Η εκκωφαντική σιωπή του Άγνωστου Στρατιώτη

Η διαδικασία ψήφισης της τροπολογίας για τη φύλαξη του Άγνωστου Στρατιώτη θα έπρεπε να είναι μια στιγμή εθνικής περισυλλογής. Μια στιγμή ενωτικής ενδοσκόπησης χωρίς υπερβολές. Ωστόσο, εκφυλίστηκε σε μικροπολιτική παράσταση για περιορισμένο ακροατήριο, σε ανταλλαγή τετριμμένων συνθημάτων. Το γεγονός αυτό αποτελεί ντροπή διότι τίποτε δεν θα έπρεπε να μας διχάζει εκεί όπου οφείλουμε να εκφράζουμε τη συλλογική ευγνωμοσύνη μας. Περισσότερο από έναν ακόμη ανεφάρμοστο νόμο, το μνημείο τούτο απαιτεί από εμάς εθνική αξιοπρέπεια, πολιτική ωριμότητα και συνείδηση ιστορικού μέτρου.

Υπερψηφίστηκε η τροπολογία για το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη

Είναι σίγουρα δυσάρεστο, μα θα πρέπει να ειπωθεί καθαρά: τα θύματα ενός δυστυχήματος, όσο αθώα κι αν ήταν, δεν είναι ήρωες του έθνους. Δεν αυτοθυσιάστηκαν· προδόθηκαν από ένα κράτος προβληματικό, που χρειάζεται ριζική ανακατασκευή. Η καλοπροαίρετη εξίσωση των δύο εννοιών -της αυτοθυσίας και του τυχαίου θύματος- θολώνει την έννοια του ηρωισμού και αθέλητα ευτελίζει την κοινή ιστορία μας. Παραπάνω από σεβαστή η θλίψη και η απόγνωση των συγγενών, μα δεν επιτρέπεται να υποκαθιστούν την αλήθεια.

Ασχέτως ζητήματος, ο εγχώριος δημόσιος διάλογος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μία αέναη μανιχαϊστική αντιπαράθεση. Οτιδήποτε καθίσταται αφορμή για φανατισμό, για τυφλό οπαδισμό που υποκαθιστά τη νηφάλια σκέψη. Ακόμα και σήμερα, από επώνυμους ακούμε ανερυθρίαστες αναφορές σε μαφίες, σε προδότες, σε πηγάδες και σε φασίστες, λες και το μισό έθνος οφείλει αιώνια να απολογείται στο άλλο μισό. Πότε επιτέλους θα τελειώσει αυτός ο ψυχρός εμφύλιος;

Θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ένα όνειρο: ένα μνημείο εθνικής ενότητας εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκεται ανέκαθεν -στην πλατεία Ομονοίας- και ένα αντίστοιχο μουσείο στο παλιό κτίριο του Πολυτεχνείου. Ειδικά για το δεύτερο, χρειαζόμαστε οπωσδήποτε έναν χώρο όπου η νεότερη ιστορική αφήγηση θα παρουσιάζεται χωρίς φανατισμούς· με αντικειμενικότητα, με επιστημονικά τεκμήρια και χωρίς μονομερή προπαγάνδα. Έναν χώρο όπου σταδιακά θα σχηματοποιηθεί μια αφήγηση κοινή, μακριά από σχετικισμούς, χάρη στην οποία θα κοιτάμε το χθες χωρίς ενοχές μα και χωρίς μίσος· μια αφήγηση πρέπουσα για τα σχολικά βιβλία. Είναι πια επιβεβλημένο να απαλλαγούμε από τα τοτέμ κάθε «πλευράς». Και ίσως αργότερα να δούμε και την 28η Οκτωβρίου να ξεφεύγει από τη νίκη επί των Ιταλών και να μεταμορφώνεται σε γιορτή αδελφοσύνης.

Ο σιωπηλός Άγνωστος Στρατιώτης δεν ανήκει σε κανένα κόμμα, κίνημα ή άτομο. Συμβολίζει το άθροισμα όλων όσοι χάθηκαν χωρίς όνομα, χωρίς τάφο, για κάτι που ξεπερνούσε τους ίδιους. Δεν τιμώνται εκεί οι «οι δικοί μας» ή «οι δικοί τους». Τιμώνται όλοι όσοι θυσιάστηκαν ώστε να μπορούμε σήμερα εμείς να διαφωνούμε ελεύθερα. Οφείλουμε να σεβόμαστε έμπρακτα τη θυσία τους.