Στουρνάρας: «Λάθος η γενικευμένη μείωση του ΦΠΑ – Το 2015 φοβήθηκα για αιματοχυσία»

Όσα δήλωσε για το ρόλο της ΤτΕ στην οικονομία αλλά και την προσωπική του πορεία σε συνέντευξή του

Στουρνάρας: «Λάθος η γενικευμένη μείωση του ΦΠΑ – Το 2015 φοβήθηκα για αιματοχυσία»
Γιάννης Στουρνάς (ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI)

Την ανάγκη επιτάχυνσης των μεταρρυθμίσεων, διατήρησης της δημοσιονομικής υπευθυνότητας και ενίσχυσης του ανταγωνισμού υπογραμμίζει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Το Μανιφέστο», με αφορμή την έναρξη της τρίτης θητείας του. Ως κεντρικό στόχο θέτει την πραγματική σύγκλιση της Ελλάδας με την Ευρώπη σε παραγωγικότητα, εισοδήματα και ευημερία, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η ακρίβεια σε τρόφιμα, ενέργεια και στέγαση εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά.

Όσον αφορά την οικονομική πορεία της χώρας, επισημαίνει ότι μεταξύ 2020 και 2025 οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά περίπου 80% σε πραγματικούς όρους, ενώ το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών το 2025 ήταν κατά 9% υψηλότερο σε σχέση με το 2022. Για τη διατηρήσιμη αύξηση των μισθών προκρίνει επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, ψηφιακή αναβάθμιση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επιτάχυνση της Δικαιοσύνης, περιορισμό της γραφειοκρατίας και καλύτερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας.

Στον τραπεζικό τομέα, σημειώνει ότι η ΤτΕ επιδιώκει την έμμεση ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω της δημιουργίας ενός πέμπτου πόλου, της ενδυνάμωσης μικρότερων ιδρυμάτων και της εισόδου ξένων ομίλων στην ελληνική αγορά. Παράλληλα, υπερασπίζεται τις πρόσφατες αυξήσεις επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ως αναγκαίες για την επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο του 2%.

«Μη πρόσφορο και δημοσιονομικά επιβλαβές μέτρο η οριζόντια μείωση στον ΦΠΑ»

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη του διοικητή για το αν θα είχε πραγματικό θετικό αντίκτυπο στους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών η γενικευμένη και μόνιμη μείωση του ΦΠΑ. Ο ίδιος εμφανίζεται αρνητικός σε αυτό το ενδεχόμενο, κάνοντας λόγο για ένα μέτρο ακριβό και ανεπαρκώς στοχευμένο. Επικαλείται μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος, σύμφωνα με την οποία μόλις το 19% έως 25% μιας προσωρινής μείωσης μετακυλίεται βραχυπρόθεσμα στις τιμές, προτείνοντας αντίθετα τη στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και τη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της εργασίας.

Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι «Μια γενικευμένη μείωση των συντελεστών ΦΠΑ αποτελεί οριζόντιο και ανεπαρκώς στοχευμένο μέτρο. Ωφελεί όλους τους καταναλωτές ανεξαρτήτως εισοδήματος και, σε απόλυτους όρους, το όφελος είναι μεγαλύτερο για τα νοικοκυριά με υψηλότερη κατανάλωση. Εάν ο στόχος είναι η στήριξη των οικονομικά ασθενέστερων, τα στοχευμένα εισοδηματικά μέτρα είναι κατά κανόνα αποτελεσματικότερα και έχουν χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος.

» Επίσης, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι μέρος των εσόδων ΦΠΑ στην Ελλάδα προέρχεται από τις αγορές των επισκεπτών από το εξωτερικό. Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στη χώρα μας, όπου η τουριστική κίνηση σε σχέση με τον πληθυσμό είναι υψηλότερη από ό,τι σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μια γενικευμένη μείωση του ΦΠΑ θα περιόριζε και αυτά τα έσοδα, ενώ, στον βαθμό που θα περνούσε στις τιμές, θα ωφελούσε και τους ξένους επισκέπτες. Επομένως, το Δημόσιο θα αναλάμβανε ένα δημοσιονομικό κόστος, μέρος του οποίου θα αφορούσε την ελάφρυνση καταναλωτών που δεν κατοικούν στη χώρα. Με τους ίδιους πόρους, μια στοχευμένη παρέμβαση θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη στήριξη στα εγχώρια νοικοκυριά που πιέζονται περισσότερο από την ακρίβεια.

» Παράλληλα, η μετακύλιση των μειώσεων ΦΠΑ στις τελικές τιμές δεν είναι ούτε πλήρης ούτε δεδομένη. Εξαρτάται από τη διάρθρωση και τον βαθμό ανταγωνισμού της εκάστοτε αγοράς, καθώς και από τη διάρκεια του μέτρου. Επίσης, η μετακύλιση είναι συχνά ασύμμετρη: δηλαδή, οι μειώσεις των συντελεστών ΦΠΑ μετφέρονται στις τελικές τιμές βραδύτερα και σε μικρότερο βαθμό από τις αυξήσεις, καθώς μέρος της φορολογικής ελάφρυνσης μπορεί να μετατραπεί σε αυξημένα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων. Εμπειρικά ευρήματα δείχνουν ότι κυρίως οι επιχειρήσεις με χαμηλά περιθώρια κέρδους είναι πιθανότερο να αντιδράσουν ασύμμετρα στις μεταβολές των συντελεστών ΦΠΑ».

«Η περίοδος του δημοψηφίσματος το 2015 ήταν η πιο μοναχική στιγμή της διαδρομής μου»

Τέλος, σε ό,τι αφορά τον ίδιο, ο διοικητής της ΤτΕ αποκλείει το ενδεχόμενο διεκδίκησης πολιτικού ή πολιτειακού αξιώματος, δηλώνοντας προσηλωμένος στο έργο του.

Αναφερόμενος, επίσης, στα γεγονότα του 2015, χαρακτηρίζει την περίοδο από το δημοψήφισμα έως τη συμφωνία της 12ης Ιουλίου ως την πιο δύσκολη και μοναχική στιγμή της διαδρομής του, τονίζοντας ότι η χώρα βρέθηκε πολύ κοντά στην «αιματοχυσία» και στη ρήξη με την Ευρώπη λόγω ανεπαρκούς πολιτικής διαχείρισης, ενώ υπογραμμίζει τις προσπάθειες της Τράπεζας της Ελλάδος για τη διατήρηση της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος:

«Ο κίνδυνος αυτός δεν προέκυψε ως αναπόφευκτη συνέπεια κάποιου εξωτερικού γεγονότος. Επιδεινώθηκε από την ανεπαρκή πολιτική διαχείριση, από μια διαπραγμάτευση χωρίς σαφή στρατηγική και χωρίς ρεαλιστική εκτίμηση των συσχετισμών. Οι προειδοποιήσεις δεν εισακούστηκαν. Όσο η διαπραγμάτευση παρατεινόταν, η οικονομία έχανε πολύτιμο χρόνο και ρευστότητα, ενώ η εμπιστοσύνη που είχε οικοδομηθεί με κόπο τα προηγούμενα χρόνια εξανεμιζόταν, επιδεινώνοντας τις οικονομικές προοπτικές της χώρας.

» Το Σαββατοκύριακο που αποφασίστηκε ότι οι τράπεζες δεν μπορούσαν να ανοίξουν τη Δευτέρα παραμένει χαραγμένο στη μνήμη μου. Βλέπαμε την αγωνία των πολιτών, τις ουρές στα ΑΤΜ και τον φόβο να εξαπλώνεται. Να το πω ωμά: φοβόμασταν ακόμη και αιματοχυσία. Εκείνες τις ημέρες δεν υπήρχε περιθώριο λάθους. Τα στελέχη της Τράπεζας εργάζονταν αδιάκοπα για να διατηρηθεί όρθιο το τραπεζικό σύστημα, να εξασφαλιστεί η αναγκαία ρευστότητα και να συνεχιστεί ο ομαλός εφοδιασμός της οικονομίας με μετρητά. Γνώριζα, παράλληλα, ότι μια αποτυχία επίτευξης συμφωνίας δεν θα είχε μόνο τραπεζικές συνέπειες. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε ρήξη με την Ευρώπη και να αλλάξει την πορεία της χώρας για πολλές γενιές».