Η Ευρώπη βιώνει τον ελληνικό φόβο

Η πλούσια ειδησεογραφία δεν επιτρέπει αμφιβολίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, άλλοτε περήφανη για την πολύχρονη μεταπολεμική της ευμάρεια, ξαναμαθαίνει τον φόβο. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, τις κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και τη συστηματική διασπορά παραπληροφόρησης από ρωσικά δίκτυα, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συνειδητοποιούν ότι η ασφάλεια τους δεν είναι πλέον δεδομένη, και ότι ο πόλεμος έχει απλώς αλλάξει μορφή. Το στρατηγικό άγχος απέναντι στη Μόσχα δεν αφορά μόνο τα σύνορα της Βαλτικής ή του Δνείπερου. Αντίθετα, αφορά ολόκληρη την ευρωπαϊκή αυτοαντίληψη.

Η ειρωνεία είναι ομολογουμένως τραγική. Η Ένωση που επί δεκαετίες νουθετούσε τα μέλη της να περιορίζουν τις στρατιωτικές δαπάνες τους, τώρα προχωρά στη δημιουργία κοινού ταμείου για εξοπλισμούς. Ο μηχανισμός SAFE (Security Action for Europe), που ενεργοποιήθηκε το 2024, αποτελεί ουσιαστικά ένα ακόμη Ταμείο Ανάκαμψης, όμως προσανατολισμένο κυρίως προς την αμυντική βιομηχανία. Προβλέπει χρηματοδοτήσεις περίπου 6,8 τρισ. ευρώ ως το 2035, ποσό σχεδόν δέκα φορές μεγαλύτερο από εκείνο του RRF. Από άποψη ειδικού βάρους, το σχέδιο «πράσινης μετάβασης» αντικαθίσταται σταδιακά από αυτό της στρατιωτικής επανεκκίνησης.

Η παλαιότερη βιομηχανική υπερδύναμη, που υπερηφανευόταν ότι εξάγει θεσμούς και αξίες, αναγκάστηκε να εισάγει πυρομαχικά, drones αλλά και όπλα, και ταυτόχρονα να υπερασπίζεται αγχωμένη τον φιλελεύθερο τρόπο ζωής της. Και όπως η Ελλάδα μετά το 1974 οικοδόμησε την αμυντική της πολιτική της πάνω στην απειλή του Αττίλα, έτσι και η Ευρώπη σήμερα ξαναχτίζει τη δική της βιομηχανική βάση υπό την πίεση ενός επανεμφανιζόμενου υπαρξιακού άγχους. Ενός άγχους πρωτόγνωρου μετά το 1945 εξαιτίας της αμφίσημης -έως εχθρικής- στάσης του Ντόναλντ Τραμπ.

Για την Ελλάδα, που ζει μονίμως υπό τον καταναγκασμό της υποχρεωτικής θητείας (εκτίναξη των απαλλαγών στους 11.000 το 2024, όταν πριν τέσσερα χρόνια ήταν 8.500) και υπό το βάρος τεράστιων εξοπλιστικών δαπανών, η κατάσταση αυτή είναι απολύτως οικεία. Η κοινωνία μας πιέζεται από το πολυετές αίσθημα απειλής, ενώ η Πολιτεία επιμένει να αντιμετωπίζει την εξωτερική απειλή ως αμιγώς ζήτημα προϋπολογισμού και όχι εκπαίδευσης, συντήρησης και εγχώριας τεχνογνωσίας. Τώρα, η υπόλοιπη Ευρώπη θεωρεί ότι βιώνει τον ίδιο με εμάς υπαρξιακό κίνδυνο, τον ίδιο φόβο, με τη διαφορά ότι διαθέτει τα μέσα για να το μετατρέψει σε οικονομική ευκαιρία.

Οι νέες επενδύσεις στην άμυνα δεν θα παράγουν απλώς όπλα· θα δημιουργήσουν εργοστάσια, καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας και μια νέα αφήγηση προόδου, επ’ ωφελεία της κοινωνικής συνοχής. Παράλληλα, θα επιταχύνουν την υλοποίηση κρίσιμων υποδομών στην ενέργεια και στις σιδηροδρομικές μεταφορές, δύο τομείς με υψηλό ελληνικό ενδιαφέρον. Με μια δόση κυνισμού, η άμυνα επιστρέφει ως μοχλός επαναβιομηχάνισης, ως νέο ευρωπαϊκό όραμα, με την ελπίδα πως θα μπορέσει να κρατήσει ζωντανό τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Η χώρα μας επιβάλλεται να μη χάσει και αυτή την αναπτυξιακή ευκαιρία.

Η ειρήνη υπήρξε ο αρχικός λόγος ύπαρξης της ΕΕ. Σήμερα, η άμυνα έρχεται να παίξει τον ίδιο ρόλο. Ωστόσο, για να προστατευθεί από τους εχθρούς της, όλη η σαστισμένη Ευρώπη θα πρέπει πρώτα να απαλλαγεί ολοκληρωτικά από την αφελέσταστη αντίληψη ότι η Ιστορία έχει τελειώσει.