8/52: Η ιστορία της Θεσσαλονίκης – Ένα μνημειώδες οκτάτομο έργο

Η Θεσσαλονίκη έχει εξαιρετικές αναπτυξιακές προοπτικές. Από τότε που ιδρύθηκε έχει ζήσει εποχές ακμής και σχετικής παρακμής, αλλά, κατά τρόπο μοναδικό στον ελλαδικό χώρο, δεν υπήρξε ιστορική συγκυρία στην οποία η Θεσσαλονίκη δεν ήταν σημαντική. Από την ιστορία της μπορούμε να διδαχτούμε πολλά — πώς η εξωστρέφειά της και οι άνθρωποί της την οδήγησαν σε περιόδους ανάπτυξης, πώς ο εγκλεισμός της σε άλλες περιόδους οδήγησαν σε κάμψη. Οι διδαχές αυτές δείχνουν τον δρόμο για το μέλλον, για την πορεία που πρέπει να ακολουθήσει, ώστε να βρεθεί στη θέση που αξίζει στην ιστορία της και στην ποιότητα των ανθρώπων της. Δείχνουν πώς ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας της, η επαφή της με την Ευρώπη και τον κόσμο, πάντα αναδείκνυαν τα καλύτερα στοιχεία της. Δίνουν και την αυτοπεποίθηση ότι, ακόμη και στις πιο σκοτεινές της στιγμές, η Θεσσαλονίκη και η κοινωνία της έβρισκαν τον τρόπο να ξανασηκωθούν και να μεγαλουργήσουν.

Βασικός θεματοφύλακας της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και, ευρύτερα, της Μακεδονίας είναι η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Οι εκδόσεις της, η βιβλιοθήκη και η πινακοθήκη της, οι εκδηλώσεις της — το συνολικό της έργο είναι μία διαρκής προσφορά προς την πατρίδα, προς τη Μακεδονία και προς τη Θεσσαλονίκη. Στο έργο αυτό μπορεί να προστεθεί και μία, η πρώτη, μεγάλη, πλήρης ιστορία της Θεσσαλονίκης. Ένα έργο αντίστοιχο με την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (της Εκδοτικής Αθηνών) σε όγκο και επιρροή. Η ιστορία της Θεσσαλονίκης μπορεί να είναι ένα μνημειώδες, οκτάτομο έργο, με τέσσερις τόμους που θα καλύπτουν τέσσερις βασικές ιστορικές περιόδους και τέσσερις ειδικούς τόμους. Η διάρθρωσή του μπορεί να είναι η εξής:

1ος τόμος: Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Περίοδος

2ος τόμος: Βυζαντινή Περίοδος και Φραγκοκρατία

3ος τόμος: Οθωμανική Περίοδος

4ος τόμος: Μετά την Απελευθέρωση

1ος ειδικός τόμος: Θεσσαλονίκη και Εβραίοι

2ος ειδικός τόμος: Θεσσαλονίκη και πρόσφυγες

3ος ειδικός τόμος: Θεσσαλονίκη και λιμάνι

4ος ειδικός τόμος: Θεσσαλονίκη και Εκκλησία

Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών μπορεί να συντονίσει το εγχείρημα αυτό και να αναθέσει τη συγγραφή των τόμων στην πανεπιστημιακή κοινότητα της Θεσσαλονίκης — κυρίως από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και από το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών της Σχολής Οικονομικών και Περιφερειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Η χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει από ιδιωτικούς πόρους και χορηγίες. Πιο προφανής πιθανός χορηγός θα ήταν το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), δεδομένου και του ότι η Τράπεζα Πειραιώς έχει απορροφήσει την Τράπεζα Μακεδονίας-Θράκης, η οποία είχε έντονη παρουσία με πολιτιστικές χορηγίες στη Θεσσαλονίκη πριν την απορρόφησή της. Το ίδιο το ΠΙΟΠ διακρίνεται και σήμερα για την υποστήριξη που παρέχει στον πολιτισμό σε διάφορες μορφές του.

Τι προσδοκάται ότι θα προκύψει από τη συνεργασία αυτή; Ένα πολυτελές οκτάτομο έργο, ενδεχομένως και δίγλωσσο (ελληνικά-αγγλικά), έργο που θα μπορεί να δωρηθεί σε βιβλιοθήκες, σε σχολεία, σε πολιτιστικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό, κυρίως όπου υπάρχει ισχυρή ομογένεια. Ένα έργο που, ακόμη κι αν κάποιος θα δυσκολεύεται να το διαβάσει από την αρχή μέχρι το τέλος, θα είναι έργο αναφοράς: όποιος θέλει μία πληροφορία μέσα στον ιστορικό χρόνο θα προστρέχει στον αντίστοιχο τόμο και θα τη λαμβάνει με τρόπο ζωντανό και πειστικό. Θα καταλήξει μία ζωντανή διαφήμιση της Θεσσαλονίκης σε όλο τον κόσμο.

Βασικός σκοπός ενός τέτοιου έργου, όμως, θα είναι να απευθύνεται στους ίδιους τους Θεσσαλονικείς: να μας πείσει, μέσω της ιστορικής διαδρομής της πόλης, ότι δικαιολογείται κάθε αισιοδοξία για το μέλλον, ότι το άνοιγμα της πόλης στον κόσμο και όχι το κλείσιμο στον εαυτό της είναι ο δρόμος για την προκοπή, ότι η Θεσσαλονίκη και οι άνθρωποί της έχουν μιαν αξιοζήλευτη ιστορία που δείχνει ότι έχουν και αξιοζήλευτες προοπτικές.

Για να επιστρέψω σε ένα μόνιμο μοτίβο στα σημειώματα αυτά, το εν λόγω έργο θα είναι μία ακόμη ώθηση προς την αυτοπεποίθηση που η Θεσσαλονίκη δικαιούται και χρειάζεται, προκειμένου να αξιοποιήσει τις εκπληκτικές δυνατότητές της.