Πλασματικά έτη: Πότε συμφέρει η εξαγορά και πόσο κοστίζει

Ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για χιλιάδες ασφαλισμένους που μετρούν αντίστροφα για την έξοδό τους από την αγορά εργασίας αποτελεί η αξιοποίηση των πλασματικών ετών, λειτουργώντας ως Δούρειος Ίππος για την κατοχύρωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος ή την ενίσχυση του τελικού ποσού που θα πιστώνεται μηνιαίως στους λογαριασμούς τους.

Οι ειδικοί επί των εργασιακών και ασφαλιστικών θεμάτων επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη διαδικασία προσφέρει λύσεις σε όσους διαθέτουν κενά στην επαγγελματική τους πορεία, επιτρέποντάς τους να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα όρια ηλικίας και τις αναγκαίες ημέρες ασφάλισης.

Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση της εξαγοράς δεν αποτελεί μονόδρομο ούτε κρύβει τα ίδια οφέλη για όλους τους πολίτες, καθώς απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός και μικροοικονομικός υπολογισμός.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ, το οικονομικό βάρος για την αναγνώριση αυτών των χρόνων δεν είναι ενιαίο, αλλά διαφοροποιείται αισθητά ανάλογα με το επαγγελματικό καθεστώς του καθενός, είτε πρόκειται για μισθωτό του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα είτε για ελεύθερο επαγγελματία. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο παίζει και η χρονική στιγμή κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος θα υποβάλει την επίσημη αίτησή του, δεδομένου ότι οι αλλαγές στις αποδοχές και στις ασφαλιστικές κατηγορίες επηρεάζουν άμεσα το τελικό κόστος.

Ενόψει αυτών των δεδομένων, οι υποψήφιοι συνταξιούχοι καλούνται να ζυγίσουν προσεκτικά τα υπέρ και τα κατά, συγκρίνοντας το ύψος της δαπάνης με την αναμενόμενη αύξηση της σύνταξής τους, προκειμένου να διαπιστώσουν αν η επένδυση στα πλασματικά χρόνια είναι πράγματι συμφέρουσα για την οικονομική τους επιβίωση.

Ποιοι χρόνοι μπορούν να εξαγοραστούν

Μεταξύ των βασικών κατηγοριών πλασματικού χρόνου που μπορούν να αναγνωριστούν είναι:

• ο χρόνος για τα παιδιά,
• ο χρόνος σπουδών για την απόκτηση πτυχίου,
• τα κενά ασφάλισης,
• ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας για τους άνδρες.

Για τον ιδιωτικό τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου είναι συνολικά επτά έτη.

Για τον χρόνο λόγω τέκνων, προβλέπεται αναγνώριση ενός έτους για ένα παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.

Στον δημόσιο τομέα ισχύουν διαφορετικοί κανόνες για τον πλασματικό χρόνο λόγω τέκνων, ο οποίος δεν προσμετράται στο συγκεκριμένο ανώτατο όριο. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να φτάσουν συνολικά έως και τα 12 έτη αναγνώρισης.

Πώς υπολογίζεται το κόστος

Το κόστος εξαγοράς εξαρτάται από το πότε υποβλήθηκε η αίτηση, αλλά και από την ιδιότητα του ασφαλισμένου.

Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος ανέρχεται σε 20% των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την υποβολή της αίτησης.

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική εισφορά του κλάδου κύριας ασφάλισης της ασφαλιστικής κατηγορίας στην οποία ανήκει ο ασφαλισμένος.

Η εξόφληση εφάπαξ προβλέπει έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς. Εναλλακτικά, το ποσό μπορεί να καταβληθεί τμηματικά, με παρακράτηση από τη σύνταξη, χωρίς την αντίστοιχη έκπτωση.

Τι ισχύει για παλαιότερες αιτήσεις

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης.

Για αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως τον Μάιο του 2016, το κόστος για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ήταν σημαντικά χαμηλότερο και ανερχόταν σε 167,85 ευρώ τον μήνα.

Στο Δημόσιο, όσοι είχαν υποβάλει αίτηση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είχαν επίσης εξασφαλίσει χαμηλότερο κόστος, το οποίο υπολογιζόταν με βάση το 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.

Το κόστος αυξήθηκε σταδιακά τα επόμενα χρόνια. Για τις αιτήσεις του 2017 ήταν 10%, το 2018 13,3%, το 2019 περίπου 16,67%, ενώ από το 2020 και μετά διαμορφώθηκε στο 20%, όπως ισχύει και στον ιδιωτικό τομέα.

Πόσο μπορεί να κοστίσει η εξαγορά

Η διαφορά στο κόστος γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στα παραδείγματα.

Για μισθωτό του ιδιωτικού τομέα με μικτό μισθό 1.000 ευρώ, η εξαγορά δύο ετών ανέρχεται περίπου στα 4.800 ευρώ.

Με μικτό μισθό 1.700 ευρώ, η εξαγορά τεσσάρων ετών μπορεί να φτάσει περίπου τα 16.320 ευρώ.

Αντίστοιχα, για μισθό 2.200 ευρώ, το κόστος τριών ετών διαμορφώνεται περίπου στις 15.840 ευρώ.

Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία. Για παράδειγμα, για τρία έτη στην πρώτη κατηγορία το κόστος προσεγγίζει τις 4.500 ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ξεπερνά τις 10.000 ευρώ. Στην έκτη κατηγορία, το κόστος για πέντε έτη μπορεί να προσεγγίσει τις 36.000 ευρώ.

Πότε συμφέρει η εξαγορά

Η εξαγορά πλασματικών ετών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δεδομένα συμφέρουσα επιλογή. Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο αναγνωριζόμενος χρόνος είναι απαραίτητος για να θεμελιωθεί δικαίωμα συνταξιοδότησης ή εάν οδηγεί σε ουσιαστική αύξηση της σύνταξης.

Παράλληλα, το ποσό που καταβάλλεται για την εξαγορά επηρεάζει και τις συντάξιμες αποδοχές. Όσο υψηλότερο είναι το ποσό με το οποίο αναγνωρίζεται ο πλασματικός χρόνος, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι και η επίδρασή του στον υπολογισμό της σύνταξης.

Χαρακτηριστικό είναι ότι για αίτηση που είχε υποβληθεί έως το 2016, μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ θα μπορούσε να εξαγοράσει τρία έτη με περίπου 3.600 ευρώ. Για μεταγενέστερες αιτήσεις, το κόστος αυξήθηκε σημαντικά.

Τι γίνεται με τη διαδοχική ασφάλιση

Πλασματικά έτη μπορούν να αξιοποιηθούν και σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν δηλαδή ένας ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία.

Για παράδειγμα, ασφαλισμένος που είχε προηγουμένως χρόνο ασφάλισης στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια ασφαλίστηκε ως μισθωτός στο πρώην ΙΚΑ μπορεί να συνυπολογίσει τον συνολικό ασφαλιστικό του χρόνο και, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να εξετάσει την αναγνώριση πλασματικού χρόνου.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι πριν από οποιαδήποτε αίτηση εξαγοράς χρειάζεται να υπολογιστεί με ακρίβεια εάν τα πλασματικά έτη είναι απαραίτητα για τη θεμελίωση ή εάν η αύξηση της σύνταξης δικαιολογεί το κόστος της εξαγοράς.