35/52 Ζώντας με τα ΕΛΠΕ

Η κακοσμία στο Κορδελιό δεν είναι σημερινό πρόβλημα. Υπάρχει από παλιά και υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Μερικές φορές, εξαιτίας των ανέμων, η κακοσμία εξαπλώνεται και σε άλλες περιοχές του Δήμου Ελευθερίου Κορδελιού Ευόσμου, ουσιαστικά σε ένα μεγάλο μέρος της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Αλλά για τους κατοίκους του Κορδελιού η κακοσμία είναι, επί πολλές δεκαετίες τώρα, στοιχείο της καθημερινότητας.

Το πρόβλημα είναι σοβαρό και απαιτεί συστηματική αντιμετώπιση. Γι’ αυτό απαιτείται γνώση του νομοθετικού και κανονιστικού πλαισίου και των φορέων που είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή του. Και πρέπει οι δίαυλοι επικοινωνίας με την εταιρεία (Helleniq Energy/ Helleniq Petroleum επισήμως) να παραμένουν πάντα ανοικτοί. Η συμμόρφωση επιτυγχάνεται καλύτερα με τον ειλικρινή διάλογο, παρά με την επιβολή.

Ξεκινώντας, να επισημάνουμε ότι η βασική διοικητική πράξη που περιγράφει αναλυτικά τις υποχρεώσεις των ΕΛΠΕ για το περιβάλλον είναι η απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ). Στην απόφαση αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνουν τα ΕΛΠΕ ώστε να αποφεύγεται η κακοσμία. Σημειώνω ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία, με την Οδηγία 2024/1785, θεωρεί την κακοσμία μορφή ρύπανσης του περιβάλλοντος.

Η ΑΕΠΟ εκδίδεται από τη Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) και η εφαρμογή της ελέγχεται από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος, που επίσης είναι υπηρεσιακή μονάδα τού ΥΠΕΝ. Έχει πολύ μεγάλη σημασία να γνωρίζουμε τους υπαλλήλους αυτών των δύο υπηρεσιών, οι οποίοι μπορούν να βοηθήσουν πολύ στην κατανόηση των ζητημάτων που λαμβάνονται υπόψη κατά την αδειοδότηση και τον έλεγχο. Η ΑΕΠΟ των ΕΛΠΕ επιβάλλει να εκδοθεί και να κοινοποιηθεί στις υπηρεσίες του Υπουργείου σχέδιο διαχείρισης οσμών.

Άλλο στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουμε και να αποτυπώνουμε είναι οι πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος. Όχι αν υπάρχει ή δεν υπάρχει, αλλά πώς ακριβώς προκαλείται και σε ποια έκταση εμφανίζεται. Πώς μπορούμε να το καταφέρουμε αυτό; Δεν έχουμε βρει τρόπο να αποτυπώνουμε (και να μπορούμε να αναπαράγουμε με ακρίβεια) την οσμή, όπως κάνουμε με τον ήχο και την εικόνα. Ωστόσο, η τεχνολογία έχει προχωρήσει και έχει δημιουργήσει ηλεκτρονικούς αισθητήρες οσμής, ηλεκτρονικές «μύτες», οι οποίες αντιλαμβάνονται τη μεταβολή στην οσμή κάθε φορά. Ένα πυκνό δίκτυο από αισθητήρες οσμής που θα μπορεί να κάνει και δειγματοληψία του αέρα, όταν οι οσμές μεταβάλλονται, μπορεί να στήνεται σε πολλά σημεία και διάφορες αποστάσεις από τα όρια των ΕΛΠΕ και του Δήμου. Το δίκτυο αυτό θα πρέπει σε δεδομένη στιγμή να μπορεί να χορηγεί στοιχεία για τη σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα με τις διαφοροποιήσεις που φέρνει η απόσταση από τις εγκαταστάσεις των ΕΛΠΕ, σε συνδυασμό με τις μετεωρολογικές συνθήκες (ιδίως τους ανέμους).

Παράλληλα, βοηθά ένα σύστημα για να καταγγέλλεται η κακοσμία, το οποίο θα μοιάζει με το myCoast, το σύστημα με το οποίο καταγγέλλονται οι παραβάσεις στους αιγιαλούς της χώρας και φαίνεται το γεωγραφικό στίγμα του καταγγέλλοντος. Η ένταση των καταγγελιών και η χωρική τους συγκέντρωση θα συνδυάζεται με τα στοιχεία από τους μετρητές της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ώστε να γίνεται συσχετισμός των οσμών που καταγγέλλονται με τη σύσταση της ατμόσφαιρας. Τα σωματίδια και οι ιδιότητές τους θα αποδεικνύουν πέρα από κάθε αμφιβολία τον λόγο της κακοσμίας και η τοποθέτησή τους στον χώρο θα αποδεικνύει και την προέλευση των σωματιδίων αυτών.

Έχουν γίνει αυτά; Ναι, σε μεγάλο βαθμό. Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας έχει δραστηριοποιηθεί. Ο Δήμος Ελευθερίου Κορδελιού Ευόσμου έχει συνάψει προγραμματική σύμβαση με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και έχει εγκαταστήσει αισθητήρες. Το ΑΠΘ έχει μετρήσει, έχει καταγράψει συμπεράσματα και τα έχει παρουσιάσει πολύ πρόσφατα στο δημοτικό συμβούλιο. Τι προκύπτει; Ότι, σε σχέση με αντίστοιχες μετρήσεις μία οκταετία πιο πριν, έχουν μειωθεί σημαντικά οι ουσίες που προκαλούν δυσοσμία (φαίνεται ότι τα ΕΛΠΕ έχουν επενδύσει σημαντικά ποσά στην απόσμιση), αλλά ότι εξακολουθούν, κατά καιρούς, να έχουν μεγάλες περιστασιακές συγκεντρώσεις, οι οποίες προκαλούν πολύ δυσάρεστες οσμές. Επίσης, προκύπτει ότι δεν είναι εντελώς δεδομένο ότι η κακοσμία προέρχεται από τα ΕΛΠΕ, αλλά μπορεί να προέρχεται και από άλλες εγκαταστάσεις στη Δυτική Θεσσαλονίκη.

Πώς μπορούμε όμως να πάμε σε πιο οριστικά συμπεράσματα; Με επέκταση του συστήματος και αναδιοργάνωσή του – περισσότεροι αισθητήρες οσμής σε συνδυασμό με σταθμούς μέτρησης της ρύπανσης, που επικοινωνούν μεταξύ τους. Αν σε μία περιοχή έχουμε μεταβολή της οσμής, όλοι οι σταθμοί την ίδια ακριβώς στιγμή ειδοποιούνται μετρούν τη σύσταση του αέρα και, σε συνδυασμό με τα μετεωρολογικά δεδομένα, μπορούν να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη προσέγγιση την πηγή. Βοηθά η τοποθέτηση μετρητών και αισθητήρων και πλησίον άλλων δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν οσμές. Επίσης, στον βαθμό που κάθε δραστηριότητα οδηγεί στην απελευθέρωση διαφορετικών πτητικών ουσιών, άρα έχει δικό της αποτύπωμα ή «ταυτότητα», ο προσδιορισμός της ακριβούς σύστασης του αέρα, όταν ενεργοποιούνται οι αισθητήρες οσμής και δι’ αυτών οι σταθμοί μέτρησης, καθιστά πιο εύκολη την εύρεση της «ένοχης» δραστηριότητας. Τέλος, το σύστημα καταγγελιών θα μπορούσε να τυποποιήσει και τις διάφορες οσμές, ώστε να υπάρχει η επιλογή στον καταγγέλλοντα να γράφει ότι η οσμή του θυμίζει (λ.χ.: σάπιο αβγό, λάχανο, αποχέτευση, πετρέλαιο, άσφαλτο, ασετόν, καμμένο, χλωρίνη, άλλο).

Ποιος θα πληρώσει τους επιπλέον σταθμούς και τη διασύνδεσή τους, καθώς και το νέο σύστημα καταγγελιών; Μα, φυσικά, τα ίδια τα ΕΛΠΕ, που ήδη έχουν εγκαταστήσει ή πληρώσει αισθητήρες και μετρητές στο παρελθόν. Προσοχή: τα ΕΛΠΕ δεν θα πληρώσουν τους επιστήμονες που θα αναλύσουν τα στοιχεία (οι επιστήμονες αυτοί θα είναι οι επιθεωρητές περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ ή το ΑΠΘ), αλλά μόνο την προμήθεια και εγκατάσταση των μετρητών και του software για τις καταγγελίες — με άλλα λόγια, δεν θα έχουν τη δυνατότητα να «μαγειρέψουν» τα αποτελέσματα. Και πώς θα οδηγηθούν σε μία τέτοια χορηγία; Όταν ετέθη ζήτημα στον Δήμο Ελευθερίου Κορδελιού Ευόσμου για την επανάληψη των αθλητικών χορηγιών των ΕΛΠΕ, ο Δήμαρχος, σε αλληλογραφία με τα ΕΛΠΕ, ζήτησε να αυξηθεί το ποσό των χορηγιών και να είναι πιο στοχευμένο σε ανάγκες που προσδιορίζει ο Δήμος. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να ζητήσει από τα ΕΛΠΕ, ως χορηγία, την προμήθεια και εγκατάσταση των παραπάνω επιπλέον υλικών και του λογισμικού. Και, αν κάτι αναδείκνυε ακόμη περισσότερο την εταιρική κοινωνική υπευθυνότητα των ΕΛΠΕ, θα ήταν να χορηγήσουν και μέσα για να αντιμετωπίζονται οι οσμές ακόμη κι αν προέρχονται από άλλες πηγές, όπως από την παραγωγή αναερόβιων αερίων στον Θερμαϊκό Κόλπο, λόγω του ευτροφισμού που παρατηρείται εκεί, ή από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων στη Βιομηχανική Περιοχή, αν αποδειχθεί ότι και από εκεί προκαλούνται οσμές.

Έχει πολύ μεγάλη σημασία να υπάρχουν ανοικτοί δίαυλοι επικοινωνίας με τα ΕΛΠΕ. Η στείρα αντιπαράθεση των τελευταίων ετών δεν βοήθησε καθόλου τους κατοίκους του Κορδελιού. Το βασικό σε κάθε διαπραγμάτευση και, στον βαθμό που καταλήγει εκεί, σε κάθε αντιπαράθεση, είναι να γνωρίζουμε τι «χαρτιά» και τι δυνατότητες έχουμε. Αν, μέσω των μετρήσεων, αποκτήσουμε ακριβή εικόνα της επίδρασης που έχει η λειτουργία των ΕΛΠΕ για την ατμόσφαιρα, θα διαθέτουμε ένα όπλο για να επιβάλουμε και νομικά τον σεβασμό των δικαιωμάτων μας. Από την άλλη, αν αποδειχθεί ότι άλλες είναι οι δραστηριότητες που προκαλούν την κακοσμία, πρέπει να στραφούμε προς αυτές.

Οι κραυγές δεν έφεραν αποτέλεσμα. Ώρα είναι να δοκιμάσουμε τον τεκμηριωμένο διάλογο.