Silvio

Aρθρογραφεί στο TheOpinion η Ειρήνη Βήττα-Βαβούσκου, επιχειρηματίας.

Η πτώση του Silvio Berlusconi στην Ιταλία δεν μπορεί να γίνει κατανοητή, αν δεν προηγηθεί προσεκτική ματιά στο υπόβαθρο από το οποίο αναδύθηκε, σε μία χώρα κουρασμένη από σκάνδαλα, ιδεολογικές αγκυλώσεις και πολιτική τάξη που είχε χάσει την επαφή της με την κοινωνία.

Ο Berlusconi υπήρξε γόνος μεσοαστικής οικογένειας, με σπουδές νομικής και ένστικτο επιχειρηματικό που κατόρθωσε να οικοδομήσει μια αυτοκρατορία στα media, στην ακίνητη περιουσία και στην ψυχαγωγία, την στιγμή που η ιταλική δημόσια σφαίρα αναζητούσε νέα πρόσωπα. Δεν προήλθε από κομματικούς μηχανισμούς, ούτε από συνδικαλιστικές επετηρίδες, αλλά από τον κόσμο της αγοράς, κάτι που του επέτρεψε να εμφανιστεί ως διάττων αστέρας στο παλαιό σύστημα.

Η άνοδος του υπήρξε εκρηκτική, σχεδόν θεατρική, καθώς συνδύασε τον λόγο του επιτυχημένου επιχειρηματία με την εικόνα του λαϊκού ανθρώπου, που μιλούσε απλά, γελούσε εύκολα και υποσχόταν πολλά. Ίδρυσε κόμμα σαν να λάνσαρε προϊόν, αξιοποίησε την τηλεόραση ως πολιτικό εργαλείο και καλλιέργησε την αίσθηση ότι αυτός, και μόνον αυτός, μπορούσε να κυβερνήσει αποτελεσματικά μια Ιταλία σε παρακμή.

Το success story του, με μειώσεις φόρων, ανάπτυξη και διεθνή προβολή, ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η χώρα μπορούσε να λειτουργήσει με όρους ιδιωτικής εταιρείας, όπου ο ισχυρός διευθύνων σύμβουλος αποφασίζει και οι υπόλοιποι ακολουθούν.

Η άνθιση της εξουσίας του συνέπεσε με μια περίοδο σχετικής ευημερίας, κατά την οποία ο Berlusconi ένιωθε πολιτικά κυρίαρχος και κοινωνικά αποδεκτός. Οι εκλογικές του νίκες, οι συμμαχίες που άλλαζαν κατά βούληση και η ανοχή μεγάλου μέρους των μέσων ενημέρωσης, τα οποία ο ίδιος επηρέαζε, δημιούργησαν ένα περιβάλλον ατιμωρησίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, όπου η προσωπική ζωή συγχέεται με το δημόσιο αξίωμα, άρχισαν να συσσωρεύονται λάθη, παραλείψεις και επιλογές που υπονόμευαν θεσμούς, χωρίς να γίνονται άμεσα αντιληπτές ως επικίνδυνες.

Το κρίσιμο σφάλμα του Berlusconi ήταν ότι ένιωσε άτρωτος, πεπεισμένος πως η δημοφιλία, ο πλούτος και ο έλεγχος της αφήγησης αρκούσαν για να εξουδετερώσουν την κάθε κρίση. Υποτίμησε την οικονομική πραγματικότητα, αδιαφόρησε για τα δημόσια οικονομικά και αντιμετώπισε την ευρωπαϊκή πίεση με ειρωνεία και επιπολαιότητα, την ώρα που η Ιταλία βυθιζόταν σε κρίση χρέους.

Παράλληλα, τα προσωπικά σκάνδαλα, οι δικαστικές υποθέσεις και η θεσμική φθορά, που ο ίδιος προκαλούσε με νομοθετικές παρεμβάσεις υπέρ του εαυτού του, αποξένωσαν συμμάχους και πολίτες.

Η πτώση του δεν υπήρξε ξαφνική, αλλά σταδιακή και αναπόφευκτη, καθώς το οικοδόμημα της εξουσίας του στηριζόταν περισσότερο στην εικόνα παρά στην ανθεκτικότητα. Όταν η οικονομική κρίση αποκάλυψε τα όρια του μοντέλου του και όταν η διεθνής αξιοπιστία της Ιταλίας τέθηκε εν αμφιβόλω, ο Berlusconi βρέθηκε μόνος, χωρίς το κύρος που πίστευε πως είχε εξασφαλίσει. Ο βασιλιάς έμεινε γυμνός.

Η ιστορία του παραμένει διδακτική, γιατί δείχνει πώς ένα success story μπορεί να μετατραπεί σε παράδειγμα ύβρεως, όταν η εξουσία ασκείται χωρίς μέτρο, αυτογνωσία και σεβασμό στους θεσμούς.