Η Ημιμάθεια στον Δημόσιο Λόγο και η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ρύθμισης της Τεχνητής Νοημοσύνης

Αρθρογραφεί στο TheOpinion o Γιάννης Γ. Σταύρου, Οικονομολόγος, Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Οικονομικές Σχέσεις, MA College Of Europe, Msc London School of Economics

Η ημιμάθεια αποτελεί ίσως την πιο επικίνδυνη μορφή άγνοιας, γιατί συνοδεύεται από βεβαιότητα, αλαζονεία και έλλειψη αυτογνωσίας. Στον δημόσιο λόγο, όσοι γνωρίζουν ελάχιστα και περιστασιακά ένα θέμα, συχνά διαμορφώνουν εντυπώσεις δυσανάλογες της πραγματικής τους γνώσης και οδηγούν σε παραπλανητικά μηνύματα. Το φαινόμενο αυτό αποτυπώνεται έντονα στις δημόσιες παρεμβάσεις για την ευρωπαϊκή πολιτική γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει ένα εύκολο αφήγημα: ότι η Ευρώπη δήθεν «μένει πίσω» επειδή ρυθμίζει υπερβολικά την καινοτομία. Πρόκειται για μια επιφανειακή και ιστορικά αφελή προσέγγιση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν παράγει κανονιστικά πλαίσια επειδή «μόνο αυτό ξέρει να κάνει». Ρυθμίζει επειδή είναι ίσως ο μοναδικός γεωπολιτικός χώρος όπου η τεχνολογική ανάπτυξη εξακολουθεί να συνδέεται με δημοκρατικές αξίες, θεμελιώδη δικαιώματα και θεσμική λογοδοσία.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η άκριτη αναπαραγωγή ισχυρισμών ότι οι Ευρωπαίοι ερευνητές ή επιχειρηματίες αισθάνονται «μειονεκτικά» απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα. Όταν τέτοιες γενικεύσεις εκφέρονται από δημόσια πρόσωπα και εκπροσώπους της αγοράς άκριτα, λειτουργούν περισσότερο ως επικοινωνιακά συνθήματα παρά ως σοβαρές τοποθετήσεις. Δημιουργούν κλισέ περί «ευρωπαϊκής καθυστέρησης», δείχνοντας ότι δεν κατανοούν ούτε το περιεχόμενο ούτε τη φιλοσοφία της Ευρωπαϊκής στρατηγικής και του AI Act.

Το AI Act δεν αντιμετωπίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη και την καινοτομία ως εχθρό. Βασίζεται στην αξιολόγηση κινδύνου και θέτει αυστηρούς κανόνες μόνο εκεί όπου απειλούνται δικαιώματα, δημοκρατικοί θεσμοί και δημόσια ασφάλεια. Το AI Act επιχειρεί να αποτρέψει ένα μοντέλο «innovation without accountability». Η ευρωπαϊκή λογική θεωρεί ότι η κοινωνική εμπιστοσύνη αποτελεί προϋπόθεση βιώσιμης και μακροπρόθεσμης καινοτομίας και όχι εμπόδιο σε αυτήν.

Η απουσία αντίστοιχων ορίων στις ΗΠΑ και στην Κίνα έχει ήδη οδηγήσει σε μαζική παραβίαση προσωπικών δεδομένων, αλγοριθμικές διακρίσεις και εκτεταμένη κρατική επιτήρηση. Η Ευρώπη υστερεί σε ταχύτητα και επενδυτική ισχύ, ίσως κινείται πιο αργά, αλλά επιλέγει συνειδητά να μην θυσιάσει τη δημοκρατία και την ελευθερία στον βωμό της ανεξέλεγκτης τεχνολογικής ισχύος.