Τι σημαίνουν τα «80 χιλιοστά βροχής» και γιατί μπορεί να είναι επικίνδυνα

Τις τελευταίες ημέρες η Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο ισχυρών βροχοπτώσεων και καταιγίδων, με τους μετεωρολογικούς σταθμούς να καταγράφουν ιδιαίτερα υψηλά ύψη βροχής. Ενδεικτικά, στο Ξυλόσκαλο Χανίων καταγράφηκαν 440 χιλιοστά βροχής μέσα στο διήμερο 2 και 3 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το δίκτυο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών/meteo.gr.

Την ίδια ώρα, στις καθημερινές ενημερώσεις για την κακοκαιρία ακούμε συχνά εκφράσεις όπως «έπεσαν 50, 80 ή 100 χιλιοστά βροχής». Τι σημαίνει όμως στην πράξη ένας τέτοιος αριθμός και γιατί τα 80 mm μπορεί να αποτελούν ένδειξη ενός ιδιαίτερα σοβαρού φαινομένου;

Γιατί μετράμε τη βροχή σε χιλιοστά;

Η βροχή μετριέται σε χιλιοστά (mm) και όχι απευθείας σε λίτρα, επειδή το ύψος του νερού επιτρέπει να συγκρίνουμε τη βροχόπτωση ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιφάνειας στην οποία πέφτει.

Ένα χιλιοστό βροχής σημαίνει ότι, αν το νερό που έπεσε παρέμενε πάνω σε μια απολύτως επίπεδη επιφάνεια χωρίς να απορροφηθεί ή να απομακρυνθεί, θα σχημάτιζε ένα στρώμα νερού ύψους ενός χιλιοστού.

Αυτό μεταφράζεται πολύ απλά σε 1 λίτρο νερού ανά τετραγωνικό μέτρο.

Επομένως:

1 mm = 1 λίτρο νερού/τ.μ.

Άρα, όταν ένας μετεωρολογικός σταθμός καταγράφει 80 mm βροχής, αυτό σημαίνει ότι στην επιφάνεια ενός τετραγωνικού μέτρου αντιστοιχούν 80 λίτρα νερού.

Σε έναν χώρο 100 τετραγωνικών μέτρων, η ίδια ποσότητα βροχής αντιστοιχεί σε 8.000 λίτρα νερού.

Και σε ένα στρέμμα, τα 80 mm αντιστοιχούν σε 80.000 λίτρα ή 80 τόνους νερού.

Αυτός είναι και ο λόγος που ένας αριθμός που αρχικά μπορεί να μοιάζει μικρός, όταν μεταφραστεί σε ποσότητα νερού, αποκτά εντελώς διαφορετική διάσταση.

Τι σημαίνει λοιπόν «έπεσαν 80 mm» βροχής;

Αν σε μια περιοχή καταγραφούν 80 mm βροχής, σημαίνει ότι έπεσαν περίπου 80 λίτρα νερού σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Το σημαντικό, όμως, δεν είναι μόνο το πόσο νερό έπεσε. Εξίσου σημαντικό είναι το σε πόσο χρόνο έπεσε.

Για παράδειγμα, τα 80 mm που θα καταγραφούν μέσα σε 24 ώρες δεν έχουν την ίδια επίδραση με 80 mm που πέφτουν μέσα σε μία ή δύο ώρες.

Στη δεύτερη περίπτωση, το νερό φτάνει στο έδαφος πολύ πιο γρήγορα από όσο μπορεί να απορροφηθεί ή να απομακρυνθεί μέσω των αποχετευτικών δικτύων, των ρεμάτων και των ποταμών. Έτσι αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος να δημιουργηθούν χειμαρρικές ροές, πλημμυρικά φαινόμενα και συσσώρευση νερού στους δρόμους.

Γι’ αυτό οι μετεωρολόγοι δεν εξετάζουν μόνο το συνολικό ύψος βροχής, αλλά και την ένταση της βροχόπτωσης, η οποία εκφράζεται σε χιλιοστά ανά ώρα (mm/h).

Το ίδιο ύψος βροχής δεν σημαίνει τον ίδιο κίνδυνο

Ένας ακόμη παράγοντας που παίζει καθοριστικό ρόλο είναι το έδαφος.

Μια βροχή 80 mm σε μια περιοχή με μεγάλη δυνατότητα απορρόφησης του νερού δεν έχει απαραίτητα την ίδια επίδραση με την ίδια ποσότητα σε μια περιοχή με τσιμέντο, άσφαλτο, απότομες πλαγιές ή ήδη κορεσμένο έδαφος.

Όσο περισσότερο νερό έχει ήδη απορροφήσει το έδαφος, τόσο μικρότερη είναι η ποσότητα που μπορεί να δεχθεί επιπλέον. Το υπόλοιπο νερό κινείται στην επιφάνεια, συγκεντρώνεται σε χαμηλότερα σημεία και μπορεί να καταλήξει πολύ γρήγορα σε ρέματα και χειμάρρους.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο παράγοντας της τοπογραφίας. Η Κρήτη, για παράδειγμα, διαθέτει έντονο ανάγλυφο και ορεινούς όγκους, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την κατανομή της βροχής και τη συγκέντρωση του νερού. Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών έχει επισημάνει και στο παρελθόν τον καθοριστικό ρόλο της τοπογραφίας της Κρήτης στη συγκέντρωση μεγάλων ποσοτήτων βροχής σε συγκεκριμένες περιοχές.

Από τα 80 στα 440 mm – Η διαφορά γίνεται τεράστια

Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος των αριθμών που καταγράφονται αυτές τις ημέρες στην Κρήτη, αρκεί μια απλή μετατροπή.

• 80 mm σημαίνουν 80 λίτρα νερού ανά τετραγωνικό μέτρο.
• 200 mm σημαίνουν 200 λίτρα.
• 300 mm σημαίνουν 300 λίτρα.
• Και 440 mm, όπως καταγράφηκαν στο Ξυλόσκαλο Χανίων στο διήμερο 2-3 Οκτωβρίου, αντιστοιχούν σε 440 λίτρα νερού ανά τετραγωνικό μέτρο ή 440 τόνους νερού ανά στρέμμα.

Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για έναν μεγάλο αριθμό σε έναν μετεωρολογικό πίνακα. Πρόκειται για έναν τρόπο να ποσοτικοποιήσουμε τον τεράστιο όγκο νερού που δέχεται μια περιοχή.

Γιατί τα mm δεν αρκούν για να πουν αν μια βροχή είναι επικίνδυνη;

Η φράση «έπεσαν 80 mm» από μόνη της δεν αρκεί για να περιγράψει πλήρως τον κίνδυνο.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε τουλάχιστον:

Σε πόσο χρόνο έπεσαν; 80 mm σε λίγες ώρες είναι πολύ διαφορετικό φαινόμενο από 80 mm κατανεμημένα σε αρκετές ημέρες.

Πού έπεσαν; Το ίδιο ύψος βροχής μπορεί να έχει διαφορετικές συνέπειες σε μια πεδινή και σε μια ορεινή περιοχή.

Πόσο νερό είχε ήδη δεχθεί το έδαφος; Αν το έδαφος είναι κορεσμένο, η δυνατότητα απορρόφησης μειώνεται.

Πώς είναι διαμορφωμένο το έδαφος και το οδικό δίκτυο; Οι κλίσεις, τα ρέματα, οι χείμαρροι και οι αστικές επιφάνειες επηρεάζουν την ταχύτητα με την οποία συγκεντρώνεται το νερό.

Ένας αριθμός που μας λέει πολλά, αλλά χρειάζεται να τον «μεταφράσουμε»

Τα χιλιοστά βροχής είναι, στην ουσία, ένας τρόπος να μετατρέψουμε ένα σύνθετο καιρικό φαινόμενο σε έναν αριθμό που μπορεί να μετρηθεί και να συγκριθεί.

Όταν, λοιπόν, ακούμε ότι «έπεσαν 80 mm βροχής», η πιο απλή μετάφραση είναι: 80 λίτρα νερού σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Από εκεί και πέρα, το αν τα 80 mm θα προκαλέσουν απλώς μια δυνατή βροχή ή σοβαρά πλημμυρικά προβλήματα εξαρτάται από το πόσο γρήγορα έπεσαν, πού έπεσαν και τι δυνατότητα έχει η συγκεκριμένη περιοχή να απορροφήσει ή να απομακρύνει το νερό.

Και όσο αυξάνεται το ύψος της βροχής και μειώνεται ο χρόνος μέσα στον οποίο αυτή πέφτει, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα το νερό να μην προλάβει να απορροφηθεί ή να απομακρυνθεί με φυσικό τρόπο.

Στην Κρήτη, τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν με χαρακτηριστικό τρόπο γιατί οι μετρήσεις αυτές έχουν σημασία: το δίκτυο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών κατέγραψε εξαιρετικά υψηλά ύψη βροχής, ενώ η Πολιτική Προστασία ενεργοποίησε στις 4 Οκτωβρίου την υπηρεσία Copernicus για την άμεση χαρτογράφηση περιοχών που επλήγησαν από πλημμυρικά φαινόμενα.