Με τους ελληνικούς μικροδορυφόρους το στοίχημα είναι στο… έδαφος
Ακόμα κι αν αυτοί οι μικροδορυφόροι δουλέψουν άψογα, οι κρατικές υπηρεσίες και οι υπηρεσιακοί παράγοντες μπορούν να αλλάξουν με κοινά πρωτόκολλα και ξεκάθαρες ευθύνες ή και πάλι θα ψάχνουμε για νέες δικαιολογίες και άλλοθι;
Μελίνα Καραπαναγιωτίδου 
Ο Hyperion GR-1 είναι ένας από τους πρώτους ελληνικούς μικροδορυφόρους που μπήκε χθες επιτυχώς σε τροχιά γύρω από τη Γη μετά την εκτόξευσή του, με τον πύραυλο Falcon 9 της SpaceX στην αποστολή Transporter-17. Από εκεί ψηλά, περίπου 600 χιλιόμετρα ύψος και ταχύτητα πάνω από 27.500 χιλιόμετρα την ώρα, ο πλανήτης φαίνεται ολόκληρος όπως και η… πατρίδα μας
Αυτός ο δορυφόρος παρατήρησης κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου στη χώρα μας, από την Open Cosmos Aegean για λογαριασμό του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και ειναι ο πρώτος από ένα σύνολο επτά μικροδορυφόρων που θα σχηματίσουν «σμήνος» παρακολούθησης από το διάστημα. Ζυγίζει περίπου 100 κιλά, μπορεί να τραβάει εικόνες με καλή αναλυση, δηλαδή να ξεχωρίζει λεπτομέρειες στο έδαφος και έχει ενσωματωμένη τεχνητή νοημοσύνη για δεδομένα που θα λαμβάνονται απευθείας.
Αυτό σημαίνει ότι θα αποκτήσουμε τα δικά μας «μάτια» από ψηλά, χωρίς να περιμένουμε από ξένους δορυφόρους για πιο άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση πχ φυσικών καταστροφών, πυρκαγιών και πλημμυρών. Επίσης οι αρχές θα έχουν στα χέρια τους -αν λειτουργήσει καλά το σύστημα συντονισμού διαστήματος και εδάφους- χάρτες και εικόνες ώστε να πηγαίνει βοήθεια ακριβώς εκεί όπου ακριβώς θα χρειάζεται για να σωθούν ζωές και περιουσίες. Στη γεωργία θα μπορούν να βλέπουν πόσο νερό και λίπασμα χρειάζεται κάθε περιοχή προκειμένου να ξοδεύονται λιγότερα, να παράγονται καλύτερα προιοντα και να προστατεύεται το περιβάλλον. Τέλος θα εντοπίζονται στις θάλασσές μας ρύπανση ή παράνομη αλιεία καθώς και κίνδυνοι σε μεγάλα έργα και σε κρίσιμες υποδομές και μάλιστα όχι μόνο σε καιρό… ειρήνης. Έτσι το διάστημα μπορεί να γίνει χρήσιμο εργαλείο για την καθημερινότητα μας, όμως στην Ελλάδα έχουμε δει χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό και από ευρωπαϊκά κονδύλια να πηγαίνουν σε τεχνολογικά έργα που έμοιαζαν τέλεια στα χαρτιά, αλλά στην πράξη δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα γιατί… έλειπαν βασικά πράγματα. Σωστός σχεδιασμός, υποδομές που να υποστηρίζουν το σύστημα, συντήρηση και εκπαίδευση εργαζομένων που να το χρησιμοποιούν σωστά. Πχ το 2010 υπήρξαν προσπάθειες εγκατάστασης συστημάτων πυρανίχνευσης και παρακολούθησης σε ορεινές περιοχές, ανάμεσά τους και στο όρος Βόρας στην Πέλλα. Υπήρχε ένα σύστημα που στόχευε στην πρόληψη και έγκαιρη ανίχνευση δασικών πυρκαγιών. Όμως σε ορεινές περιοχές δεν υπήρχε αξιόπιστο δίκτυο κινητής τηλεφωνίας, οπότε τα δεδομένα από τους αισθητήρες ή τις κάμερες έφταναν… καθόλου στα κέντρα ελέγχου! Για τις κάμερες τροχαίας στη Θεσσαλονίκη πχ στην περιφερειακή οδό υπήρξαν διάφορες φάσεις εγκατάστασης συστημάτων καταγραφής παραβάσεων. Σε κάποιες περιπτώσεις τα συστήματα είτε δεν συντηρήθηκαν σωστά, είτε είχαν τεχνικά προβλήματα…
Συνεπώς αν τα δεδομένα που θα στέλνουν οι μικροδορυφόροι δεν ενσωματωθούν σωστά στα συστήματα της Πολιτικής Προστασίας, της Πυροσβεστικής ή των αγροτικών υπηρεσιών, θα μείνουν απλά «όμορφες φωτογραφίες». Αν δεν υπάρχει εκπαιδευμένο προσωπικό που να τα χρησιμοποιεί καθημερινά, αν δεν προβλεφθεί μακροπρόθεσμη συντήρηση και χρηματοδότηση μετά το τέλος των ευρωπαϊκών κονδυλίων, τότε μπορεί να επαναληφθεί η ιστορία του «εγκαταστάθηκε, λειτούργησε λίγο, μετά σκούριασε»; Μήπως ο οπτικός δορυφόρος δεν θα βλέπει τη νύχτα ή μέσα από σύννεφα αν δεν συνδυαστεί με άλλα μέσα πχ ραντάρ και drones και έτσι η χρησιμότητά του θα είναι περιορισμένη; Το μεγάλο μάθημα από τις παλιές αποτυχίες μας είναι ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν λύνει προβλήματα και δεν υποκαθιστά τον άνθρωπο. Βεβαίως το πρόγραμμα των μικροδορυφόρων έχει καλύτερες πιθανότητες επειδή είναι μικρότερο, πιο ευέλικτο και χρησιμοποιεί καλύτερη εμπορική τεχνολογία. Αλλά η επιτυχία του θα κριθεί από το τι θα γίνει τους επόμενους μήνες και χρόνια στο έδαφος, στην εκπαίδευση, στην ενσωμάτωση των δεδομένων και στη συνεχή υποστήριξη. Αν επαναλάβουμε τα λάθος του παρελθόντος, δηλαδή να επενδύουμε τεχνολογία χωρίς εκπαίδευση ανθρώπων και απλούστευση διαδικασιών τότε θα προκύψει ακόμη μια σπατάλη δυνάμεων, χρήματος και χρόνου.
*Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται κυρίως από ευρωπαϊκά κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», με συνολικό κόστος για τους επτά δορυφόρους γύρω στα 60 εκατομμύρια ευρώ. Σύντομα ο Hyperion GR-1 θα αρχίσει να στέλνει τα πρώτα του δεδομένα και σταδιακά, με την προσθήκη των υπόλοιπων έξι δορυφόρων, θα έχουμε συνεχή κάλυψη. Τουλάχιστον αυτό είναι το σχέδιο. Ο δορυφόρος «βλέπει» από το διάστημα, οπότε δεν εξαρτάται από τοπικά δίκτυα κινητής όπως τα παλιά συστήματα στο Βόρας. Δεν χρειάζεται 4G στο βουνό για να δουλέψει η κάμερά του. Χρησιμοποιεί σύγχρονη τεχνολογία (onboard τεχνητή νοημοσύνη) που επεξεργάζεται τα δεδομένα εκεί πάνω και στέλνει μόνο τα σημαντικά, μειώνοντας την ανάγκη για τεράστιο εύρος ζώνης. Δεν είναι ένα τεράστιο κρατικό έργο από το μηδέν. Υπάρχουν ήδη εγκατεστημένοι επίγειοι σταθμοί στην Ελλάδα ως μέρος του προγράμματος. Ο ένας μικροδορυφόρος Hyperion GR-1 βρίσκεται σε φάση ελέγχου και ρύθμισης ανοίγει τα ηλιακά του πάνελ, σταθεροποιείται στο διάστημα, δοκιμάζει την κάμερά του κλπ. Όταν θα αρχίσει να βλέπει κανονικά, θα τραβάει φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης από το ορατό φως (ό,τι βλέπουμε κι εμείς με τα μάτια μας) και από άλλα χρώματα του φάσματος. Με ανάλυση 90 εκατοστών θα μπορεί να ξεχωρίζει δρόμους, κτίρια, χωράφια, δέντρα, πλοία στη θάλασσα, καπνό από φωτιά ή αλλαγές στο τοπίο. Με τους έγχρωμους αισθητήρες του θα «βλέπει» και πόσο υγιή είναι τα φυτά, αν υπάρχει ξηρασία ή αν το νερό είναι καθαρό…
