Γιατί η γάτα σας προτιμά να σας κοιτάζει αντί να έρχεται όταν τη φωνάζετε

Έχετε ίσως παρατηρήσει ότι μια διαφορετική αντίδραση εμφανίζεται όταν φωνάζετε έναν σκύλο και όταν καλείτε μια γάτα. Ο σκύλος συχνά θα κινηθεί αμέσως προς το μέρος σας, ενώ η γάτα μπορεί απλώς να γυρίσει το κεφάλι της, να σας κοιτάξει για λίγο και να συνεχίσει κανονικά αυτό που έκανε.

Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Οι γάτες είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τόσο το όνομά τους όσο και τη φωνή του ανθρώπου τους, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν την ίδια διάθεση να ανταποκριθούν στο κάλεσμά του. Για να γίνει κατανοητή αυτή η διαφορά, σημαντικό ρόλο παίζει η διαφορετική πορεία που ακολούθησαν τα δύο είδη κατά τη διαδικασία της εξημέρωσής τους.

Σκύλοι και γάτες ακολούθησαν διαφορετική πορεία εξημέρωσης

Οι σκύλοι ζουν στο πλευρό των ανθρώπων εδώ και περίπου 30.000 χρόνια. Η εξημέρωσή τους δεν προέκυψε απλώς από τη συμβίωση, αλλά συνδέθηκε σε μεγάλο βαθμό με τη συνειδητή επιλογή και αναπαραγωγή ζώων που διέθεταν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Στόχος ήταν η δημιουργία ζώων με μεγαλύτερη διάθεση συνεργασίας και ικανότητα να ακολουθούν ανθρώπινες οδηγίες. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η διαδικασία συνέβαλε στην εμφάνιση πολλών φυλών που ανταποκρίνονται σχετικά εύκολα στην εκπαίδευση και στις εντολές. Στις γάτες, όμως, η ιστορία είναι διαφορετική. Η εξημέρωσή τους συνδέεται στενά με την αγροτική επανάσταση, περίπου πριν από 10.000 χρόνια. Όταν οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε συγκεκριμένα σημεία, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να αποθηκεύουν τρόφιμα, δημιουργήθηκαν παράλληλα συνθήκες που προσέλκυαν μεγάλους αριθμούς τρωκτικών.

Κάπως έτσι αναπτύχθηκε μια σχέση που ήταν ωφέλιμη και για τα δύο είδη. Οι άνθρωποι προσέφεραν στις γάτες ένα περιβάλλον με άφθονη τροφή, ενώ οι γάτες συνέβαλλαν με τον τρόπο τους στον περιορισμό των τρωκτικών που απειλούσαν τις αποθηκευμένες τροφές. Με άλλα λόγια, η σχέση ανθρώπου και γάτας φαίνεται πως ξεκίνησε περισσότερο ως μια μορφή συνύπαρξης με όφελος και για τις δύο πλευρές, παρά ως προσπάθεια του ανθρώπου να δημιουργήσει ένα ζώο που θα ακολουθούσε τις εντολές του.

Η γάτα μπορεί να αναγνωρίσει τη φωνή σας

Το γεγονός ότι μια γάτα δεν σηκώνεται και δεν έρχεται όταν τη φωνάζετε δεν σημαίνει ότι δεν σας ακούει ή ότι δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει τη φωνή σας.Μια ενδιαφέρουσα μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τόκιο, η οποία δημοσιεύτηκε το 2013, εξέτασε ακριβώς αυτή την ικανότητα. Στην έρευνα έλαβαν μέρος 20 γάτες. Οι ερευνητές έβαλαν στα ζώα ηχογραφήσεις με τις φωνές τριών διαφορετικών αγνώστων και στη συνέχεια έπαιξαν ηχογράφηση με τη φωνή του ίδιου του κηδεμόνα τους. Οι κηδεμόνες εκείνη τη στιγμή βρίσκονταν εκτός του οπτικού πεδίου των γατών. Παρακολουθώντας τις αντιδράσεις των ζώων, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι γάτες μπορούσαν να ξεχωρίσουν τη φωνή του ανθρώπου τους. Οι αντιδράσεις τους δεν ήταν απαραίτητα έντονες. Σε αρκετές περιπτώσεις οι γάτες απλώς έστρεφαν το κεφάλι ή τα αυτιά τους προς την πλευρά από την οποία ερχόταν ο ήχος. Ακόμη και αυτή η φαινομενικά μικρή αντίδραση, όμως, είχε σημασία. Έδειχνε ότι οι γάτες μπορούσαν να διακρίνουν διαφορετικούς ανθρώπους χρησιμοποιώντας ως μοναδικό κριτήριο τη φωνή.

Το ότι σας αναγνωρίζει δεν σημαίνει ότι θα σας υπακούσει

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο. Μια γάτα μπορεί να αναγνωρίζει τη φωνή ή ακόμη και το όνομά της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αποφασίσει να έρθει κοντά σας. Με βάση τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας, οι γάτες φαίνεται να είναι ικανές να καταλαβαίνουν ποιος τις καλεί. Η συμπεριφορά τους, όμως, δεν είναι απαραίτητα προσανατολισμένη στην άμεση ανταπόκριση στις ανθρώπινες εντολές. Έτσι, όταν φωνάζετε το όνομά τους και εκείνες απλώς κινούν τα αυτιά ή το κεφάλι τους προς το μέρος σας, είναι πιθανό να έχουν ακούσει και να έχουν αναγνωρίσει τη φωνή σας. Αυτό εξηγεί και μια εμπειρία που γνωρίζουν πολλοί άνθρωποι που ζουν με γάτες: το ζώο μπορεί να κοιτάξει προς την πλευρά τους μόλις ακούσει το όνομά του, αλλά να μην κάνει ούτε ένα βήμα για να πλησιάσει. Δεν πρόκειται απαραίτητα για αδυναμία κατανόησης. Απλώς μπορεί εκείνη τη στιγμή να μην υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο κίνητρο που θα έκανε τη γάτα να σταματήσει αυτό που κάνει και να έρθει κοντά.

Μπορεί μια γάτα να μάθει να έρχεται όταν την καλείτε;

Η απάντηση είναι ναι, τουλάχιστον σε έναν βαθμό. Η εκπαίδευση μιας γάτας μπορεί να στηριχθεί στη θετική ενίσχυση, δηλαδή στη σύνδεση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς με κάτι ευχάριστο. Για παράδειγμα, μπορούμε να λέμε το όνομα της γάτας και, όταν εκείνη ανταποκρίνεται ή πλησιάζει, να της δίνουμε μια μικρή λιχουδιά που της αρέσει, όπως ένα κομματάκι μαγειρεμένου κοτόπουλου. Με συνεπή επανάληψη για αρκετές ημέρες, η γάτα μπορεί σταδιακά να συνδέσει το όνομά της με μια θετική ανταμοιβή. Φυσικά, κάθε γάτα έχει τη δική της προσωπικότητα. Κάποιες μπορεί να ανταποκριθούν γρήγορα, ενώ άλλες ενδέχεται να δείξουν ελάχιστο ενδιαφέρον για μια τέτοια διαδικασία. Ο χαρακτήρας του ζώου και το περιβάλλον του παίζουν σημαντικό ρόλο.

Δεν σημαίνει ότι δεν σας αγαπά

Η διαφορετική συμπεριφορά ενός σκύλου και μιας γάτας όταν ακούν το όνομά τους συνδέεται περισσότερο με την ιστορία και την εξημέρωση των δύο ειδών παρά με το αν αγαπούν ή όχι τον άνθρωπό τους. Οι σκύλοι εξελίχθηκαν μέσα από μια μακρά σχέση συνεργασίας με τον άνθρωπο, ενώ οι γάτες διατήρησαν σε μεγαλύτερο βαθμό την ανεξάρτητη συμπεριφορά τους. Επομένως, την επόμενη φορά που θα φωνάξετε τη γάτα σας και εκείνη θα σας κοιτάξει χωρίς να μετακινηθεί από τη θέση της, δεν χρειάζεται να το πάρετε προσωπικά. Μπορεί να σας έχει ακούσει, να έχει αναγνωρίσει τη φωνή σας και απλώς να έχει αποφασίσει πως, αυτή τη στιγμή, δεν υπάρχει αρκετά… καλός λόγος για να σηκωθεί από τη θέση της.