Έβαλντ Φλίσαρ: «Όλοι ζούμε μέσα από δανεικές ιστορίες»

Ο Έβαλντ Φλίσαρ, ένας από τους πιο μεταφρασμένους εν ζωή Σλοβένους συγγραφείς, μιλά στο ΤheΟpinion με αφορμή τα βιβλία του που κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Στην «Αλίκη στη Χώρα των Τεράτων» και το «Κοίτα από το παράθυρο», αλλά και σε άλλα έργα του, ο ίδιος επιστρέφει επίμονα σε ανθρώπους που αναγκάζονται να αμφισβητήσουν όσα θεωρούσαν βέβαια: την πραγματικότητα, την ηθική, την πρόοδο, την ίδια τη δύναμη των ιστοριών.

Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, ο Φλίσαρ μιλά για τον συλλογικό παραλογισμό, την περιβαλλοντική καταστροφή, τη λογοτεχνία ως αντίβαρο στην κατασκευασμένη πραγματικότητα των μέσων, αλλά και για την τεχνητή νοημοσύνη, την οποία αντιμετωπίζει ως απειλή για τον αναγνώστη και, τελικά, για τον ίδιο τον πολιτισμό.

Το «Η Αλίκη στη Χώρα των Τεράτων» παραπέμπει στον Λιούις Κάρολ, αλλά η δική σας Αλίκη συναντά έναν πολύ πιο σύγχρονο κόσμο. Από πού ξεκίνησε αυτή η ιδέα;

Οι κάτοικοι του νησιού Ποτερούνια δεν είναι τέρατα, είναι θύματα της αδιαφορίας τους για το περιβάλλον, καθώς έχουν εξαντλήσει όλους τους πόρους με εξαίρεση μια πηλώδη ουσία που ονομάζεται ποτί. Με τον ίδιο τρόπο η ανθρωπότητα θα γίνει σύντομα θύμα της αδυναμίας μας να διατηρήσουμε τους πόρους που είναι απαραίτητοι για την κανονική ζωή.

Το βιβλίο έχει μεταφραστεί σε δώδεκα γλώσσες. Τι ταξιδεύει πιο εύκολα από πολιτισμό σε πολιτισμό: το χιούμορ, η φαντασία ή η κριτική του συλλογικού παραλογισμού;

Και τα τρία, ειδικά ο συλλογικός παραλογισμός.

Στα βιβλία σας υπάρχει συχνά μια δυσπιστία απέναντι στη βεβαιότητα. Είναι η αβεβαιότητα η αρχή της λογοτεχνίας;

Η αβεβαιότητα είναι η ουσία της καθημερινής μας ζωής, αλλά η απαρχή της λογοτεχνίας είναι μια ιστορία που παρουσιάζει πειστικά αυτή την αβεβαιότητα. Δεν υπάρχει λογοτεχνία χωρίς μια καλή ιστορία.

Στο «If I Only Had Time», ο Simon Bebler μαθαίνει ότι έχει μόνο έναν χρόνο ζωής και προσπαθεί να ζήσει μέσα από βιβλία και ταινίες. Είναι ελευθερία ή παγίδα το να ζει κανείς μέσα από δανεικές ιστορίες;

Δυστυχώς, όλοι ζούμε μέσα από δανεικές ιστορίες, όλο και περισσότερο κάθε μέρα, επειδή η σύνδεσή μας με την πραγματικότητα υπονομεύεται από έναν αυξανόμενο αριθμό ψεμάτων που μας σερβίρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η τηλεόραση, αλλά και οι σοβαρές εφημερίδες.

Είστε ένας από τους πιο μεταφρασμένους εν ζωή Σλοβένους συγγραφείς. Τι κάνει ένα βιβλίο γραμμένο σε μια μικρότερη γλώσσα να ενδιαφέρει μεταφραστές και εκδότες στο εξωτερικό;

Το μόνο πράγμα που ταξιδεύει ελεύθερα σε όλες τις γλώσσες είναι μια καλή ιστορία. Οι περισσότερες ιστορίες έχουν ήδη ειπωθεί και, σε κάποιο βαθμό, όλοι οι συγγραφείς τις επαναλαμβάνουν ή κολλάνε σε συγγραφικό μπλοκάρισμα. Έγραψα ένα μυθιστόρημα για αυτό, το «My Kingdom is Dying», με υπότιτλο «Storytelling at the End of the World», το οποίο πρόσφατα βραβεύτηκε στο Λονδίνο ως το καλύτερο μυθιστόρημα που εκδόθηκε στα αγγλικά τα τελευταία δύο χρόνια. Άρα, μια καλή ιστορία μπορεί ακόμα να ειπωθεί· η φαντασία μας μπορεί να σωθεί. Για να τη σώσουμε, πρέπει να διαβάζουμε· όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα.

Σήμερα η λογοτεχνία πιέζεται από την ταχύτητα, την αγορά και τα social media. Τι είδους αναγνώστη χρειάζεται ένα βιβλίο που ζητά χρόνο και ουσιαστική ενασχόληση;

Κάθε ιστορία, κάθε βιβλίο χρειάζεται έναν αναγνώστη που δεν εμπιστεύεται την πραγματικότητα που του παρουσιάζεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις εφημερίδες, και αισθάνεται την ανάγκη να ανακαλύψει την αληθινή πραγματικότητα που κατοικεί στο μυαλό και στην καρδιά του. Δυστυχώς, η τεχνητή νοημοσύνη αργά ή γρήγορα θα μειώσει τον αριθμό αυτών των αναγνωστών, αν δεν τους εξαφανίσει και τελείως. Και αυτό θα σημάνει το τέλος του πολιτισμού.

Στο «Κοίτα από το παράθυρο», το παράθυρο δεν είναι απλώς εικόνα παρατήρησης. Τι σημαίνει για εσάς;

Το παράθυρο στο μυθιστόρημα «Κοίτα από το παράθυρο» είναι ένα παράθυρο που ο κύριος χαρακτήρας, ένα 15χρονο αγόρι, κουβαλάει μέσα του, και μέσα από το οποίο κοιτάζει τον εαυτό του και την πραγματικότητά του. Γι’ αυτό και η αφήγηση γίνεται σε δεύτερο πρόσωπο, το αγόρι αφηγείται την ιστορία στον εαυτό του. Το παράθυρο είναι ένας τρόπος να κοιτάξουμε μέσα μας.

Στα βιβλία σας για νέους, οι έφηβοι δεν προστατεύονται από δύσκολες πραγματικότητες: μετανάστευση, φόβο, βία, αποκλεισμό. Εμπιστεύεστε τους νεότερους αναγνώστες περισσότερο απ’ όσο συνήθως οι ενήλικες;

Εμπιστεύομαι όλους τους αναγνώστες εξίσου, αλλά διαπιστώνω ότι οι νεότεροι αναγνώστες καταλαβαίνουν περισσότερα από τους γονείς τους.