Στο οικογενειακό άλμπουμ του Παύλου Μελά

Τα παιδιά του, η «Νάτα» του, οι συγγενείς, οι εκδρομές ήταν κάποιοι από τους πολλούς λόγους που είχε ο Παύλος Μελάς να παίρνει μαζί του τη φωτογραφική μηχανή. Ασχολούνταν, μάλιστα, ο ίδιος και με την εμφάνιση των λήψεων, καταγράφοντας στο ημερολόγιό του: «εστερεοποίησα τας τελευταίας φωτογραφίας των παιδιών μου, της Νάτας μου, Λεόντος, Έφης και μπαμπά». Η φωτογραφία είχε τη θέση της στις καθημερινές του έγνοιες.

Αυτή τη λιγότερο γνωστή πλευρά του μακεδονομάχου παρακολουθεί η νέα έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης «Εκατέρωθεν του φακού. Οι φωτογραφίες από το Αρχείο Οικογένειας Παύλου Μελά και Ναταλίας Δραγούμη», που φέρει την υπογραφή του Κωνσταντίνου Φιολάκη και της Αλίκης Τσίργιαλου.

Στις 240 σελίδες του πανόδετου τόμου παρουσιάζεται μια επιλογή φωτογραφιών, ως επί το πλείστον αδημοσίευτων, από το αρχείο που δώρισε στο ΜΙΕΤ η εγγονή του ζευγαριού, Ναταλία Ιωαννίδη. Η συλλογή αριθμεί περίπου 2.500 λήψεις, από τα μέσα της δεκαετίας του 1850 έως τη δεκαετία του 1980. Από τις 850 φωτογραφίες που αφορούν τη ζωή του Παύλου Μελά, οι 460 αποδίδονται με σχετική βεβαιότητα στον ίδιο ως φωτογράφο.

Το ενδιαφέρον είχε καλλιεργηθεί μέσα στην οικογένεια. Ο πατέρας του, Μιχαήλ Μελάς, εγκαταστάθηκε οικογενειακώς στην Αθήνα το 1874, φέρνοντας από τη Μασσαλία και τη φωτογραφική μηχανή του. Ο Παύλος απέκτησε αργότερα δική του, με δυνατότητα στερεοσκοπικών λήψεων: ζεύγη εικόνων που, μέσα από το στερεοσκόπιο, έδιναν την εντύπωση του βάθους.

Από την ενηλικίωσή του περίπου, το 1888, έως τον θάνατό του το 1904, φωτογραφίζει τους οικείους του, στρατιωτικά γυμνάσια και εκδρομές, αλλά και τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 1896. Στο αρχείο σώζονται επίσης στιγμιότυπα από το ταξίδι του με τη Ναταλία στο Παρίσι, για τη Διεθνή Έκθεση του 1900.

Οι φωτογραφίες συνομιλούν στον τόμο με αποσπάσματα της οικογενειακής αλληλογραφίας. Σε ένα σημείωμα πίσω από ομαδικό πορτρέτο, ο Μελάς παραπονιέται ότι οι γυναίκες δεν βγήκαν καλά, ενώ ο ίδιος πέτυχε: «και δι’ αυτό από εγωϊσμόν σου στέλλω και αυτήν την φωτογραφίαν». Οι τεχνικές φροντίδες συνυπάρχουν με τα πειράγματα και την αγωνία για μια πετυχημένη πόζα.

Τη φωτογραφική περιήγηση συμπληρώνουν η μελέτη της Τσίργιαλου για τη θέση του μέσου στην αστική ζωή του 19ου αιώνα, βιογραφικά σημειώματα και γενεαλογικά δέντρα των δύο οικογενειών. Λεζάντες, επιστολές και ιστορική τεκμηρίωση επιτρέπουν στον αναγνώστη να παρακολουθήσει τις συγγένειες, τις μετακινήσεις και τις συνήθειες των ανθρώπων που συναντά στις εικόνες.

ΜΙΕΤ, 2026. Πανόδετο, 240 σελίδες, 19 × 29 εκ. Τιμή καταλόγου: 50 ευρώ, στο ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ: 45 ευρώ

Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από την έκδοση του ΜΙΕΤ.

Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ,  

Φ.Α. Οικογένειας Παύλου Μελά – Ναταλίας Δραγούμη, δωρεά Ναταλίας Ιωαννίδη.