Έρχεται νέο όριο ηλικίας στα social media από το 2027

Νέους κανόνες για την παρουσία των ανηλίκων στα social media προωθεί η κυβέρνηση, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη να αναφέρεται σε όριο ηλικίας τα 15 έτη από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια για τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος για παιδιά και εφήβους, με την ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας να μεταφέρεται κυρίως στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Σε άρθρο του στην ιστοσελίδα Liberal, ο κ. Μαρινάκης υποστηρίζει ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαντληθεί στην καθιέρωση ενός ηλικιακού ορίου. Όπως επισημαίνει, η συζήτηση πρέπει να επεκταθεί στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά χρησιμοποιούν την τεχνολογία, καταναλώνουν πληροφορίες και διαμορφώνουν την κρίση τους μέσα σε ένα περιβάλλον όπου το περιεχόμενο επιλέγεται σε μεγάλο βαθμό από αλγορίθμους.

Τέλος τα social media για τα παιδιά κάτω των 15 – Περιορισμοί και για τους νέους έως 18 ετών

Με βάση τον σχεδιασμό που περιγράφει, από τις αρχές του 2027 η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα αφορά χρήστες ηλικίας τουλάχιστον 15 ετών. Κεντρικό ζήτημα αποτελεί, ωστόσο, το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη ένας τέτοιος περιορισμός. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος θεωρεί ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για την αξιόπιστη επιβεβαίωση της ηλικίας των χρηστών και όχι να μεταφέρεται αποκλειστικά στους γονείς η ευθύνη για τον έλεγχο.

Η ελληνική πρωτοβουλία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν περιορίζεται στα εθνικά σύνορα. Η πρόταση για τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης έχει ήδη συγκεντρώσει, όπως αναφέρει, τη στήριξη 13 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το επιχείρημα είναι ότι οι μεγάλες πλατφόρμες λειτουργούν σε διεθνές επίπεδο και επομένως η αντιμετώπιση της πρόσβασης των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από διαφορετικούς εθνικούς κανόνες.

Στο άρθρο γίνεται αναφορά και στη δικαστική διαμάχη στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου 29 πολιτείες έχουν κινηθεί νομικά κατά της Meta, υποστηρίζοντας ότι χαρακτηριστικά του Facebook και του Instagram έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που μπορεί να ενθαρρύνει εθιστικές συμπεριφορές στους ανήλικους χρήστες. Η Meta έχει αρνηθεί τις συγκεκριμένες κατηγορίες.

Για την ελληνική κυβέρνηση, η υπόθεση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρύτερης συζήτησης γύρω από την ευθύνη των τεχνολογικών εταιρειών. Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το αν ένα παιδί έχει την απαιτούμενη ηλικία για να χρησιμοποιεί μια πλατφόρμα, αλλά και το κατά πόσο ο σχεδιασμός των ίδιων των υπηρεσιών λαμβάνει επαρκώς υπόψη την προστασία των ανηλίκων.

Ο Παύλος Μαρινάκης δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στην εκπαίδευση, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και ένα αυστηρό ηλικιακό όριο δεν μπορεί από μόνο του να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της υπερβολικής έκθεσης στην οθόνη. Στο επίκεντρο της προβληματικής του βρίσκονται η συγκέντρωση, η ανάγνωση, η γραφή και η ικανότητα των νέων να αξιολογούν την πληροφορία που συναντούν καθημερινά στο διαδίκτυο.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει περιστατικό από σχολείο του Τέξας, όπου εκπαιδευτικός περιέγραψε δυσκολίες μαθητών να ολοκληρώσουν μια σχετικά απλή γραπτή εργασία. Κατά τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, τέτοιες δυσκολίες δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα από ένα ψηφιακό περιβάλλον που ανταγωνίζεται συνεχώς την προσοχή των παιδιών μέσω σύντομων και αποσπασματικών ερεθισμάτων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και την αλλαγή προσέγγισης που έχει καταγραφεί στη Σουηδία. Έπειτα από μια περίοδο έντονης ψηφιοποίησης της εκπαίδευσης, η χώρα έχει στραφεί ξανά σε μεγαλύτερη χρήση των έντυπων βιβλίων, περισσότερη ανάγνωση και περιορισμό του χρόνου μπροστά στις οθόνες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις έχει ενισχυθεί και η προσπάθεια περιορισμού των κινητών τηλεφώνων στο σχολικό περιβάλλον.

Η τεχνολογία, σύμφωνα με τον κ. Μαρινάκη, μπορεί να λειτουργεί ως σημαντικό εκπαιδευτικό εργαλείο, χωρίς όμως να υποκαθιστά δεξιότητες όπως η ανάγνωση, η γραφή και η οργανωμένη σκέψη. Σε αυτό το σημείο συνδέει την ψηφιακή προστασία με την αντιμετώπιση των fake news και της διαδικτυακής χειραγώγησης.

Στην Ελλάδα, προς αυτή την κατεύθυνση έχει ξεκινήσει πιλοτικά το πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες», σε συνεργασία με το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε μαθητές ηλικίας 12 έως 18 ετών και έχει ως στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της ψηφιακής υπευθυνότητας και της ικανότητας αναγνώρισης ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών.

Ένα ακόμη ζήτημα που θέτει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αφορά την ανωνυμία στο διαδίκτυο. Η πρόταση που περιγράφει δεν προβλέπει δημόσια αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητας των χρηστών, αλλά τη δυνατότητα εντοπισμού τους σε περιπτώσεις σοβαρών παραβάσεων και μόνο μέσω των προβλεπόμενων δικαστικών διαδικασιών.

Η λογική είναι ότι η ανωνυμία μπορεί να προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης και την πολιτική κριτική, δεν θα πρέπει όμως να μετατρέπεται σε ασπίδα ατιμωρησίας όταν υπάρχουν σοβαρές παράνομες πράξεις. Η πραγματική ταυτότητα θα παραμένει κρυφή από τους υπόλοιπους χρήστες, ενώ θα μπορεί να αναζητηθεί από τις αρμόδιες Αρχές εφόσον υπάρξει σχετική δικαστική εντολή.

Η συζήτηση για το όριο των 15 ετών στα social media ανοίγει έτσι ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη προστασίας των παιδιών από περιεχόμενο, πρακτικές και μηχανισμούς που μπορεί να αποδειχθούν επιβαρυντικοί. Από την άλλη, βρίσκεται η ανάγκη να αποκτήσουν οι ίδιοι οι νέοι τα εργαλεία ώστε να κινούνται με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο.

Όπως υποστηρίζει ο Παύλος Μαρινάκης, ο στόχος δεν είναι να αποκοπούν τα παιδιά από την τεχνολογία, αλλά να αποκτήσουν τις γνώσεις και την κριτική ικανότητα που θα τους επιτρέψουν να τη χρησιμοποιούν χωρίς να γίνονται εύκολοι στόχοι χειραγώγησης και παραπληροφόρησης. Το ηλικιακό όριο, επομένως, παρουσιάζεται ως ένα πρώτο μέτρο σε μια πολύ ευρύτερη προσπάθεια που περιλαμβάνει την ευθύνη των πλατφορμών, την εκπαίδευση και την ψηφιακή παιδεία.