Οι πυρκαγιές, οι τουριστικές πιέσεις και τα εργαλεία πρόληψης…

Μελέτες υπό την εποπτεία του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης συγκλίνουν σε ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα, η χερσόνησος της Κασσάνδρας στη Χαλκιδική αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μεσογειακής περιοχής όπου οι δασικές πυρκαγιές εμφανίζονται με διαχρονική ένταση. Αυτές συνδέονται στενά με τις αλλαγές στις χρήσεις γης, την τουριστική πίεση, την εγγύτητα σε δρόμους και οικισμούς, καθώς και με την τοπογραφία του εδάφους. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη για ολοκληρωμένα εργαλεία πρόληψης, όπως οι δασικοί χάρτες, το δασολόγιο και οι χάρτες… επικινδυνότητας, προκειμένου να μειωθούν οι απώλειες δασικών εκτάσεων και να προστατευθεί το περιβάλλον αλλά και όσοι ζουν μέσα σ αυτό.

ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ ΣΑΒΒΑΣ ΑΥΓΗΤΙΔΗΣ / ΣΙΒΗΡΗ 2026

Η εικόνα αναδεικνύεται ήδη από διπλωματική εργασία του 2017 στο Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών. Η μελέτη εξετάζει συστηματικά τα περιστατικά πυρκαγιών στον Δήμο Κασσάνδρας από το 2000 έως το 2014, βασιζόμενη σε επίσημα δεδομένα του Πυροσβεστικού Σώματος. Διαπιστώνει ότι η περιοχή παρουσιάζει διαχρονικά έντονα φαινόμενα πυρκαγιών και συνεχίζει να δέχεται πιέσεις που απειλούν με περαιτέρω απώλειες δασών. Με τη χρήση λογισμικών γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS), όπως το ArcGIS και το QGIS, δημιουργήθηκαν τέσσερις χάρτες κινδύνου. Αυτοί βασίζονται στην απόσταση από το οδικό και οικιστικό δίκτυο, στην κλίση και στην έκθεση του εδάφους, αναδεικνύοντας τις πιο ευάλωτες ζώνες και προσφέροντας συγκεκριμένα εργαλεία για μέτρα πρόληψης και καταστολής. Παρόμοια συμπεράσματα προκύπτουν από μεταπτυχιακή εργασία του 2020, στο πλαίσιο του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών για το Κτηματολόγιο. Η εργασία εστιάζει στη χερσόνησο της Κασσάνδρας ακριβώς επειδή εκεί οι πυρκαγιές εμφανίζονται με ένταση λόγω των συνεχών πιέσεων για αλλαγή χρήσεων γης. Αναλύοντας δεδομένα από το 1998 έως το 2018-2019 με τη βοήθεια του QGIS, αποτυπώνει τον αριθμό των πυρκαγιών ανά κοινότητα, τα αίτια (με ιδιαίτερη έμφαση στον εμπρησμό από πρόθεση ή αμέλεια), την ετήσια κατανομή και τη συνολική καμένη έκταση. Υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο των δασικών χαρτών και του δασολογίου ως εργαλείων προστασίας, παρουσιάζοντας χαρτογραφήσεις καμένων εκτάσεων και δείχνοντας πώς τα γεωγραφικά συστήματα πληροφοριών μπορούν να στηρίξουν αποτελεσματικά τη διαχείριση του κινδύνου.

Άλλη μεταπτυχιακή εργασία του 2019, στο Διατμηματικό Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής Τοπίου, εμβαθύνει στην ίδια περιοχή μέσα από την περίπτωση του οικισμού του Παλιουρίου. Η ανάλυση του ιστορικού, κοινωνικοοικονομικού και οικολογικού πλαισίου δείχνει ότι η έντονη οικιστική ανάπτυξη των τελευταίων δεκαετιών, σε συνδυασμό με τα συχνά περιστατικά πυρκαγιών, οδηγεί σε υποβάθμιση του τοπίου. Τα μέτρα προστασίας των οικισμών παραμένουν συχνά ελλιπή. Η εργασία εξετάζει ακόμη πώς οι κάτοικοι αξιοποίησαν στο παρελθόν τη φωτιά ως εργαλείο… προστασίας και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα ανάπλασης και εξυγίανσης, με στόχο τη μείωση της υποβάθμισης του δασικού τοπίου και την ανάδειξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του. Τέλος, εργασία του 2021 στο Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος αναλύει τις χρήσεις γης πριν και μετά από πυρκαγιά σε τρεις περιοχές, μεταξύ των οποίων η Χαλκιδική. Επισημαίνει ότι οι χρήσεις γης διαμορφώνονται υπό την πίεση ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα όταν αυτές γειτνιάζουν με τουριστικά κέντρα. Ύστερα από μια πυρκαγιά εμφανίζονται σημαντικές χωροταξικές μεταβολές, που απαιτούν αξιοποίηση δεδομένων του δασικού κτηματολογίου και των δασικών χαρτών. Μέσα από φωτοερμηνεία με το λογισμικό ArcGIS, η εργασία δείχνει πώς αυτά τα εργαλεία συμβάλλουν στην ανάλυση των αιτιών αλλαγής χρήσεων γης και στη διαχείριση μετά την ανίχνευση μιας εστίας, ενισχύοντας την προστασία του δασικού πλούτου.

Συνολικά, οι μελέτες αυτές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης υπό την εποπτεία και τη σφραγίδα έμπειρων καθηγητών παρέχουν μια συνεκτική επιστημονική βάση, ότι οι πυρκαγιές στην Κασσάνδρα δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα, αλλά αποτέλεσμα μακροχρόνιων πιέσεων που μπορούν να αντιμετωπιστούν με καλύτερο σχεδιασμό, χαρτογράφηση και πρόληψη. Αναλυτικότερα τις εργασίες στους συνδέσμους στο ΙΚΕΕ (Ιδρυματικό Καταθετήριο Επιστημονικών Εργασιών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), το επίσημο ψηφιακό αποθετήριο όπου κατατίθενται διπλωματικές, μεταπτυχιακές και διδακτορικές εργασίες του ΑΠΘ:

https://ikee.lib.auth.gr/record/288900 (2017) https://ikee.lib.auth.gr/record/309131 (2019) https://ikee.lib.auth.gr/record/322432 (2020) https://ikee.lib.auth.gr/record/329725 (2021

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί την αιτία των δασικών πυρκαγιών, αποτελεί τον πολλαπλασιαστή του κινδύνου