Η ψευδαίσθηση της ετοιμότητας… καίγεται πρώτη

Η ουσία είναι ότι η πυροπροστασία είναι μια συνεχής διαδικασία προσαρμογής, η τεχνολογία βοηθά στην έγκαιρη αντίδραση, οι συσκέψεις και οι ασκήσεις βελτιώνουν τον συντονισμό, οι καθαρισμοί μειώνουν τον κίνδυνο, αλλά τελικά η ανθεκτικότητα μιας περιοχής εξαρτάται από τσιγάρο, σπίθες ή σπινθήρες αυτοκινήτου και κολώνες ηλεκτρικού ρεύματος…

Οι ασκήσεις ετοιμότητας, οι κοπές χόρτων, κλαδιών και δέντρων, τα πρόστιμα και οι ποινές για τα ακαθάριστα, το σύστημα με κάμερες κόστους 1.480.000 ευρώ, οι ανάλογες βραβεύσεις από φορείς της ΤΑ, οι έκτακτες επιχορηγήσεις από το υπουργείο εσωτερικών, η εγκαιρη προειδοποίηση του 112, τα πυροσβεστικά αεροσκάφη και ελικόπτερα, οι εθελοντικές ομάδες  και οι απανωτές συσκέψεις συναρμοδίων δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μια… σπίθα από ένα τσιγάρο ή έναν σπινθήρα αυτοκινήτου; Οι δύο προσφατες καταστροφικές φωτιές στο Δήμο Ωραιοκάστρου δίνουν την απάντηση…

Η προετοιμασία στον πληγέντα δήμο

Στις 14/5/2026 είχε γίνει άσκηση αντιμετώπισης δασικής πυρκαγιάς μεγάλης έκτασης «ΔΙΑ ΠΥΡΟΣ 2026» σε πραγματικές συνθήκες (!) στον Δ. Ωραιοκάστρου και όπως είχαμε ενημερωθεί με «όλους τους εμπλεκόμενους φορείς δασοπυρόσβεσης δηλαδή Δασαρχείο, Αστυνομία, Στρατό, Περιφέρεια, εθελοντές». Και όπως μας ενημέρωνε ο δήμος «…συμμετέχουν και εναέρια μέσα δασοπυρόσβεσης,  οχήματα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ, περιπολικά της ΕΛ.ΑΣ. και οχήματα του Στρατού» Στις δε 20/04/2026 μαθαίναμε από την Αντιδημαρχία Υποδομών, Ευταξίας και Καθημερινότητας του Πολίτη ότι στο πλαίσιο της έναρξης της αντιπυρικής περιόδου οι Δήμοι ασκούν τις αρμοδιότητες διενέργειας ελέγχων, επιβολής διοικητικών κυρώσεων και αυτεπάγγελτου καθαρισμού οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων, σύμφωνα με το Ν. 4662/2020 (Α’ 27)».

Θερμικές κάμερες και άλλα σύγχρονα

Στον ίδιο δήμο είχε συνεδριάσει πριν από λίγους μήνες το Τοπικό Όργανο Συντονισμού Πολιτικής Προστασίας όπου συμμετείχαν και πάλι εκπρόσωποι όλων των εμπλεκόμενων φορέων, όπως πρόεδροι Κοινοτήτων, Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας – Θράκης, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, Πυροσβεστική Υπηρεσία, Αστυνομία, ΕΘΕΛΟΔ Δρυμού και τέθηκαν επιχειρησιακά σχέδια, η διαθεσιμότητα μηχανημάτων και προσωπικού, τα μέσα έγκαιρης ειδοποίησης των πολιτών, καθώς και ζητήματα πρόληψης και άμεσης επέμβασης σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Στις δε 30/07/2025 ο πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτικής Προστασίας της ΚΕΔΕ ενημερώθηκε για το σύγχρονο σύστημα δασοπροστασίας του Δήμου Ωραιοκάστρου. Σε σχετική ανακοίνωση διαβάζουμε ότι ο Δήμος διεκδίκησε χρηματοδότηση ύψους 1,48 εκατ. ευρώ για την υλοποίηση συστήματος πυροπροστασίας των δασικών εκτάσεων του. Το πρόγραμμα περιλάμβανε τη χρήση θερμικών καμερών που βοηθούν στην ανίχνευση καπνού και εστιών φωτιάς, καθώς επίσης και πτήσεις ειδικού drone»! Στην ίδια ανακοινωση υπάρχει και η σημείωση πως οι κάμερες τοποθετήθηκαν σε περιοχές του Δασοκτήματος Ωραιοκάστρου και σε χώρο στο ισόγειο του Δημαρχείου εγκαταστάθηκε και λειτουργεί το κέντρο επιχειρήσεων» Κι όλα αυτά ενώ στις 25/02/2025 είχαμε και βράβευση του δήμου Ωραιοκάστρου στα Greek Green Awards για το παραπάνω υπερσύγχρονο σύστημα πυροπροστασίας. Μάλιστα ο δήμαρχος έλεγε τότε ότι «Το βραβείο αποτελεί αναγνώριση της μεγάλης προσπάθειας που καταβάλλουμε ως Διοίκηση στο, για να προστατεύουμε τις δασικές εκτάσεις… Εργαστήκαμε μεθοδικά, για εξασφάλιση χρηματοδότησης ύψους 1,48 εκατ. ευρώ για σύστημα με κάμερες και drone, τα πιο σύγχρονα μέσα…»

Από το σχεδιασμό στην… πραγματικότητα

Όλα τα παραπάνω αποτυπώνουν μια πολυεπίπεδη προσέγγιση στην πυροπροστασία που συνδυάζει τεχνολογία αιχμής, θεσμική συνεργασία και νομικά εργαλεία. Η επένδυση σε κάμερες και drone για έγκαιρη ανίχνευση καπνού ή εστιών, μαζί με τη δημιουργία κέντρου ελέγχου, δείχνει κατανόηση ότι στις σημερινές συνθήκες η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε παραδοσιακές μεθόδους. Ωστόσο, η πραγματικότητα των δασικών πυρκαγιών ιδίως σε περιοχές με εκτεταμένα περιαστικά δάση, παραμένει σύνθετη. Ακόμα και τα πιο προηγμένα συστήματα ανίχνευσης και οι καλύτερα συντονισμένες ασκήσεις δεν μπορούν να εξαλείψουν τον κίνδυνο όταν συντρέχουν παράγοντες όπως παρατεταμένη ξηρασία, ισχυροί άνεμοι, ανθρώπινη αμέλεια (μια σπίθα από τσιγάρο ή όχημα) ή και εμπρησμοί. Η ουσία είναι ότι η πυροπροστασία είναι μια συνεχής διαδικασία προσαρμογής, η τεχνολογία βοηθά στην έγκαιρη αντίδραση, οι ασκήσεις βελτιώνουν τον συντονισμό, οι καθαρισμοί μειώνουν τον κίνδυνο, αλλά τελικά η ανθεκτικότητα μιας περιοχής εξαρτάται από έναν ή μία που δεν θα πετάξει το τσιγάρο και δεν θα προκαλέσει σπινθήρες με το ΙΧ ή το αλυσοπρίονο του…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΑΥΤΟ: ΠΟΣΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΠΗΡΕ Ο ΔΗΜΟΣ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΑΣΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ;

Τι πήγε στραβά… αν έγιναν όλα σωστά;

Έχουμε χτίσει ένα ολόκληρο σύστημα ορατής ετοιμότητας που λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός διαχείρισης εντυπώσεων, ενώ η πραγματική ανθεκτικότητα παραμένει επιφανειακή; Ο Δήμος Ωραιοκάστρου έχει κάνει ό,τι προβλέπεται να κάνει ένας σύγχρονος δήμος; Μάλλον. Όμως ίσως το πρόβλημα είναι ότι αυτό το μοντέλο, δηλαδή επένδυση σε τεχνολογία, ασκήσεις εντυπώσεων και νομικά εργαλεία δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι ο κίνδυνος ελέγχεται. Στην πραγματικότητα σε ένα περιαστικό δάσος που έχει γίνει de facto προέκταση του αστικού ιστού, ο έλεγχος είναι πάντα μερικός και εύθραυστος. Τα περισσότερα από αυτά τα μέτρα είναι αντιδραστικά. Η άσκηση γίνεται τον Μάιο, οι ανακοινώσεις για καθαρισμούς βγαίνουν τον Απρίλιο, οι απαγορεύσεις κυκλοφορίας έρχονται όταν ο κίνδυνος είναι ήδη υψηλός. Όλα αυτά δημιουργούν την αίσθηση ότι «γίνεται δουλειά», αλλά δεν αλλάζουν τη βαθιά δομή του ζητήματος. Την ανεξέλεγκτη επέκταση οικισμών μέσα ή δίπλα σε δάση, την ανοχή σε ακαθάριστα για χρόνια, την απουσία πραγματικής κουλτούρας πρόληψης που να ξεκινά από το σχολείο και να φτάνει μέχρι τον ιδιοκτήτη γης ο οποιος ενδέχεται να είναι και ο δήμος και η πολιτεία που ελέγχουν. Οι κάμερες βλέπουν τη φωτιά νωρίτερα, αλλά αν η πρώτη αντίδραση καθυστερήσει, πχ επειδή οι δρόμοι είναι κλειστοί ή οι εθελοντές δεν έχουν τα εφόδια που απαιτούνται, το όποιο πλεονέκτημα χάνεται.

Μήπως χρειαζόμαστε άλλο μοντέλο… ρεαλιστικό;

Αυτό που λείπει δεν είναι άλλη μία σύσκεψη ή άλλο ένα εκατομμύριο για κάμερες. Λείπει η βούληση να κάνουμε τα δύσκολα και αντιδημοφιλή πράγματα. Αντί γι’ αυτό, προτιμούμε το ορατό και το μετρήσιμο. Είναι πιο εύκολο να μιλησουμε για «σύγχρονο σύστημα πυροπροστασίας» παρά να παραδεχτούμε ότι η πραγματική προστασία απαιτεί δεκαετίες συνεπούς, βαρετής δουλειάς σε επίπεδο πολεοδομίας και κοινωνικής πειθαρχίας. Οι δύο φωτιές δεν είναι απλώς απόδειξη ότι «κάτι πήγε στραβά». Είναι απόδειξη ότι το μοντέλο που ακολουθούμε παράγει κυρίως επικοινωνία, ψευδαίσθηση ασφάλειας, καθησυχασμό ενώ η φωτιά συνεχίζει να δοκιμάζει το πραγματικό επίπεδο οργάνωσης και ευθύνης. Και μέχρι να σταματήσουμε να μετράμε την επιτυχία με το πόσα λεφτά ξοδέψαμε και πόσες ασκήσεις κάναμε, και να αρχίσουμε να τη μετράμε με το πόσο λίγες φωτιές ξεσπούν από αμέλεια κατοίκων και όχι μόνο (βλ και ΔΕΔΔΗΕ) αλλά και πόσο γρήγορα τις περιορίζουμε όταν ξεσπάσουν, θα συνεχίσουμε να ζούμε με την ίδια επαναλαμβανόμενη… απογοήτευση και θλίψη

Φωτιές σε κτίρια με επικίνδυνα υλικά-Μελέτη Έλληνα καθηγητή για τον αέρα που… αναπνεύουμε