579 αυτοκτονίες στην Ελλάδα το 2025 – Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε

Η πρόληψη για τις αυτοκτονίες δεν αφορά μόνο τη στιγμή μιας οξείας κρίσης. Μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα, μέσα από την αναγνώριση αλλαγών στη συμπεριφορά, την έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου ένας άνθρωπος που δυσκολεύεται αισθάνεται ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς φόβο και κριτική.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, στις 10 Σεπτεμβρίου, το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο με το μήνυμα «Αλλάζοντας την αφήγηση για την αυτοκτονία». Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ, την περίοδο 2020-2025 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 2.946 θάνατοι από αυτοκτονία, ενώ 579 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από αυτοκτονία μέσα στο 2025.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κυριάκος Κατσαδώρος, Επιστημονικός Διευθυντής της ΚΛΙΜΑΚΑ, ψυχίατρος και Εθνικός Αντιπρόσωπος στη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αποτυπώνουν ολόκληρη την εικόνα. Το σημαντικό είναι να γίνει κατανοητό τι προηγείται μιας κρίσης και πώς μπορεί το περιβάλλον να αναγνωρίσει εγκαίρως ότι ένας άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης ευαλωτότητας.

Οι αλλαγές που μπορεί να λειτουργήσουν ως «καμπανάκι»

Η ευαλωτότητα δεν είναι πάντα ορατή. Ένας άνθρωπος μπορεί να αντιμετωπίζει για μεγάλο χρονικό διάστημα ψυχικές, βιολογικές, οικογενειακές ή άλλες δυσκολίες χωρίς αυτό να γίνεται αντιληπτό από τους γύρω του. Μια περίοδος έντονης πίεσης ή μια σημαντική αλλαγή στη ζωή του μπορεί, ωστόσο, να επιβαρύνει σημαντικά την κατάσταση.

Γι’ αυτό και ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αλλαγές από τη συνηθισμένη συμπεριφορά ενός ανθρώπου. Η απόσυρση από φίλους και δραστηριότητες, η απώλεια ενδιαφέροντος, οι σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, η έντονη ευερεθιστότητα, η παραμέληση του εαυτού, η πτώση στη λειτουργικότητα ή η αυξημένη χρήση αλκοόλ και ουσιών είναι ορισμένα από τα σημάδια που αξίζει να παρατηρήσει το περιβάλλον.

Ακόμη και εκφράσεις όπως «δεν αντέχω άλλο», «είμαι βάρος» ή «τίποτα δεν έχει νόημα» δεν χρειάζεται να προσπερνιούνται. Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια φράση αποτελεί ένδειξη άμεσου κινδύνου, όμως μια επίμονη ή έντονη αλλαγή στην εικόνα ενός ανθρώπου, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με άλλους παράγοντες, χρειάζεται προσοχή.

Το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία. Προηγούμενη απόπειρα, αυτοκτονικός ιδεασμός, σοβαρή ψυχική διαταραχή, εξαρτήσεις ή ιστορικό αυτοκτονικότητας στην οικογένεια αποτελούν παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.

Ο μύθος ότι η ερώτηση «βάζει ιδέες»

Ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους γύρω από την πρόληψη της αυτοκτονίας είναι ότι αν κάποιος ρωτήσει έναν άνθρωπο ευθέως αν σκέφτεται να κάνει κακό στον εαυτό του, μπορεί να του «βάλει την ιδέα». Σύμφωνα με τον κ. Κατσαδώρο, ο φόβος αυτός δεν επιβεβαιώνεται από τα επιστημονικά δεδομένα.

Αντίθετα, μια ήρεμη και άμεση ερώτηση μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο επικοινωνίας. Δεν χρειάζονται περίπλοκες εκφράσεις. Το σημαντικό είναι η προσέγγιση να γίνεται χωρίς πανικό και χωρίς κριτική, δίνοντας στον άνθρωπο χώρο να μιλήσει για αυτό που βιώνει.

Εξίσου σημαντικό είναι να ακουστεί πραγματικά η απάντηση. Φράσεις όπως «μην το σκέφτεσαι», «όλα θα περάσουν» ή «έχεις τόσα να ζήσεις» μπορεί να κλείσουν τη συζήτηση αντί να βοηθήσουν. Σε μια σοβαρή ψυχική κρίση, προτεραιότητα έχει να νιώσει ο άνθρωπος ότι κάποιος αντιλαμβάνεται τη δυσκολία της στιγμής και είναι διατεθειμένος να παραμείνει δίπλα του.

Εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, το άτομο δεν πρέπει να μείνει μόνο και χρειάζεται άμεση ενεργοποίηση επαγγελματικής ή επείγουσας βοήθειας.

Η πρόληψη δεν ξεκινά όταν η κρίση έχει ήδη κορυφωθεί

Η βασική αλλαγή στην προσέγγιση της πρόληψης είναι να μη θεωρείται ότι η παρέμβαση αρχίζει μόνο όταν εμφανιστεί μια οξεία κρίση. Η αναγνώριση της ευαλωτότητας, η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας και η ενημέρωση της οικογένειας, του σχολείου, του χώρου εργασίας και της κοινότητας μπορούν να λειτουργήσουν πολύ νωρίτερα.

Όπως υπογραμμίζει η ΚΛΙΜΑΚΑ, η ενημέρωση δεν αφορά αποκλειστικά τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Η ικανότητα να παρατηρούμε μια σημαντική αλλαγή σε έναν άνθρωπο του περιβάλλοντός μας και να γνωρίζουμε πώς να αντιδράσουμε μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Οι δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της ΚΛΙΜΑΚΑ πραγματοποιούνται σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, με στόχο η συζήτηση για την αυτοκτονικότητα να φύγει από τη σιωπή και να γίνει μέρος μιας υπεύθυνης συζήτησης για την ψυχική υγεία.

Πού μπορεί να απευθυνθεί κάποιος για βοήθεια

Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 της ΚΛΙΜΑΚΑ παρέχει 24ωρη υποστήριξη, επτά ημέρες την εβδομάδα, σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ψυχική κρίση ή αυτοκτονικό ιδεασμό, με τη συμμετοχή επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Σε περίπτωση άμεσου και επικείμενου κινδύνου, απαιτείται άμεση επικοινωνία με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και το άτομο δεν θα πρέπει να παραμείνει μόνο.

Το βασικό μήνυμα της φετινής ημέρας πρόληψης είναι ότι η συζήτηση δεν χρειάζεται να περιμένει την κρίση. Η παρατήρηση μιας αλλαγής, η ειλικρινής ερώτηση, η ακρόαση χωρίς κριτική και η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά βήματα προστασίας.

Η πρόληψη, επομένως, δεν αρχίζει όταν ένας άνθρωπος φτάσει στο όριό του. Αρχίζει νωρίτερα, όταν κάποιος παρατηρήσει ότι κάτι έχει αλλάξει και επιλέξει να μην το αγνοήσει.