Ο σκύλος σου μπορεί να καταλάβει ότι φοβάσαι περισσότερο απ’ όσο νομίζεις
Mελέτη εξέτασε πώς αντιδρούν οι σκύλοι όταν οι άνθρωποί τους κλαίνε ή βρίσκονται σε δυσφορία
theopinion 
Όποιος ζει με έναν σκύλο πιθανότατα έχει παρατηρήσει κάτι που μοιάζει δύσκολο να εξηγηθεί. Το ζώο φαίνεται να καταλαβαίνει πότε ο άνθρωπός του είναι στενοχωρημένος, αγχωμένος ή φοβισμένος.
Έρευνες δείχνουν ότι οι σκύλοι δεν αντιλαμβάνονται μόνο τη συναισθηματική μας κατάσταση, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να προσπαθούν και να μας βοηθήσουν. Όπως η γνωστή Lassie έτρεχε να σώσει τον Timmy, έτσι και οι σκύλοι συχνά αντιλαμβάνονται όταν οι άνθρωποί τους είναι αναστατωμένοι. Τι κάνουν τότε; Μπορεί να πλησιάσουν, να ακουμπήσουν το κεφάλι τους πάνω μας, να μας κοιτάξουν επίμονα ή απλώς να παραμείνουν δίπλα μας. Τι συμβαίνει όμως όταν ο σκύλος αντιληφθεί ότι ο άνθρωπός του βρίσκεται πραγματικά σε κίνδυνο; Μπορεί να προσπαθήσει να τον βοηθήσει; Μια έρευνα με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Timmy’s in the Well: Empathy and Prosocial Helping in Dogs», η οποία δημοσιεύθηκε στο Learning & Behavior, προσπάθησε να δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα.
Όταν ο άνθρωπος κλαίει και φοβάται, ο σκύλος αντιδρά
Στο πρώτο πείραμα, το οποίο σχεδιάστηκε από μία από τις συγγραφείς της μελέτης, την Julia Meyers-Manor, Ph.D., επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας στο Ripon College στις ΗΠΑ, συμμετείχαν 34 σκύλοι που ζούσαν με τους κηδεμόνες τους. Μεταξύ αυτών υπήρχαν Golden Retriever, Labrador Retriever, Shih Tzu, Pug αλλά και ημίαιμοι σκύλοι. Οι 16 από τους συμμετέχοντες ήταν σκύλοι θεραπείας. Οι ερευνητές τοποθέτησαν κάθε κηδεμόνα πίσω από μία διάφανη πόρτα, την οποία ο σκύλος μπορούσε να ανοίξει απλώς σπρώχνοντάς την. Στο ένα σενάριο, ο κηδεμόνας σιγοτραγουδούσε το παιδικό τραγούδι «Twinkle, Twinkle Little Star». Στο άλλο, προσποιούνταν ότι έκλαιγε. Στόχος των ερευνητών ήταν να διαπιστώσουν αν η συναισθηματική κατάσταση του ανθρώπου θα επηρέαζε τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούσε ο σκύλος. Τα αποτελέσματα παρουσίασαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Περίπου οι μισοί σκύλοι άνοιξαν την πόρτα για να πλησιάσουν τον άνθρωπό τους, ανεξάρτητα από το τι έκανε εκείνος. Όταν, όμως, άκουγαν κλάμα, οι σκύλοι που αποφάσιζαν να ανοίξουν την πόρτα το έκαναν περίπου τρεις φορές πιο γρήγορα σε σχέση με την περίπτωση που άκουγαν τον κηδεμόνα τους να τραγουδά.
Η Meyers αναφέρει: «Μια μέρα, ενώ έπαιζα με τα παιδιά μου, εκείνα με σκέπασαν με μαξιλάρια. Έτσι, άρχισα να καλώ για βοήθεια στο πλαίσιο του παιχνιδιού. Ο σύζυγός μου δεν ήρθε να με σώσει, αλλά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα το Collie μου είχε σκάψει μέσα στα μαξιλάρια και με είχε απελευθερώσει. Ήξερα τότε ότι έπρεπε να κάνουμε μια μελέτη για να το εξετάσουμε πιο συστηματικά».
Ο δεσμός με τον άνθρωπο παίζει σημαντικό ρόλο
Ένα ακόμη εύρημα της έρευνας ήταν ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το πόσο ισχυρή είναι η σχέση ανάμεσα στον σκύλο και τον κηδεμόνα του. Οι ερευνητές αξιολόγησαν τον δεσμό τους μέσω μίας ξεχωριστής δοκιμασίας που βασιζόταν στο βλέμμα. Όσο πιο δυνατός ήταν ο δεσμός τους, τόσο πιθανότερο ήταν ο σκύλος να προσπαθήσει να φτάσει στον άνθρωπό του όταν εκείνος φαινόταν να βρίσκεται σε κίνδυνο ή να βιώνει δυσφορία. Το στοιχείο αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δείχνει ότι η συμπεριφορά δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την εκπαίδευση ή τη φυλή του σκύλου. Η σχέση που έχει αναπτύξει με τον άνθρωπό του μπορεί από μόνη της να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά. Στο επόμενο στάδιο, οι ερευνητές παρακολούθησαν τους καρδιακούς παλμούς των σκύλων, ώστε να αξιολογήσουν το επίπεδο στρες που βίωναν. Οι σκύλοι που τελικά άνοιγαν την πόρτα για να πλησιάσουν τον κηδεμόνα τους παρουσίαζαν ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Παρότι επηρεάζονταν από το κλάμα του ανθρώπου τους, δεν φαίνεται να κατακλύζονταν από τόσο έντονο στρες ώστε να αδυνατούν να δράσουν.
Αντίθετα, οι σκύλοι που δεν άνοιγαν την πόρτα όταν άκουγαν τον άνθρωπό τους να κλαίει ενδέχεται να βίωναν τόσο έντονη δυσφορία, ώστε αυτή να τους εμπόδιζε να αντιδράσουν. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές σε μία σημαντική παρατήρηση: το γεγονός ότι ένας σκύλος αντιλαμβάνεται το συναίσθημα του ανθρώπου του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί και να τον βοηθήσει. Για να μπορέσει να βοηθήσει, ο σκύλος θα πρέπει πρώτα να είναι σε θέση να διαχειριστεί τη δική του συναισθηματική αντίδραση. Και αυτό το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό. Σύμφωνα με την επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, Emily Sanford, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Τμήμα Ψυχολογικών και Επιστημών του Εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins των ΗΠΑ, η συμπεριφορά των σκύλων μοιάζει με εκείνη που παρατηρείται στα παιδιά όταν χρειάζεται να βοηθήσουν κάποιον.
Και οι σκύλοι θεραπείας;
Τι συνέβη όμως με τους σκύλους θεραπείας; Και εδώ τα αποτελέσματα είχαν ενδιαφέρον και ήταν απρόσμενα. Οι συγκεκριμένοι σκύλοι δεν παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις από τους υπόλοιπους στο συγκεκριμένο πείραμα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με το είδος της εκπαίδευσης που έχουν λάβει. Η εκπαίδευση των σκύλων θεραπείας επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην υπακοή και στη σωστή συμπεριφορά και όχι απαραίτητα στην αυξημένη ευαισθησία απέναντι στα συναισθήματα ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.
Είναι αυτό όμως ενσυναίσθηση;
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διευκρίνιση. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι οι σκύλοι αισθάνονται την ενσυναίσθηση με τον ίδιο τρόπο που την αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι. Αυτό που δείχνουν τα ευρήματα είναι ότι οι σκύλοι μπορούν να αντιδρούν στην ανθρώπινη συναισθηματική δυσφορία ή στον φόβο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εκδηλώνουν συμπεριφορά που μοιάζει να έχει ως στόχο να βοηθήσει. Για το τέλος, αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι μπορεί να μην γνωρίζουμε ακριβώς τι «σκέφτεται» ο σκύλος μας όταν μας βλέπει φοβισμένους. Η έρευνα, όμως, δείχνει ότι δεν είναι αβάσιμο να πιστεύουμε πως αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προσπαθεί να κάνει κάτι γι’ αυτό. Ίσως, τελικά, η Lassie να μην ήταν και τόσο μακριά από την πραγματικότητα.
