Κύκλωμα στην εστίαση: Οικονομικές συνέπειες στη Θεσσαλονίκη;
Πώς η εξάρθρωση του κυκλώματος φοροδιαφυγής και εισφοροδιαφυγής απειλεί τη ρευστότητα της αγοράς, τα αίτια της μαζικής παραβατικότητας και οι ευθύνες της οικονομικής πολιτικής.
Μετά τις προφυλακίσεις, έχουν πληθύνει οι πληροφορίες σχετικά με το κύκλωμα φοροδιαφυγής και -κυρίως- εισφοροδιαφυγής στην εστίαση. Συνεπώς, η κοινωνία της Θεσσαλονίκης συζητά πολύ, θεωρώντας ότι η εικόνα στον συγκεκριμένο κλάδο ενδέχεται να αλλάξει σημαντικά, ενδεχομένως ριζικά. Τούτου δοθέντος, τον τελικό λόγο θα τον έχει η Δικαιοσύνη, η οποία θα αποφανθεί και για τα πραγματικά μεγέθη των ενόχων, των ποσών και των ποινών.
Σε οποιονδήποτε Δυτικοευρωπαίο, η ενασχόληση τούτη θα προξενούσε μεγάλη εντύπωση· γιατί να θεωρείται τόσο σοβαρό ένα ποινικό ζήτημα; Διότι, καλώς ή κακώς, η ΠΚΜ είναι η πιο εξαρτημένη περιφέρεια της χώρας από τη διασκέδαση· εξαρτημένη σε επίπεδο ΑΕΠ και θέσεων εργασίας. Επιπρόσθετα, γύρω από τον ευρύτερο κλάδο περιστρέφονται πολλά άλλα επαγγέλματα: διακοσμητές, κατασκευαστές, προμηθευτές δομικών υλικών και άλλου εξοπλισμού, έμποροι τροφίμων και ποτών, συντηρητές κλιματιστικών, συνεργεία καθαρισμού και, φυσικά, εκμισθωτές ακινήτων. Πολλοί από αυτούς είναι αυτοαπασχολούμενοι και μικροκεφαλαιούχοι.
Εφόσον ισχύσουν τα προβλεπόμενα στα πρωτόκολλα της ΑΑΔΕ και της Αρχής Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, μέσα σε λίγες εβδομάδες τα καταστήματα των κατηγορουμένων θα στερούνται ρευστότητας για την κάλυψη ανελαστικών δαπανών. Άρα, πολλά από αυτά θα αρχίσουν να οδηγούνται σε διακοπή λειτουργίας, προκαλώντας δυσάρεστες οικονομικές συνέπειες. Εκτός από τα «φέσια», πιθανολογείται ένα ακόμη πρόβλημα: τα καταστήματα να αλλάξουν χέρια, περνώντας μάλιστα σε ιδιοκτήτες προερχόμενους από την υπόλοιπη Βαλκανική.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, από την υπόλοιπη Βαλκανική θα είναι και οι περισσότεροι συνεργάτες των νέων ιδιοκτητών, με όσα αυτό συνεπάγεται για την αγορά. Μετά από δεκαετίες αδράνειας (ή έστω επιλεκτικής αυστηρότητας), η εξάρθρωση ενός σίγουρα απαράδεκτου κυκλώματος με τόσο βεβιασμένο -σχεδόν άγαρμπο- τρόπο θα μπορούσε να αποδειχθεί δίκοπο μαχαίρι. Βραχυπρόθεσμα θα δημιουργηθεί μεγάλο κενό, κάτι που η φύση απεχθάνεται.
Πάντως, από τις διαθέσιμες πληροφορίες προκύπτει μια ακόμη σημαντική πτυχή του ζητήματος, μάλλον η σημαντικότερη: το οργανωμένο αυτό φαινόμενο δεν περιοριζόταν σε εστιατόρια, καφέ, beach bar, κλαμπ και μπουζουξίδικα. Ανάμεσα στις επιχειρήσεις που κατηγορούνται για παραπλάνηση του Δημοσίου και της αγοράς, συναντάμε χώρους προσωπικής περιποίησης, καθαριστήρια, παιδότοπους, γυμναστήρια, ενοικιάσεις και πλυντήρια αυτοκινήτων, τεχνικά έργα και τυπικά εμπορικά καταστήματα.
Συχνά τονίζουμε το πόσο επλήγη η Κεντρική Μακεδονία από την εθνική αποβιομηχάνιση. Χάρη στη θέση και στους φυσικούς πόρους της, η συγκεκριμένη περιφέρεια ανήκε στις πλέον εκβιομηχανισμένες, φιλοξενώντας αναρίθμητες μεταποιητικές μονάδες.
Μετά τα μέσα του ’90, το τοπικό κεφάλαιο υποχρεωτικά στράφηκε στον τριτογενή τομέα. Ανήμπορο να ανταγωνιστεί τις ξένες εμπορικές αλυσίδες, αναγκάστηκε να τοποθετηθεί στην ανέγερση κτιρίων, στα Airbnb και στην εστίαση. Με απλά λόγια, η Θεσσαλονίκη αποτελεί ίσως το κατεξοχήν θύμα του αποτυχημένου εθνικού παραγωγικού προτύπου. Ας μην έχουμε όμως την ψευδαίσθηση ότι τα ευρήματα θα ήταν πολύ διαφορετικά εάν εκτελείτο αντίστοιχη έρευνα στην Αθήνα, στον Πειραιά, στη Λάρισα, στη Ρόδο ή στα Χανιά.
Με λιγοστές -οπωσδήποτε προκλητικές- εξαιρέσεις συνεργαζόμενων με σεσημασμένους εγκληματίες, οι κατηγορούμενοι δεν είναι… μεγαλοκαρχαρίες. Σε μεγάλο ποσοστό φοροδιέφευγαν διότι αλλιώς τα μαγαζιά τους δεν θα ήταν βιώσιμα (κυρίως λόγω ενέργειας και εργοδοτικών εισφορών) και οι οικογένειές τους θα στερούνταν πολλά από όσα είθισται να θεωρούνται στοιχειώδη.
Εάν δηλαδή επιδείκνυαν πλήρη φορολογική και κανονιστική ευσυνειδησία, το οικογενειακό τους εισόδημα πιθανότατα δεν θα αρκούσε για πενιχρή αποταμίευση, για φροντιστήρια και εξωσχολικές δραστηριότητες, για σπουδές σε άλλες πόλεις, για πλήρη κάλυψη σωματικής και ψυχικής υγείας, για οποιοδήποτε απρόοπτο. Σίγουρα καταδικαστέα συμπεριφορά, μα όχι παράλογη ή πρωτοφανής.
Πρόκειται, λοιπόν, για μαζική παραβατικότητα, εν μέρει οφειλόμενη στη χαμηλή ανταποδοτικότητα των φόρων και στο υψηλό κόστος διαβίωσης και άσκησης μικρής επιχειρηματικότητας. Μαζική παραβατικότητα και αχυράνθρωποι, ως έσχατη λύση για τη διάσωση μερίδας της μεσαίας τάξης από τη φτωχοποίηση.
Η οικονομική πραγματικότητα δεν είναι λευκή ή μαύρη. Καλώς ή κακώς, και σε αυτήν κυριαρχούν τόνοι του γκρι. Ωστόσο, οι αρμόδιοι του ΥΠΟΙΚ πολύ συχνά δεν αντιλαμβάνονται πλήρως τις επιπτώσεις της εθνικής φορολογικής πολιτικής και των δικών τους πράξεων. Η παραλίγο ψήφιση του -σχεδόν σκανδαλώδους- Άρθρου 23 για τους servicers είναι, δυστυχώς, ενδεικτική.