Μια κατάρρευση στη Λεωφόρο των Εξοχών και η τύχη των διατηρητέων

Η κατάρρευση τμήματος ιστορικού κτιρίου στη Βασιλίσσης Όλγας επαναφέρει τη συζήτηση για το υψηλό κόστος συντήρησης των διατηρητέων, τη γραφειοκρατία και την αδήριτη ανάγκη κρατικής παρέμβασης.

Μια κατάρρευση στη Λεωφόρο των Εξοχών και η τύχη των διατηρητέων
Πηγή φωτογραφίας: Facebook/Γεώργιος Παπασουλιώτης

Η κατάρρευση ενός τμήματος της Βίλας Νεχαμά στη Βασιλίσσης Όλγας προκάλεσε συγκίνηση και συζήτηση στην τοπική κοινωνία. Οι Θεσσαλονικείς κρατούν μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά τους για τα αρχοντικά στην αλλοτινή Λεωφόρο των Εξοχών, ως απομεινάρια ενός ενδόξου παρελθόντος.

Το συγκεκριμένο βρισκόταν σε προβληματική κατάσταση εδώ και δεκαετίες· σε αντίθεση με άλλα, δεν κατάφερε να στεγάσει επιχείρηση εστίασης. Παράλληλα, η κατοχή του από ιδιώτες είχε ως συνέπεια να μην αξιοποιείται από το Δημόσιο, σε αντίθεση με τις βίλες Μπιάνκα, Πετρίδη και Μορντώχ, το Ορφανοτροφείο Μέλισσα κλπ. Οι δύο βίλες Καπαντζή, το «Κόκκινο Σπίτι», το Κύρτση Χάνι και το Καρίπειο αποτελούν σπάνιες εξαιρέσεις επιμελημένης ιδιωτικής αποκατάστασης.

Αγαπούμε πολύ αυτά τα κτίρια, όμως οι περισσότεροι αγνοούμε πόσο δύσκολη είναι η συντήρηση και διατήρησή τους: οι Οθωμανοί δεν φημίζονταν για την κατασκευαστική τους δεινότητα, ενώ οι σκελετοί από χυτοσίδηρο, ξυλεία και κεραμικά στοιχεία δεν είναι καθόλου εύκολο να επισκευαστούν· προϋποθέτουν εξειδικευμένους τεχνίτες και απολύτως κατάλληλα υλικά, δηλαδή υψηλό τίμημα.

Πάντως, ούτε τα διατηρητέα με φέροντα οργανισμό από σκυρόδεμα αποτελούν απλή υπόθεση. Όσα χτίστηκαν στο ιστορικό κέντρο αμέσως μετά την πυρκαγιά του 1917 δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούν υποδείγματα ποιότητας. Ανεγέρθηκαν βιαστικά, από ανειδίκευτους τεχνίτες, όταν το μπετόν ήταν πρωτόγνωρο για τους Έλληνες κατασκευαστές.

Οι πολίτες δικαίως ζητούν τη διάσωση του εναπομείναντος αυτού κτιριακού δυναμικού, διότι τέτοιου είδους οικοδομήματα τους συνδέουν με το χθες. Πέραν τούτου, το μέγεθος και οι όψεις τους τούς επιτρέπουν να γερνούν πολύ καλύτερα από ό,τι οι νεότερες πολυώροφες… συρταριέρες.

Ωστόσο, όπως δικαιούνται οι πολίτες να ζητούν ομορφιά στο αστικό περιβάλλον, έτσι δικαιούνται και οι ιδιοκτήτες αντίστοιχων ακινήτων να αντιμετωπίζονται ισότιμα με όσους μπόρεσαν να τα αξιοποιήσουν ανεμπόδιστοι. Να θυμίσουμε ότι μέχρι τη δεκαετία του ’80 δεν προστατεύονταν, με αποτέλεσμα τη μαζική καταστροφή τους στα κέντρα της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας. Καταστροφή που ίσως θα είχε αποφευχθεί αν δεν παρέχονταν τόσο υψηλοί συντελεστές σε συγκεκριμένες ζώνες.

Καθώς το κράτος με τους υψηλούς συντελεστές αλλοίωσε την εικόνα των ιστορικών κέντρων, τώρα ευθύνεται για τη σωτηρία τους.

Εξέχοντες αρχιτέκτονες έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους για τη Θεσσαλονίκη, ως πόλη με πολλά στρώματα. Τριγυρίζοντάς την, παρατηρείς μια διαδρομή που ξεκινά από την αρχαιότητα και φτάνει στον 21ο αιώνα. Αν και δεν μπορεί να χαρακτηριστεί άλλη Ρώμη, είναι από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις με τόσο διαχρονικό ύφος.

Η Πολιτεία προσπαθεί να συμβάλει στη διάσωση, συντηρώντας τη δική της περιουσία ή προσφέροντας το αμφιλεγόμενο κίνητρο του μεταφερόμενου συντελεστή δόμησης. Αμφιλεγόμενο, διότι είτε ευθύνεται για ογκώδεις κατασκευές σε γειτονιές με μικρά μεγέθη, είτε δεν αξιοποιήθηκε ορθά, υπέρ της επισκευής και ανάδειξης παλαιών κτιρίων.

Σήμερα η κυβέρνηση αναβιώνει το εν λόγω κίνητρο, με ομολογουμένως πολύ πιο οργανωμένο τρόπο. Εφόσον όλα εξελιχθούν ομαλά, θα προκύψει κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Τούτου λεχθέντος, ας μην περιμένουμε άμεσα θεαματικές αλλαγές, για δύο λόγους: η πολυϊδιοκτησία επιβραδύνει δραματικά τη λήψη αποφάσεων εκ μέρους των ακινητούχων, οι δε -συχνά εξωπραγματικές- απαιτήσεις υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού αποθαρρύνουν τους επενδυτές.

Συνεπώς, θα απαιτηθούν αλλαγή φιλοσοφίας και πόροι του ΕΣΠΑ, του ΠΔΕ και του Πράσινου Ταμείου, ώστε να πραγματοποιηθούν επεμβάσεις εκεί όπου κανείς δεν τις αναλαμβάνει. Από τις ίδιες πηγές θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί και η επαναφορά κατεδαφισμένων όψεων σε γειτονιές ξεχωριστές. Τέτοιο παράδειγμα είναι ο Φραγκομαχαλάς και γενικά οι δρόμοι μεταξύ της Τσιμισκή, της Βενιζέλου και της Πτολεμαίων. Εκεί εντοπίζεται ένα μείγμα διατηρητέων με βιοτεχνικά κτίρια, των οποίων οι επίπεδες όψεις μπορούν πιο άνετα να δεχτούν τροποποιήσεις.

Χρειαζόμαστε πιο ελκυστικές πόλεις. Οι δημόσιες επενδύσεις δεν αποδίδουν μόνο στους αυτοκινητόδρομους, ενώ οι αναπλάσεις δεν επιτρέπεται να εξαντλούνται στα δάπεδα. Τις προηγούμενες ημέρες πραγματοποιήθηκε μια ακόμη Philoxenia. Με αυτή λοιπόν την αφορμή, ας θυμίσουμε πως, εκτός από την ποιότητα ζωής των κατοίκων, ωφελημένος θα βγει και ο τουρισμός δωδεκαμήνου στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Το theopinion.gr θα αναδείξει και αυτό το θέμα, με επιμονή και υπομονή.