Anna Unfiltered: Άκου, Ανθρωπάκι!

Ο Βίλχελμ Ράιχ(1) έγραφε ήδη από το 1946 πώς όταν ζεις για χρόνια στο βάθος μιας σκοτεινής σπηλιάς, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να αρχίσεις να σιχαίνεσαι το φως του ήλιου. Όχι επειδή είναι εχθρικό, αλλά επειδή τα μάτια σου έχουν συνηθίσει στο σκοτάδι. Κι άμα κάποιος κυλίσει την πέτρα και αφήσει τον ήλιο (βλ. αλήθεια) να μπει, το πρώτο σου ένστικτο είναι να κλείσεις τα μάτια, να διαμαρτυρηθείς γιατί πόνεσαν και, ενδεχομένως, να επιτεθείς σ’ αυτόν που σου χάλασε την ησυχία. Κάπως έτσι εξηγείται η διαχρονική ανθρώπινη αντίσταση στην αλήθεια. Και κάπως έτσι περιγράφεται, με ανατριχιαστική ακρίβεια, η εποχή μας.

Πολλές εκατονταετίες νωρίτερα ο Πλάτων, στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας, μάς κληροδότησε μία από τις εμβληματικότερες φιλοσοφικές παραβολές: την Αλληγορία του Σπηλαίου(2). Άνθρωποι αλυσοδεμένοι από την παιδική τους ηλικία, με το βλέμμα στραμμένο σε έναν τοίχο, παρακολουθούν τις σκιές που προβάλλονται μπροστά τους και τις εκλαμβάνουν ως την όλη πραγματικότητα. Δεν γνωρίζουν τίποτε άλλο διότι δεν έχουν δει τίποτε άλλο. Ώσπου ένας από αυτούς ελευθερώνεται, στρέφεται προς την έξοδο, ανεβαίνει με δυσκολία και αντικρίζει τον ήλιο. Στην αρχή πονάει, τυφλώνεται, δεν κατανοεί όσα βλέπει. Όμως σταδιακά τα μάτια του συνηθίζουν και ανακαλύπτει αυτό που οι υπόλοιποι αγνοούν: ο κόσμος έξω απ’ τη σπηλιά είναι πολύ μεγαλύτερος από τις σκιές που γνώριζε. Κι όταν ο απελευθερωμένος δεσμώτης επιστρέφει για να ενημερώσει τους υπόλοιπους, εκείνοι τον αντιμετωπίζουν με χλευασμό, καχυποψία και εχθρότητα. Η αλήθεια (του) τους ενοχλεί. Τους απειλεί. Ανατρέπει την ασφάλεια της άγνοιάς τους.

Αν σου θυμίζει κάτι, αναγνώστη μου, δεν είναι τυχαίο. Σήμερα η σπηλιά διαθέτει κωδικούς Wi-Fi, λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα, τηλεοπτικά πάνελ, πολιτικούς εκπροσώπους και ένα ατελείωτο κοινό πρόθυμο να καταναλώσει κάθε καινούργια σκιά που του σερβίρουν. Φυσικά, έξω από τη σπηλιά συμβαίνουν πράγματα και θάματα, αλλά ποιος σηκώνεται απ’ τον καναπέ του;

Την εβδομάδα που πέρασε μάθαμε για την κυβερνοληστεία των 6,3 δισεκατομμυρίων, με Βορειοκορεάτες hackers και Binance σε μια ψηφιακή πραγματικότητα τεράστιων οικονομικών και γεωπολιτικών επιθέσεων. Μάθαμε για την ευαλωτότητα των ψηφιακών υποδομών, για το οργανωμένο κυβερνοέγκλημα, για την οικονομία της απάτης και για ένα σύστημα που μοιάζει να τρέχει με ταχύτητα φωτός στο απόλυτο κενό. Άιντε να το πιάσεις τώρα εσύ με τις πατερίτσες. 

Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα, μάθαμε για υποθέσεις φοροδιαφυγής εκατομμυρίων, με την Pizza Fan και τους Φούρνους Χωριάτικο πρωταγωνιστές στο μεγάλο και διαχρονικό ελληνικό παράδοξο: το ανθρωπάκι-φορολογούμενος οφείλει απόλυτη υπακοή και συνέπεια, να μετράει και το τελευταίο ευρώ, να τρέμει μήπως του ξεφύγει καμιά αποδειξούλα (πώς να του ξεφύγει, εδώ που τα λέμε, αφού η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση της Ευρωζώνης στις πληρωμές με κάρτα,  περίπου 7 στις 10 συναλλαγές πραγματοποιούνται με «πλαστικό» χρήμα – τα ύστερα του κόσμου!) και όταν πρόκειται για εκατομμύρια κλεμμένα ευρώ, χρειάζεται η καταγγελία ενός εργαζόμενου για να βγουν τα άπλυτα στη φόρα. Προφανώς η ΑΑΔΕ και οι συν αυτή κοιμούνταν τον ύπνο του λαδωμένου, μη δικαίου. Μιλάμε για σουρεαλιστικές καταστάσεις, αν όχι γελοίες! 

Μέσα σ’ όλον αυτόν τον ορυμαγδό των μαύρων δεσμίδων έχουμε και την κυρία Υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογενείας να λανσάρει το χαρούμενο ανθρωπάκι-επιδοματία,  που με τραβηγμένα α λα Τζόκερ χαμόγελα και στημένες δηλώσεις, διαφημίζει την τύχη του στις στάσεις του Μετρό, συμμετέχοντας στην πιο καλοστημένη καμπάνια τζάμπα κοινωνικής ευαισθησίας. Για τα πέντε λεπτά δημοσιότητας και ένα κομμάτι ψωμί, άνθρωποι, που ούτως ή άλλως δικαιούνταν το όποιο επίδομα, αναγκάζονται γίνουν ο περίγελος (σε κοινή θέα) μιας επικοινωνιακής παράστασης μικροπολιτικής. Χαμογελάστε παρακαλώ! Επιβεβαιώστε την ευεργετική κρατική μέριμνα! Παρουσιάστε ως προσωπική χάρη το δικαίωμα στην κοινωνική προστασία! 

Και συγγνώμη, δηλαδή, από πότε η αξιοπρέπεια του ανθρώπου έγινε διαφημιστικό υλικό; Από πότε η ανακούφιση ενός πολίτη, που δυσκολεύεται να τα βγάλει πέρα, μετατρέπεται σε επικοινωνιακό επιχείρημα για την αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης; Της κυβέρνησης που έψεγε τους προηγούμενους για την επιδοματική τους πολιτική και τώρα μετατρέπει τα ψίχουλα του ‘’κουπονιού’ σε δώρο και φιλανθρωπία. Σιγά μη σας οφείλουμε κι αιώνια ευγνωμοσύνη για τα κάθε είδους pass. Ρε δεν pass …στη γωνία να δεις αν έρχομαι; 

Έχουμε, όμως, συνηθίσει στην κανονικοποίηση της αυθαιρεσίας και στην κοινωνική αποχαύνωση. Τα νόμιζες επάργυρα, τα πήρες κι ήταν άχυρα(3). Και όμοια με τη σπηλιά του Πλάτωνα, άμα κάποιος προσπαθήσει έστω να μας δείξει την έξοδο, θα τον κατηγορήσουμε ότι είναι από υπερβολικός, αρνητικός, μηδενιστής, ως ενοχλητικός κακομοίρης και μίζερος. Βλέπεις η έξοδος απαιτεί πνευματικό κόπο, κριτική σκέψη, θάρρος, διάθεση να αμφισβητήσεις. Και ακόμα περισσότερο απαιτεί αυτό που ο Νίτσε περιέγραφε ως ‘’ελευθερία’’ στο έργο του Το Λυκόφως των Ειδώλων (1888): «Το να έχει κανείς τη θέληση να αναλαμβάνει την ευθύνη για τον εαυτό του». 

Άκου, λοιπόν, ανθρωπάκι! Πάψε να μπερδεύεις τη σκιά με την πραγματικότητα. Σταμάτα να κλείνεις τα μάτια. Ανάλαβε τις ευθύνες σου. Και, κυρίως, μη θυμώνεις επειδή κάποιος σε αναγκάζει να δεις, εκείνα που τεχνηέντως απέφευγες. Αν σήμερα το φως σε πονάει, φταίνε τα χρόνια που έμαθες να ζεις στο σκοτάδι. 

1. Reich, W. (1948). Listen, Little Man! Orgone Institute Press. (Το έργο γράφτηκε το καλοκαίρι του 1946).
2. Πλάτων, Πολιτεία, Βιβλίο Ζ΄, 514a–517a. Διαθέσιμο στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας – Ψηφιακοί Πόροι.
3. Τσιτσάνης, Β. (1951). Το θύμα [Τραγούδι]. Ερμηνεία: Π. Τσαουσάκης & Μ. Νίνου. Columbia.