Πριν γράψετε τα παιδιά σας σε άλλη μία δραστηριότητα, κάντε πρώτα αυτή την ερώτηση

Κάθε Σεπτέμβριος φέρνει μαζί του, εκτός από σχολικές τσάντες και καινούργια τετράδια, έναν ακόμη αγώνα δρόμου για πολλούς γονείς αλλά και παιδιά: την αναζήτηση δραστηριοτήτων. Αγγλικά, κολύμβηση, ποδόσφαιρο, χορός, μουσική, ρομποτική, δεύτερη ξένη γλώσσα και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά λίγο διάβασμα και, αν περισσέψει χρόνος, παιχνίδι.

Κάπως έτσι, ένα παιδί μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να αποκτήσει ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα που θα έκανε ακόμη και έναν ενήλικα να διαμαρτυρηθεί για έλλειψη ελεύθερου χρόνου.

Το ζήτημα δεν είναι αν οι εξωσχολικές δραστηριότητες κάνουν καλό. Προφανώς και μπορούν. Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσες χωράνε στη ζωή ενός παιδιού χωρίς να αρχίσουν να αφαιρούν από αυτό κάτι εξίσου σημαντικό: τον χρόνο για να είναι απλώς παιδί.

Αυτό ακριβώς επισημαίνει ο δάσκαλος Μάριος Μάζαρης, ο οποίος με αφορμή την έναρξη της σχολικής χρονιάς σχολίασε την τάση των γονιών να γεμίζουν κάθε διαθέσιμη ώρα του παιδιού με οργανωμένες δραστηριότητες.

Το παιδί δεν χρειάζεται να «χτίζει» από τώρα το βιογραφικό του

«Τα σχολεία ξεκινούν και πάλι οι ενήλικες θα χάσουν το μέτρο. Γιατί πολλοί θα τρέξουν να γράψουν το παιδί τους σε άπειρες δραστηριότητες, που δεν κάνουν καν καλό, όταν είναι πολλές. Μην βιάζεστε. Πριν γεμίσετε το πρόγραμμα του παιδιού, κοιτάξτε πρώτα την ηλικία του».

Η ανάγκη να προσφέρουν στα παιδιά τους όσο το δυνατόν περισσότερες ευκαιρίες είναι απολύτως κατανοητή. Πίσω από ερωτήσεις όπως «τι άλλο να ξεκινήσει;», «μήπως έχει αργήσει;» ή «μήπως μείνει πίσω;» υπάρχει συνήθως η αγωνία ενός γονιού να κάνει το καλύτερο δυνατό.

Όμως, όπως σημειώνει ο εκπαιδευτικός, ίσως η αρχική ερώτηση χρειάζεται να είναι διαφορετική. Όχι «τι ακόμη μπορώ να του προσφέρω;», αλλά «τι χρειάζεται πραγματικά στην ηλικία που βρίσκεται;».

Γιατί ένα παιδί δεν είναι ένα project που πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι τα 18 του. Δεν χρειάζεται να αποκτήσει όσο το δυνατόν περισσότερες δεξιότητες, πιστοποιήσεις και ερεθίσματα σε όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία.

Τα αγγλικά δεν χρειάζεται να ξεκινήσουν… χθες

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα είναι η εκμάθηση ξένων γλωσσών. Το άγχος για το πότε πρέπει να ξεκινήσει ένα παιδί αγγλικά έχει οδηγήσει πολλούς γονείς να θεωρούν σχεδόν αυτονόητο ότι όσο μικρότερο είναι, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το όφελος.

Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στην πρώιμη επαφή με μια ξένη γλώσσα και στην οργανωμένη εξωσχολική διδασκαλία.

Ένα παιδί μπορεί να ακούει αγγλικά μέσα από τραγούδια, ιστορίες, παιχνίδια, βίντεο ή την καθημερινή του επαφή με την τεχνολογία. Η εξοικείωση με τη γλώσσα μπορεί να ξεκινήσει φυσικά και χωρίς να μετατραπεί κάθε επαφή σε μάθημα.

«Το “όσο νωρίτερα αρχίσει τόσο καλύτερα θα μάθει” είναι πολύ πιο απλοϊκό από ό,τι δείχνει η έρευνα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Μάριος Μάζαρης.

Όπως εξηγεί, ένα παιδί που δεν ξεκίνησε φροντιστήριο αγγλικών στα 4, στα 5 ή στα 6 δεν σημαίνει ότι έχει μείνει πίσω. Τα μεγαλύτερα παιδιά διαθέτουν διαφορετικό επίπεδο γνωστικής και γλωσσικής ωριμότητας, καθώς και διαφορετικές στρατηγικές μάθησης, στοιχεία που μπορούν να κάνουν την οργανωμένη εκμάθηση πιο αποτελεσματική.

Τι χάνεται κάθε φορά που προσθέτουμε άλλη μία δραστηριότητα;

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο της συζήτησης. Μια ώρα δραστηριότητας δεν είναι στην πραγματικότητα μόνο μία ώρα.

Υπάρχει η μετακίνηση, η προετοιμασία, η επιστροφή στο σπίτι, ενδεχομένως η εξάσκηση ή η μελέτη. Και, κυρίως, υπάρχει μία ώρα λιγότερη από τον ελεύθερο χρόνο του παιδιού.

Αυτός ο χρόνος είναι εύκολο να θεωρηθεί «χαμένος». Ένα παιδί που δεν έχει κάτι προγραμματισμένο μπορεί να φαίνεται ότι απλώς δεν κάνει τίποτα. Στην πραγματικότητα, όμως, ακριβώς εκεί μπορεί να συμβαίνουν πολλά.

Το ελεύθερο παιχνίδι επιτρέπει στο παιδί να δημιουργήσει τους δικούς του κανόνες, να φανταστεί, να πειραματιστεί, να συνεργαστεί, να διαχειριστεί συγκρούσεις, να δοκιμάσει και να αποτύχει χωρίς έναν ενήλικα να του υποδεικνύει διαρκώς τι πρέπει να κάνει.

Και υπάρχει ακόμη κάτι που συχνά ξεχνάμε: το παιδί χρειάζεται και να βαρεθεί.

Να κοιτάξει γύρω του και να βρει μόνο του τι θα κάνει. Να επινοήσει ένα παιχνίδι, να ζωγραφίσει, να φτιάξει κάτι, να χαζέψει, να ξαπλώσει ή απλώς να μην έχει σχέδιο για την επόμενη ώρα. Δεν χρειάζεται κάθε λεπτό της ημέρας να είναι παραγωγικό για να έχει αξία.

Η σωστή ερώτηση πριν από κάθε νέα εγγραφή

Η λύση δεν είναι να καταργηθούν οι δραστηριότητες. Ένα παιδί μπορεί να αγαπήσει τη μουσική, να βρει στο ποδόσφαιρο την παρέα του, να ενθουσιαστεί με τη ρομποτική ή να απολαύσει την κολύμβηση. Αυτές οι εμπειρίες μπορούν να είναι πολύτιμες.

Το ζητούμενο είναι να υπάρχει μέτρο. Πριν προστεθεί άλλη μία δραστηριότητα στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα, αξίζει να δούμε αν το παιδί την επιθυμεί πραγματικά, αν ανταποκρίνεται στην ηλικία και στα ενδιαφέροντά του, πόσες υποχρεώσεις έχει ήδη και αν εξακολουθεί να έχει αρκετό ύπνο, ξεκούραση και ελεύθερο παιχνίδι.

Γιατί μπορεί κάθε δραστηριότητα ξεχωριστά να είναι ωφέλιμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συσσώρευσή τους είναι εξίσου ωφέλιμη.

Όπως το θέτει ο Μάριος Μάζαρης: «Η παιδαγωγική δεν είναι συλλογή ωφέλιμων δραστηριοτήτων. Είναι μέτρο.» Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο χρήσιμες υπενθυμίσεις για τον Σεπτέμβριο. Δεν χρειάζεται να προλάβει ένα παιδί όλα όσα πιστεύουμε ότι πρέπει να μάθει. Χρειάζεται πρώτα να έχει τον χρόνο και τον χώρο για να μεγαλώσει.