Οι δασμοί-βόμβα Τραμπ ταρακουνούν την Ευρώπη

Παρά τη μέχρι στιγμής αυτοσυγκράτηση των αγορών, το ενδεχόμενο επιδείνωσης των εμπορικών σχέσεων ΗΠΑ–Ε.Ε. φέρνει στην επιφάνεια σημαντικά ρίσκα και για την ελληνική οικονομία.

Νέο μέτωπο εμπορικής σύγκρουσης, άνοιξε ο Ντόναλντ Τραμπ, ανακοινώνοντας την επιβολή δασμών 30% σε όλα τα εισαγόμενα προϊόντα από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Μεξικό, με ισχύ από την 1η Αυγούστου 2025. Η απόφαση, που έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την επίσημη έναρξη της προεκλογικής του εκστρατείας, αιτιολογήθηκε με τη φράση «America First means balanced trade», ενώ εστιάζει στο χρόνιο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ έναντι της Ευρώπης. Πρόκειται για δραματική κλιμάκωση, καθώς μέχρι πρότινος οι επιπλέον δασμοί περιορίζονταν σε συγκεκριμένους τομείς κυρίως στην αυτοκινητοβιομηχανία με συντελεστές έως 25%. Η νέα αυτή καθολική επιβάρυνση εκτιμάται πως επηρεάζει ευρωπαϊκές εξαγωγές συνολικού όγκου άνω των 600 δισ. ευρώ ετησίως.

Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπήρξε άμεση αλλά προσεκτική. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Ένωση δεν επιθυμεί την κλιμάκωση, αλλά δεν θα παραμείνει αδρανής. Η Επιτροπή ανέβαλε την ενεργοποίηση αντίμετρων μέχρι τις 31 Ιουλίου, ώστε να δώσει χώρο στις διπλωματικές διαβουλεύσεις. Παρ’ όλα αυτά, ήδη έχει ενεργοποιηθεί εσωτερικός μηχανισμός εκτίμησης αντιμέτρων που θα μπορούσαν να κυμαίνονται από στοχευμένες επιβαρύνσεις σε αμερικανικά γεωργικά προϊόντα έως αυξημένους δασμούς σε τεχνολογικές εισαγωγές. Τα σχέδια, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, αφορούν πακέτο ύψους έως 93 δισ. ευρώ.

Η Γερμανία, η χώρα με το μεγαλύτερο εξαγωγικό αποτύπωμα εντός της ΕΕ, βρίσκεται στο επίκεντρο της πίεσης, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να εκφράζει «βαθύ προβληματισμό» για την αναταραχή στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κάλεσε για “αποφασιστική αλλά ενωμένη ευρωπαϊκή στάση”. Ταυτόχρονα, εταιρείες όπως η Volkswagen, η Airbus και η LVMH βρίσκονται ήδη σε κατάσταση εσωτερικής αναδιοργάνωσης των logistics τους, υπό τον φόβο της απότομης αύξησης του κόστους.

Οι αγορές αντέδρασαν σχεδόν άμεσα: τα futures του Dow Jones σημείωσαν πτώση άνω των 200 μονάδων, ενώ το ευρώ υποχώρησε έναντι του δολαρίου, καθώς οι επενδυτές επανεκτιμούν τους γεωπολιτικούς κινδύνους. Η Goldman Sachs προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη αποτυχία συμφωνίας μέχρι τον Αύγουστο θα μπορούσε να αφαιρέσει έως και 0,4 ποσοστιαίες μονάδες από την αναμενόμενη ανάπτυξη της ευρωζώνης στο δεύτερο εξάμηνο, πλήττοντας κυρίως τις χώρες με εξαγωγικό προσανατολισμό. Επιπλέον, οι επενδυτικές ροές προς ευρωπαϊκά ομόλογα επιβραδύνθηκαν, στοιχείο που ενισχύει τη μεταβλητότητα στις δευτερογενείς αγορές.

Παρά τη μέχρι στιγμής αυτοσυγκράτηση των αγορών, το ενδεχόμενο επιδείνωσης των εμπορικών σχέσεων ΗΠΑ–Ε.Ε. φέρνει στην επιφάνεια σημαντικά ρίσκα και για την ελληνική οικονομία. Η Ελλάδα, με εξαγωγικό προσανατολισμό κυρίως σε τρόφιμα, φαρμακευτικά και βιομηχανικά ενδιάμεσα προϊόντα, ενδέχεται να βρεθεί εκτεθειμένη, όχι τόσο λόγω του άμεσου όγκου εμπορίου με τις ΗΠΑ, όσο μέσω των έμμεσων επιπτώσεων από αναταράξεις στις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες. Επιπλέον, οι ενδεχόμενες απώλειες εμπιστοσύνης προς την ευρωζώνη, σε περίπτωση κλιμάκωσης, θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς τις επενδυτικές και χρηματοδοτικές προοπτικές μικρομεσαίων ελληνικών επιχειρήσεων που εξαρτώνται από τις εξαγωγές.

Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία είναι η 31η Ιουλίου. Εκεί θα φανεί αν το προσωνύμιο TACO (Trump Always Chickens Out) θα δικαιωθεί για μία ακόμη φορά, όπως σε παλαιότερες εμπορικές απειλές που τελικά αναδιπλώθηκαν υπό την πίεση των αγορών και των επιχειρηματικών συμφερόντων. Αν όχι, η σύγκρουση ίσως επεκταθεί, επαναφέροντας το φάντασμα ενός νέου εμπορικού ψυχρού πολέμου αυτή τη φορά, με την Ευρώπη στην πρώτη γραμμή.