Σταθερός «αιμοδότης» των κρατικών εσόδων το ΦΠΑ στην Ελλάδα – Φέρνει 30% περισσότερα έσοδα σε σχέση με την υπόλοιπη ΕΕ

Σημαντική εξάρτηση των δημοσιοσιακών εσόδων από τη φορολόγηση της κατανάλωσης επιβεβαιώνουν τα στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού για το εννεάμηνο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026, σε συνδυασμό με την πρόσφατη ανάλυση του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ) για τη φορολογική επιβάρυνση.

Η Ελλάδα αντλεί αναλογικά από τον ΦΠΑ περίπου 30% περισσότερα έσοδα σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ ο φόρος κατανάλωσης αντιπροσωπεύει σχεδόν τα τρία τέταρτα της δημοσιονομικής υπέρβασης των φορολογικών εισπράξεων.

Η ευρωπαϊκή απόκλιση στη φορολόγηση κατανάλωσης

Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΚΕΦίΜ, τα οποία παρουσιάζει σε ρεπορτάζ του το dealnews.gr, η δομή των δημοσίων εσόδων εμφανίζει συστηματική απόκλιση από τους ευρωπαϊκούς μέσους όρους ως προς τη βαρύτητα της έμμεσης φορολογίας:

• Έσοδα ΦΠΑ ως ποσοστό του ΑΕΠ: Το 2025 τα έσοδα από ΦΠΑ στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν στο 9,4% του ΑΕΠ, έναντι 7,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απόκλιση των 2,2 ποσοστιαίων μονάδων σημαίνει ότι η χώρα εισπράττει αναλογικά 30,6% περισσότερα έσοδα επί του ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο.
• Συνολική έμμεση φορολογία: Οι έμμεσοι φόροι συνολικά αντιστοιχούν στο 17,2% του ΑΕΠ (έναντι 13,4% στην ΕΕ), κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 4η υψηλότερη θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
• Συνολικό φορολογικό βάρος: Παρά τις επιμέρους μειώσεις συντελεστών από το 2019, η συνολική φορολογική επιβάρυνση παρέμεινε στο 41,3% του ΑΕΠ το 2025 (έναντι 37,9% στην ΕΕ). Στο ίδιο διάστημα, τα συνολικά έσοδα από φόρους και εισφορές αυξήθηκαν από 76,4 δισ. σε 103,2 δισ. ευρώ.

Υπερέσοδα από το ΦΠΑ στο εννεάμηνο του 2026

Η κυριαρχία του ΦΠΑ στην κάλυψη των δημοσιονομικών στόχων αποτυπώνεται καθαρά και στα οριστικά στοιχεία του προϋπολογισμού 2026:

• Συνολικές εισπράξεις: Κατά το πρώτο εννεάμηνο, οι εισπράξεις ΦΠΑ ανήλθαν σε 23,062 δισ. ευρώ (συμπεριλαμβανομένων 306 εκατ. ευρώ από την παραχώρηση της Εγνατίας Οδού).
• Καθαρή υπέρβαση στόχου: Εξαιρουμένου του εφάπαξ ποσού της Εγνατίας Οδού, τα έσοδα ΦΠΑ ξεπέρασαν τον προϋπολογισμένο στόχο κατά 1,093 δισ. ευρώ.
• Συμβολή στην υπέρβαση: Το ποσό αυτό κάλυψε το 76,6% της συνολικής υπέρβασης των φορολογικών εισπράξεων του εννεαμήνου, η οποία διαμορφώθηκε συνολικά σε 1,426 δισ. ευρώ.

Η άνοδος των εισπράξεων αποδίδεται στη συνδυαστική επίδραση της πληθωριστικής επιβάρυνσης (καθώς η αύξηση των τιμών αυξάνει το ονομαστικό ποσό ΦΠΑ ανά προϊόν), της διατηρούμενης καταναλωτικής δαπάνης και της βελτίωσης της φορολογικής συμμόρφωσης μέσω των ψηφιακών διασταυρώσεων της ΑΑΔΕ.

Σε επίπεδο οικονομίας, η διατήρηση υψηλής έμμεσης φορολογίας επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα λόγω της οριζόντιας φύσης της κατανάλωσης, ενώ παράλληλα συμπιέζει τη ρευστότητα και την ονομαστική ζήτηση για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.