα περίπτερα του παρελθόντος; Ο «γύρος του θανάτου» και το λούνα παρκ; Η πρώτη τηλεοπτική μετάδοση πανελλαδικά; Η θέα από τον πύργο του ΟΤΕ; Ή μήπως οι επισκέψεις πολιτικών και άλλων παραγόντων, οι πολυπληθείς διαδηλώσεις και το περίφημο «καλάθι» με τις ετήσιες υποσχέσεις;

Εμείς, πάλι, ανακαλέσαμε πέντε συν μία μνήμες της ΔΕΘ που δεν βιώνονται τόσο με τα μάτια και τα αυτιά όσο με… τον ουρανίσκο μας. Ελάτε μαζί μας σε ένα γευστικό ταξίδι στην ιστορία του θεσμού που χαρακτηρίζει πάνω από έναν αιώνα τώρα τη Θεσσαλονίκη.

Δόξα και τιμή στον καφέ, χτυπημένο κι αχτύπητο

Οι περισσότεροι γνωρίζουμε το ευτυχές ατύχημα που οδήγησε το 1957 στην ανακάλυψη του εθνικού μας κρύου ροφήματος, όταν ο Δημήτρης Βακόνδιος, που εργαζόταν για λογαριασμό του αντιπροσώπου της Nestlé, Γιάννη Δρίτσα, στη ΔΕΘ, θέλησε να πιει καφέ σε κάποιο διάλειμμα. Εκείνη την περίοδο, η Nestlé δειγμάτιζε ένα παιδικό σοκολατένιο ρόφημα σε σκόνη, που σερβιριζόταν πανεύκολα με λίγο κρύο νερό και χτύπημα σε σέικερ.

Ελλείψει ζεστού νερού μέσα στο περίπτερο, ο Βακόνδιος αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το σέικερ της εταιρείας του, για να ανακατέψει τον καφέ του. Και κάπως έτσι, εγένετο φραπές!

Αν και πιθανώς το περιστατικό είχε περισσότερο ανεκδοτολογικό χαρακτήρα και ο φραπές προϋπήρχε, είναι βέβαιο ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 γνώρισε τεράστια δημοφιλία και κυριάρχησε στις προτιμήσεις των Ελλήνων για δεκαετίες, μέχρι να έρθει η μόδα των freddo καφέδων.

Πάντως, οι καφέδες είχαν σταθερή παρουσία στην έκθεση ήδη από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της, σύμφωνα με τον πρώην Διευθύνοντα Σύμβουλο της ΔΕΘ – HELEXPO.Α.Ε., Κυριάκο Ποζρικίδη. Το 1929, στην τέταρτη χρονιά της διοργάνωσης, η γνωστή εταιρεία Λουμίδης έλαβε την πρώτη της διάκριση, ενώ το 1931 η ίδια εταιρεία παρουσίασε για πρώτη φορά νέες βραζιλιάνικες ποικιλίες καφέ. Το 1969 η εθνική συμμετοχή της Βραζιλίας στην έκθεση συνδέθηκε με το Ινστιτούτο Καφέ, και το 2008 ο περίφημος ιταλικός εσπρέσο βρέθηκε στο επίκεντρο, αφού τιμώμενη χώρα ήταν η Ιταλία. Πέρσι, στο πλαίσιο εκδήλωσης του δήμου Θεσσαλονίκης, έμπειροι baristas πρότειναν ενδιαφέρουσες παραλλαγές του αγαπημένου μας φραπέ, βάζοντας μέσα Baileys ή… κρέμα μπουγάτσας σε μορφή αφρού.

Η μπίρα – κατράμι που καθιερώθηκε

Ένα ποτήρι παγωμένη μαύρη μπίρα είναι το ιδανικό τελείωμα μετά από ένα απόγευμα γεμάτο σούρτα φέρτα στα περίπτερα. Χωρίς αμφιβολία, αυτό είναι το αλκοολούχο ποτό που συνδέθηκε όσο κανένα άλλο με το θεσμό.

Το γιατί καθιερώθηκε συγκεκριμένα η μαύρη μπίρα δεν είναι γνωστό. Πιθανόν να οφείλεται στη χρωματική και γευστική της πρωτοτυπία σε σχέση με την ξανθιά μπίρα. Πάντως, ξεκίνησε να σερβίρεται ήδη από το 1926, πρώτη χρονιά της έκθεσης, στα λεγόμενα «καμπαρέ» που λειτουργούσαν μετά το κλείσιμο των περιπτέρων. Σύμφωνα με τον κ. Ποζρικίδη, το κόστος ενός ποτηριού ήταν μόλις 1 δραχμή, κι έτσι πολύ σύντομα έγινε ανάρπαστη. Στην επιτυχία της συνετέλεσε και το ότι τα πρώτα χρόνια, προπολεμικά, δεν μπορούσε να τη βρει κανείς στην αγορά, αλλά παραγόταν από τη ζυθοποιία ΦΙΞ μόνο για κατανάλωση εντός της ΔΕΘ.

Την παράδοση συνεχίζει σήμερα η Μπίρα Νύμφη με την ειδική dark lager έκδοσή της, Νύμφη Dark, που παράγεται αποκλειστικά για την έκθεση. Παράλληλα, στον εκθεσιακό χώρο μπορεί να βρει κανείς και δεκάδες άλλες γεύσεις μπίρας από μικροζυθοποιίες που δραστηριοποιούνται σε κάθε περιοχή της χώρας.

Χοτ ντογκ το αμερικάνικο, αρνάκι το νεοζηλανδέζικο

Λουκάνικο σε ψωμάκι: το… έτερον ήμισυ της μαύρης μπίρας, χρόνια τώρα. Το πώς καθιερώθηκε επίσης είναι άγνωστο. Ίσως ήταν κι αυτή μία «συνεισφορά» των Αμερικανών στο θεσμό, εκτός από την ανοικοδόμηση του κατεστραμμένου από τον πόλεμο εκθεσιακού κέντρου με χρήματα από το Σχέδιο Μάρσαλ. Ίσως, πάλι, να ήταν μία μετεξέλιξη της ποικιλίας με λουκάνικα που σερβίρονταν προπολεμικά στους επισκέπτες.

Φυσικά, στα κυλικεία της ΔΕΘ μπορεί να βρει κανείς και το απόλυτο ελληνικό street food: το σουβλάκι. Για τους λάτρεις, δε, του κρέατος η Έκθεση προσέφερε πάντα επιλογές. Σύμφωνα με καταχωρήσεις και ιστορικά λευκώματα, τη δεκαετία του 1960 μπορούσε κανείς να βρει πιάτα με ψητό κοτόπουλο στο περίπτερο της Δανίας και με ψητό αρνί στο περίπτερο της Νέας Ζηλανδίας. Το 1934, στο περίπτερο πτηνοτροφίας και κουνελιών προσφερόταν κρέας κουνελιού «παρασκευασμένον κατά διαφόρους τρόπους υπό κυριών της Θεσσαλονίκης».

Μιας και αναφέρθηκαν τα κυλικεία της ΔΕΘ, αξίζει να σημειωθεί ένα περιστατικό που έγινε το 1953. Εκείνη τη χρονιά, ο αντιπρόεδρος της Έκθεσης, Αλέξανδρος Θεοδοσιάδης, απαίτησε να δοθούν τα κυλικεία στους επαγγελματίες μέσω δημοπρασίας, με αποτέλεσμα να δεχτεί επιθέσεις από ενδιαφερόμενους, οι οποίοι τις δύο προηγούμενες χρονιές τα εκμίσθωναν απευθείας.

Γλυκά εκθέματα για ατέλειωτο τσιμπολόγημα

Μία βόλτα μέσα στα περίπτερα αρκεί για να πέσουμε πάνω σε πολλούς μικρούς γευστικούς πειρασμούς. Ζελεδάκια και καραμέλες κάθε είδους, καραμελωμένοι ξηροί καρποί, μέλια, σοκολάτες γάλακτος, μπίτερ, λευκές ή… Dubai. Α, και άπειρες γεύσεις λουκουμιού, μαζί με μπόλικο χαλβά Φαρσάλων.

Με όλα αυτά, πού να φανταστεί κανείς ότι υπήρξε περίοδος που στη ΔΕΘ έγινε καμπάνια για περιορισμό της ζάχαρης; Κι όμως. Το 1932 έγινε μία μεγάλη εκστρατεία για την υποκατάσταση της εισαγόμενης ζάχαρης από την –πλεονάζουσα, λόγω πτώσης στο διεθνές εμπόριο– ελληνική σταφίδα. Παρουσιάστηκε, μάλιστα, και ένα βιβλίο από τον Αυτόνομο Σταφιδικό Οργανισμό με ανάλογες συνταγές για γλυκά.

Γεύσεις από Ελλάδα…

Και αν τα τελευταία χρόνια η ΔΕΘ δεν είναι πια τόσο το «παράθυρο» προς τον έξω κόσμο όπως σε προηγούμενες δεκαετίες, είναι σίγουρα ένας χώρος όπου γίνονται ζυμώσεις –κυριολεκτικά και μεταφορικά. Εκατοντάδες παραγωγοί και ειδικοί της γεύσης από όλη την Ελλάδα συναντιούνται στη Θεσσαλονίκη, κλείνοντας συμφωνίες, πουλώντας τα προϊόντα τους ή απλώς συστήνοντας γεύσεις του τόπου τους στο κοινό.

Από ποντιακά πιροσκί μέχρι τραβηχτή πίτα Μάνης με γραβιέρα, σύγκλινο και μέλι, και από κρητική ρακή μέχρι πατρινή τεντούρα, ο θεσμός στηρίζει διαχρονικά την ελληνική γαστρονομία. Πέρσι, μάλιστα, υλοποιήθηκε και σχετικό αφιέρωμα, με τίτλο «Γεύσεις από Ελλάδα», στο οποίο αναδείχθηκαν τοπικές πρώτες ύλες και παραδοσιακές συνταγές από πολλές γωνιές της Ελλάδας.

…και από Θεσσαλονίκη

Μία επίσκεψη στη ΔΕΘ, ειδικά για τους εκτός των τειχών, δεν μπορούσε παρά να ολοκληρωθεί με το «προσκύνημα» σε κάποιον από τους γαστριμαργικούς ναούς που βρίσκονταν διάσπαρτοι μέσα στην πόλη.

Σουτζουκάκια με ρωσική στου Ρογκότη, σνίτσελ με βούτυρο στο Όλυμπος Νάουσα, μπιτόκ αλά ρους στον Κρικέλα. Και για «σβήσιμο», τρίγωνα Πανοράματος και τσουρέκι από τον Τερκενλή. Γιατί οι παραδόσεις είναι για να τηρούνται!