Τι θα έπρεπε να ζητάτε από τον Μηχανικό σας το 2026;

 Αρθρογραφεί στο TheOpinion ο Σάββας Ιωακειμίδης, MArch Eng & CEO της arxicon.com

Σε τι οφείλει να διαφέρει σήμερα ένας μηχανικός από αυτόν του 1830 και ποια είναι η ορθή σειρά των βημάτων πριν ξεκινήσετε ένα έργο!

Από την εποχή του Βιτρούβιου τον 1ο αιώνα π.Κ.Ε. μέχρι και σήμερα, πίσω από κάθε συγκροτημένη πολιτεία και προσπάθεια δόμησης ή αναδιαμόρφωσης χώρου, υπάρχει πάντα ένας μηχανικός με συγκεκριμένους συντεχνιακούς κανόνες. Ο Ρωμαίος Αρχιτέκτονας και Μηχανικός δεν κατέγραψε απλώς τεχνικές οδηγίες, αλλά θεμελίωσε τους πρώτους απαράβατους κανόνες της συντεχνίας μας, ορίζοντας την απόλυτη ισορροπία ανάμεσα στη στατικότητα (firmitas), στη λειτουργικότητα (utilitas) και στην αισθητική αρτιότητα (venustas) σε συνδυασμό με τη στοχευμένη επίτευξη αυτών. Σε εκείνη την πραγματικά ιδρυτική στιγμή της συνολικής επιστήμης μας, η αυστηρή προσήλωση στον κανόνα δεν αποτελούσε επιλογή, αλλά τη μοναδική δικλίδα ασφαλείας απέναντι στην όποια αυθαιρεσία και στην όποια κατάρρευση οποιουδήποτε έργου.

Αυτή η θεμελιώδης ανάγκη για τάξη και μέτρο επιβεβαιώθηκε απόλυτα και στη γέννηση της σύγχρονης Ελλάδας. Όταν στις 3 Φεβρουαρίου του 1830 υπογραφόταν το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος υφίστατο μόνο ως διπλωματική διακήρυξη, καθώς στην πράξη ήταν μια ρημαγμένη επικράτεια χωρίς υποδομές, δίκτυα ή δημόσια κτίρια. Γι’ αυτό και πριν καν υπάρξει επίσημο κράτος, το 1828, ένας απόλυτα διορατικός και οργανωτικός Κυβερνήτης, ο Ιωάννης Καποδίστριας, κατέφθασε στην Ελλάδα για να βάλει τάξη στο χάος, θέτοντας αμέσως σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο σχέδιο τεχνικής και στρατιωτικής ανασυγκρότησης.

Η αρχή έγινε τον Φεβρουάριο του 1828, όταν ο Κυβερνήτης ίδρυσε τον Λόχο των Τεχνιτών στην Αίγινα για τη συντήρηση υποδομών και, την 1η Ιουλίου 1828, τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων στο Ναύπλιο για τη δημιουργία επιστημονικά καταρτισμένων αξιωματικών του Μηχανικού. Αυτή η διττή υπόσταση του μηχανικού έχει άλλωστε βαθιές ρίζες, καθώς ακόμη και ο ίδιος ο Βιτρούβιος υπήρξε Μηχανικός του Στρατού και κατασκεύαζε πολεμικές μηχανές πολύ πριν θέσει τις βάσεις της «ειρηνικής ανοικοδόμησης».

Για να υλοποιήσει αυτό το έργο χωρίς να αφήσει τίποτα στην τύχη, ο Καποδίστριας επιστράτευσε κορυφαίες προσωπικότητες με αυστηρά διακριτούς ρόλους. Στη στρατιωτική και τεχνική εκπαίδευση των Ευελπίδων έθεσε επικεφαλής τους Κάρολο Φαβιέρο (Charles Fabvier), Κάρολο Χάιντεκ (Karl Wilhelm von Heideck) και Ζαν-Μπατίστ Πιέ (Jean-Baptiste Pié), ενώ στον κρίσιμο τομέα των υποδομών και της πολεοδομίας έφερε τον Κερκυραίο πολεοδόμο Σταμάτη Βούλγαρη που σχεδίασε εκ βάθρων την Πάτρα και την Τρίπολη, τον Γάλλο μηχανικό Ωγκύστ-Θεοντόρ Γκαρνό (Auguste-Théodore Garnot) για την ανοικοδόμηση φρουρίων και δημοσίων κτιρίων, καθώς και τον Κεφαλονίτη μηχανικό Θεόδωρο Βαλλιάνο για τις πρώτες χαρτογραφήσεις και τα δημόσια έργα. Δίπλα τους, ο λόγιος Γεώργιος Γεννάδιος στην εκπαίδευση και ο Σπυρίδων Τρικούπης ως γραμματέας της Επικρατείας διασφάλισαν θεωρητικά ότι η νέα κρατική δομή θα λειτουργούσε με αυστηρούς κανόνες, γραπτές διαδικασίες και επιστημονική πειθαρχία.

Ωστόσο, η βίαιη διακοπή αυτού του οράματος με τη δολοφονία του Καποδίστρια το 1831 ανέκοψε την ομαλή, οργανωμένη εξέλιξη της Πολιτείας μας, αφήνοντας την ανοικοδόμηση της χώρας σε ένα διαρκές καθεστώς πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής. Παρά τις αξιέπαινες προσπάθειες που ακολούθησαν, όπως μεταξύ άλλων η ίδρυση του μετέπειτα Πολυτεχνείου το 1837 αλλά και η σύσταση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος το 1923, οι ιστορικές παλινδρομήσεις, η πολυνομία και η γραφειοκρατία εμπόδισαν την πλήρη και πραγματική θεσμική θωράκιση του κλάδου μας. Μέσα σε αυτό το θολό τοπίο, ο Μηχανικός συχνά υποχρεώθηκε να λειτουργεί ως μεσολαβητής ή διεκπεραιωτής σε ένα σύστημα χωρίς επαρκείς, ξεκάθαρους κανόνες, με αποτέλεσμα να αναδυθεί η βαθιά επαγγελματική παθογένεια της υποκατάστασης της επιστημονικής μεθοδολογίας από τη λογική της «εξυπηρέτησης» και της «παράκαμψης». Συντηρώντας τεχνητά μια αίσθηση αβεβαιότητας, ο εργοδότης βρέθηκε συχνά σε ιδιότυπη ομηρία με εκτροχιασμένους προϋπολογισμούς, ενώ ταυτόχρονα παγιδεύτηκε και ο ίδιος ο μηχανικός, καταλήγοντας υποαμειβόμενος ή ακόμη και νομικά εκτεθειμένος επειδή σε μια στιγμή επαγγελματικής ανάγκης υπέκυψε στις παράτυπες απαιτήσεις του πελάτη του.

Σήμερα όμως, στο 2026, δεν υπάρχει χώρος για καμία ανησυχία, καθώς η εποχή μας προσφέρει ήδη τη μοναδική ιστορική ευκαιρία να οργανώνουμε τα πάντα από την αρχή με απόλυτη διαφάνεια και πειθαρχία. Διαθέτουμε πλέον ψηφιακά εργαλεία άμεσης επεξεργασίας, όπως τα AutoCAD, SketchUp και Lumion (και πολλά πολλά άλλα), αλλά και αντίστοιχα ψηφιακά συστήματα υποβολής και εγκρίσεων, όπως οι e-Άδειες, η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης και οι Δασικοί Χάρτες. Η μεθοδολογία Building Information Modeling (BIM) και η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπουν πλέον σε κάθε παράμετρο ενός έργου να προσομοιώνεται και να κοστολογείται εξαντλητικά πριν καν ξεκινήσει η σκέψη για οποιαδήποτε κατασκευή.

Η δημιουργική ασάφεια, η προχειρότητα και οι αδικαιολόγητες υπερβάσεις μπορούν να εκλείψουν οριστικά, εάν βεβαίως το επιθυμούν όλες οι πλευρές. Για δεκαετίες άλλωστε έφταιγε, όπως πολύ καλά γνωρίζουμε όλοι, ένας φαύλος κύκλος, όπου η Πολιτεία συντηρούσε το χάος της πελατειακής ασάφειας, ο Πελάτης αναζητούσε χαμηλό κόστος συνήθως μέσω της παρατυπίας, ο Μηχανικός συμβιβαζόταν για την αμοιβή της επιβίωσης γιατί πάντοτε ήταν ο τελευταίος τροχός της αμάξης και ο Κατασκευαστής επεδίωκε τελικά να κερδίσει εις βάρος όλων των παραπάνω. Με τα σημερινά δεδομένα δεν χρειάζεται πια να λειτουργούμε στον «αέρα» με τη λογική του «όποιος κερδίσει», γι’ αυτό φαντάζει αδιανόητο να υπάρχουν ακόμη επενδυτές ή ιδιώτες που διστάζουν να ξεκινήσουν ένα έργο από φόβο μήπως πέσουν θύματα μιας παρωχημένης νοοτροπίας η οποία δεν μπορεί να ξεκόψει από το «να αρμέγει όποιος μπορεί την αγελάδα ή όλοι μαζί ο ένας τον άλλο». Απλά, οι μεν πολίτες πρέπει να ψάξουν λίγο περισσότερο και όλοι οι μηχανικοί να το πάρουν επιτέλους απόφαση ότι η εποχή της αδιαφάνειας τελείωσε.

Κανένας εντολέας δεν επιτρέπεται πλέον να συμβιβάζεται με αόριστες υποσχέσεις του τύπου «ξεκινάμε και βλέπουμε», καθώς η συνεργασία σήμερα οφείλει και μπορεί να εδράζεται αποκλειστικά στην αυστηρή εφαρμογή του κανόνα της επιστήμης, της νομοθεσίας και της ακριβούς προκοστολόγησης. Προς αυτή την κατεύθυνση, είναι κρίσιμο να εμπεδωθεί η ορθή αλληλουχία με την οποία αξιοποιούμε έναν Διπλωματούχο Μηχανικό, έναν Μηχανικό Τ.Ε. ή έναν εξειδικευμένο Εμπειροτέχνη, κατανοώντας πρώτα απ’ όλα ότι ο όρος «Μηχανικός» στεγάζει εντελώς διαφορετικές και συχνά άσχετες μεταξύ τους ειδικότητες, όπως Αρχιτέκτονες, Πολιτικούς, Τοπογράφους, Μηχανολόγους, Ηλεκτρολόγους ή Χημικούς Μηχανικούς. Αντί της συνήθους πρακτικής να προηγούνται οι αυθαίρετες παρεμβάσεις και να έπεται ο Μηχανικός ως «πυροσβέστης», ο σύγχρονος πολίτης ή επενδυτής οφείλει (στον εαυτό του καταρχάς) να λειτουργήσει προληπτικά.

Πριν καν απευθυνθείτε στον οποιονδήποτε γνωστό σας, αξιοποιήστε μια απλή εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης για να χαρτογραφήσετε τις πραγματικές σας ανάγκες. Μπείτε στη δημιουργική περιέργεια να ενημερωθείτε πρώτα για τη νόμιμη και λογική σειρά της διαδικασίας, ζητώντας από την εφαρμογή να σας περιγράψει την ακριβή ειδικότητα που απαιτεί το έργο σας, το σύνολο των απαιτούμενων μελετών και σχεδίων, καθώς και το μέσο κόστος αυτών των υπηρεσιών της αγοράς στην περιοχή ενδιαφέροντός σας ή πανελλαδικά. Στο στάδιο αυτό, οφείλετε (στον εαυτό σας και πάλι πρωτίστως) να κάνετε και έναν θεμελιώδη διαχωρισμό υπηρεσιών ανάμεσα στον Μηχανικό Μελετών, Επίβλεψης και Οργάνωσης Έργου (Project Management) και στον Μηχανικό που λειτουργεί ως Κατασκευαστής και Εργολάβος. Μπορεί αμφότεροι να φέρουν την ιδιότητα του Μηχανικού, όμως δεν είναι ποτέ το ίδιο. Ο πρώτος είναι ο επιστημονικός θεματοφύλακας των δικών σας συμφερόντων και είναι αυτός που σχεδιάζει, προκοστολογεί και επιβλέπει την κατασκευή που θα εκτελέσει κάποιος άλλος, ακριβώς για να μπορεί να τον ελέγξει αντικειμενικά. Ο δεύτερος εκτελεί το έργο κατά βάση με επιχειρηματικό κίνητρο, χωρίς να σημαίνει φυσικά ότι σας κλέβει. Η λογική σειρά όμως είναι να υπάρχει σε όλα όσα κάνουμε φάση και ομάδα προετοιμασίας, ομάδα κατασκευής αλλά και ομάδα ελέγχου της κατασκευής για λογαριασμό σας.

Έχοντας πλέον με τα παραπάνω, πλήρη επίγνωση των πραγματικών δεδομένων του έργου σας, αλλά και των διακριτών ρόλων των ειδικοτήτων που χρειάζεστε, μπορείτε με σχετική ασφάλεια κατόπιν να απευθυνθείτε στην ελεύθερη αγορά και να αξιολογήσετε τη βέλτιστη γραπτή οικονομική προσφορά, αυτήν που αρμόζει στο βαλάντιό σας, στις πραγματικές σας ανάγκες και στο γούστο σας. Και εδώ όμως θα ήθελα να επισημάνω κάτι για να είστε σίγουροι για την τελική ποιότητα της επιλογής σας, θέτοντάς το με απλά λόγια και χωρίς καμία παρεξήγηση: στο ποδόσφαιρο δεν είναι όλοι οι Πορτογάλοι επαγγελματίες left wingers ο Κριστιάνο Ρονάλντο. Έτσι και στον δικό μας κλάδο, η κατοχή ακόμη και του ίδιου διπλώματος δεν συνεπάγεται ότι όλοι οι Αρχιτέκτονες Μηχανικοί είμαστε το ίδιο ως προς τη μεθοδολογία, την πειθαρχία οργάνωσης, την επαγγελματική συνέπεια και την εμπειρία. Στον διεθνή τεχνικό κόσμο ισχύει η απαράβατη αρχή «Plan the work, then work the plan», που σημαίνει πως πρώτα ολοκληρώνεις τον σχεδιασμό μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και μετά εκτελείς το σχέδιο χωρίς παρεκκλίσεις.

Για να εφαρμοστεί όμως αυτό στην πράξη, υπάρχει μία αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση που δεσμεύει όλες τις πλευρές: να τα ζητάτε και να τα συμφωνείτε όλα γραπτώς, χωρίς απολύτως τίποτα προφορικό. Η αδυναμία ελέγχου της αξιοπιστίας όλων των εμπλεκομένων μερών δεν βοηθά σε κανένα σημείο του έργου, καθώς όπως εύστοχα είχε διατυπώσει ο Ιούλιος Καίσαρας (στου οποίου το πλευρό υπηρέτησε ο Βιτρούβιος), «η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια, πρέπει και να φαίνεται τίμια». Αν το 2026 επιλέξετε να προχωρήσετε «ανάποδα», χωρίς έγγραφες δεσμεύσεις, χωρίς πλήρη φάκελο μελετών και βασιζόμενοι σε προφορικά «θα», είστε πλέον συνένοχος στην ίδια σας την ταλαιπωρία, γι’ αυτό σταματήστε να αναζητάτε «μάγους» και απαιτήστε από το πρώτο κιόλας ραντεβού την απλή, απαρέγκλιτη εφαρμογή του βασικού κανόνα που περιγράφω σε αυτό το άρθρο.

Υ.Γ. Το πρώτο σας βήμα στην πράξη, πριν σηκώσετε το τηλέφωνο για οποιοδήποτε τεχνικό έργο, είναι να αντιγράψετε το παρακάτω κείμενο, να συμπληρώσετε στα αποσιωπητικά τα δικά σας δεδομένα και να ρωτήσετε απλά, μια εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης για να έχετε μία αίσθηση της διαδικασίας και χοντρικά του κόστους. «Θέλω να πραγματοποιήσω το εξής τεχνικό έργο … [περιγράψτε εδώ το έργο και τα τετραγωνικά μέτρα, χωρίς να ξεχάσετε κάτι] στην περιοχή … [γράψτε πόλη ή περιοχή]. Ποια είναι η νόμιμη και ορθή χρονολογική σειρά των βημάτων υλοποίησης του έργου στην Ελλάδα του 2026, βάσει νόμων, νομολογίας και της ευρωπαϊκής πρακτικής, και τι ειδικότητες Μηχανικών και επίσημων Συνεργατών χρειάζομαι ξεχωριστά για τη Μελέτη, την Επίβλεψη, το Project Management και ξεχωριστά για τη φάση της Κατασκευής. Επίσης, πόσα και ποια σχέδια, μελέτες και έγγραφα απαιτούνται αναλυτικά πριν ξεκινήσουν οι εργασίες για την έκδοση των σχετικών αδειών ή εγκρίσεων, ποιο είναι το μέσο κόστος αυτών των μελετών και ποιο το μέσο εκτιμώμενο κόστος κατασκευής με βάση τα τετραγωνικά που περιέγραψα;»