ΙΕΛΚΑ: Πώς άλλαξαν οι διατροφικές συνήθειες και το καλάθι των Ελλήνων

Σημαντικές μεταβολές καταγράφονται στις διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες των ελληνικών νοικοκυριών, τόσο ως προς το ύψος και τη σύνθεση των δαπανών όσο και ως προς τις ποσότητες που αυτά αγοράζουν, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιοποίησε το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) με αφορμή την επερχόμενη Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 2026 (16 Οκτωβρίου), βασισμένο στα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ. για την περίοδο 2008-2025.

Ετήσια δαπάνη 25,7 δισ. ευρώ για είδη παντοπωλείου – Πού ξοδεύουμε αυτά τα χρήματα

Η συνολική ετήσια δαπάνη των νοικοκυριών πανελλαδικά για είδη παντοπωλείου διαμορφώνεται σε 25,7 δισ. ευρώ (χωρίς να συνυπολογίζεται η εκτιμώμενη δαπάνη άνω των 1,5 δισ. ευρώ από του περίπου 40 εκατ. αλλοδαπούς επισκέπτες).

Εξ αυτών:

• τα 18,1 δισ. ευρώ αφορούν είδη διατροφής
• το 1 δισ. ευρώ μη αλκοολούχα ποτά
• τα 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά
• τα μη τρόφιμα απορροφούν 1,7 δισ. ευρώ (οικιακή φροντίδα) και 2,3 δισ. ευρώ (προσωπική φροντίδα).

Το 2025, η συνολική κατά κεφαλήν δαπάνη αυξήθηκε κατά 5,5%, στα 9.216 ευρώ, ενώ η δαπάνη συγκεκριμένα για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε 2.433 ευρώ (+3,9%).

Τελικά δίνουμε περισσότερα χρήματα για το φαγητό ή το σπίτι μας;

Η αύξηση της δαπάνης παντοπωλείου κινήθηκε με χαμηλότερο ρυθμό από την αυξητική εξέλιξη των καθαρών αποδοχών (+7,3% για άγαμους και +9,4% για ζευγάρια με δύο παιδιά), την ίδια στιγμή που ισχυρότερες πληθωριστικές πιέσεις αποτυπώθηκαν στη στέγαση (+8,3%), στα ενοίκια (+14,4%) και στην εστίαση (+6,1%).

Σε ορίζοντα δεκαεπταετίας (2008–2025), η συνολική κατά κεφαλήν δαπάνη υποχώρησε από τα 9.518 ευρώ το 2008 στο χαμηλό των 6.267 ευρώ το 2020, πριν ανακάμψει στα 9.216 ευρώ το 2025 (παραμένοντας 3% χαμηλότερα σε ονομαστικούς όρους έναντι του 2008).

Ενώ οι δαπάνες διατροφής εμφανίζονται αυξημένες κατά 20% σε σχέση με το 2008, ο ηλεκτρισμός κατέγραψε υπερδιπλασιασμό και τα ενοίκια αύξηση 36%. Ως ποσοστό του οικογενειακού προϋπολογισμού, η διατροφή και τα μη αλκοολούχα ποτά υποχώρησαν στο 20,4% το 2025 (από το κορύφωμα του 23,1% στην πανδημία και 16,4% το 2008), παραμένοντας σταθερά γύρω στο 20-21% από το 2012. Αντίθετα, η στέγαση αυξήθηκε στο 14,7% (από 11,8% το 2008) και η εστίαση στο 10,7%.

Δομικές μετατοπίσεις στις αγοραζόμενες ποσότητες τροφίμων

Η ανάλυση των φυσικών ποσοτήτων καταγράφει αναδιάρθρωση των καταναλωτικών προτιμήσεων σε σχέση με το 2008:

• Υδατάνθρακες & Πρωτεΐνες: Μείωση 12,3% στο ψωμί, έναντι αύξησης 32,3% στα δημητριακά και 10,3% στα ζυμαρικά. Στις πρωτεΐνες, παρατηρείται κάμψη στο βόειο κρέας (-29,2%), στα αλλαντικά (-35,4%), στα ψάρια (-14,6%) και στα θαλασσινά (-37,2%), ενώ τα πουλερικά ενισχύθηκαν κατά 31,9% (16,9 κιλά/άτομο/έτος).
• Γαλακτοκομικά, Έλαια & Λοιπά: Το πλήρες γάλα μειώθηκε κατά 42,5%, ενώ το γάλα χαμηλών λιπαρών αυξήθηκε κατά 38,0%, το γιαούρτι κατά 31,0% και τα αυγά κατά 66,6%. Η αγοραζόμενη ποσότητα ελαιολάδου κατέγραψε πτώση 34,8% έναντι του 2008 (-40,2% έναντι του 2015).
• Φρούτα, Λαχανικά & Έτοιμα Γεύματα: Τα φρούτα υποχώρησαν κατά 8,9% και οι πατάτες κατά 24,2%, ενώ τα όσπρια αυξήθηκαν κατά 23,5%. Εντυπωσιακή μείωση σημείωσε η ζάχαρη (-53,5%), ενώ αύξηση κατέγραψαν το μέλι/μαρμελάδες (+68,9%) και τα έτοιμα γεύματα (από 0,24 κιλά το 2015 σε 3,34 κιλά το 2025).

Λιγότερες θερμίδες, χαμηλά ποσοστά παχυσαρκίας

Βάσει των αγοραζόμενων ποσοτήτων, η εκτιμώμενη ημερήσια θερμιδική αντιστοιχία του οικιακού καλαθιού διαμορφώθηκε σε 1.915 kcal ανά άτομο το 2025, σημειώνοντας μείωση 13,3% σε σύγκριση με το 2008 (2.210 kcal), εξέλιξη που αντανακλά τη μεταβολή στη σύνθεση των τροφίμων που εισέρχονται στο σπίτι (λιγότερο ψωμί, ελαιόλαδο, ζάχαρη) και όχι απαραίτητα μείωση της πραγματικής θερμιδικής πρόσληψης.

Τέλος, τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 κατατάσσουν την Ελλάδα στη δεύτερη χαμηλότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τα ποσοστά παχυσαρκίας ενηλίκων με 12,8% (πίσω από την Ιταλία με 7,0%), έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 16,3%.

Παρά τη θετική αυτή εικόνα, το ΙΕΛΚΑ διευκρινίζει ότι δεν θεμελιώνεται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των δεικτών αγοράς τροφίμων και των επιδημιολογικών δεδομένων παχυσαρκίας.