Προϋπολογισμός 2027: Η δημοσιονομική ισχύς και το στοίχημα της ευημερίας
Η μείωση του χρέους, οι εισοδηματικές παρεμβάσεις και η επενδυτική προοπτική διαμορφώνουν το οικονομικό σχέδιο της επόμενης χρονιάς. Οι αποκλίσεις στις προβλέψεις και η επίμονη ακρίβεια αναδεικνύουν τις προκλήσεις
Ο κρατικός προϋπολογισμός του 2027, που κατατέθηκε στη Βουλή στις 20 Νοεμβρίου, αποτυπώνει μια οικονομία η οποία έχει αποκτήσει σημαντικά δημοσιονομικά περιθώρια και καλείται πλέον να αξιοποιήσει αυτή την πρόοδο για την ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Η διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων συνδυάζεται με φορολογικές ελαφρύνσεις, εισοδηματικές ενισχύσεις και αυξημένες δημόσιες επενδύσεις, ενώ η αποκλιμάκωση του χρέους συνεχίζεται. Πρόκειται για μια επιλογή που επιδιώκει να συνδέσει τη δημοσιονομική σταθερότητα με την ευρύτερη κατανομή των οικονομικών ωφελειών.
Η συγκυρία, ωστόσο, παραμένει απαιτητική. Παρά την ανάπτυξη και τη μείωση της ανεργίας, ο πληθωρισμός εξακολουθεί να περιορίζει την αγοραστική δύναμη, ενώ η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης μεταβάλλει τις συνθήκες χρηματοδότησης της οικονομίας. Έτσι, το 2027 αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ανθεκτικότητα της ελληνικής ανάπτυξης, καθώς η δημοσιονομική πρόοδος πρέπει πλέον να συνοδευτεί από διατηρήσιμη αύξηση της παραγωγικότητας και των πραγματικών εισοδημάτων.
Η δημοσιονομική σταθερότητα ως αφετηρία
Η ελληνική οικονομία προβλέπεται να αναπτυχθεί κατά 2,3% το 2027, έναντι 2% το 2026, διατηρώντας υψηλότερο ρυθμό μεγέθυνσης από την Ευρωζώνη, για την οποία προβλέπεται ανάπτυξη 1,2%. Το ονομαστικό ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί από 263,4 σε 275,9 δισ. ευρώ, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 7,9%. Τα μεγέθη αυτά συνθέτουν την εικόνα μιας οικονομίας που εξακολουθεί να αναπτύσσεται ταχύτερα από τους περισσότερους ευρωπαίους εταίρους της, παρά τις δυσμενείς διεθνείς συνθήκες.
Η σημαντικότερη εξέλιξη αφορά το δημόσιο χρέος, το οποίο προβλέπεται να περιοριστεί από το 135,8% του ΑΕΠ το 2026 στο 128,5% το 2027. Η αποκλιμάκωση κατά 7,3 ποσοστιαίες μονάδες ενισχύει τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και περιορίζει τη μακροπρόθεσμη έκθεση της χώρας στις μεταβολές του κόστους δανεισμού. Η διατήρηση της τάσης αυτής αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών και χρηματοπιστωτικών αβεβαιοτήτων.
Παράλληλα, το πρωτογενές πλεόνασμα προβλέπεται στο 3,2% του ΑΕΠ, έναντι 3,6% φέτος, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα παραμένει οριακά θετικό, στο 0,1%. Η συγκρατημένη μείωση των πλεονασμάτων αντανακλά την αξιοποίηση μέρους των διαθέσιμων πόρων για νέες παρεμβάσεις, χωρίς ουσιαστική μεταβολή της δημοσιονομικής κατεύθυνσης.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται οι νέες δημοσιονομικές παρεμβάσεις ύψους 2,28 δισ. ευρώ, οι οποίες κατευθύνονται κυρίως στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος και στην παραγωγική δραστηριότητα. Παρά τις ελαφρύνσεις, τα φορολογικά έσοδα αναμένεται να αυξηθούν κατά 1,82 δισ. ευρώ, φθάνοντας τα 77,95 δισ. ευρώ. Η εξέλιξη αυτή προϋποθέτει συνέχιση της οικονομικής μεγέθυνσης και αποτελεσματικότερη φορολογική συμμόρφωση.
Η δυνατότητα χρηματοδότησης μόνιμων μέτρων αποτελεί ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με τις περιόδους δημοσιονομικής προσαρμογής. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον η στόχευσή τους, καθώς η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών αποκτά μεγαλύτερη κοινωνική σημασία όταν αντανακλάται στην καθημερινότητα των πολιτών.
Η εισοδηματική πολιτική και η επίμονη ακρίβεια
Η ενίσχυση των εισοδημάτων αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του προϋπολογισμού. Προβλέπονται νέες αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, με στόχο να φθάσει τα 1.000 ευρώ τον Ιανουάριο του 2028, περαιτέρω μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και φορολογικές ελαφρύνσεις για συγκεκριμένες επαγγελματικές και οικογενειακές κατηγορίες.
Στον δημόσιο τομέα προβλέπονται μισθολογικές παρεμβάσεις και επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ μικτά από τον Δεκέμβριο του 2027. Παράλληλα, η ετήσια οικονομική ενίσχυση των συνταξιούχων αυξάνεται στα 400 ευρώ και επεκτείνεται σε όλους όσοι έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας τους. Οι παρεμβάσεις διευρύνουν την κάλυψη της εισοδηματικής πολιτικής, με διαφοροποιημένο όφελος ανάλογα με την οικονομική και οικογενειακή κατάσταση των δικαιούχων.
Η πραγματική τους απόδοση θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των τιμών. Ο πληθωρισμός προβλέπεται να υποχωρήσει από το 4% το 2026 στο 2,8% το 2027, ενώ οι ονομαστικές αμοιβές ανά εργαζόμενο εκτιμάται ότι θα αυξηθούν κατά 3,9%. Εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις, θα προκύψει βελτίωση των πραγματικών αποδοχών, αισθητά μικρότερη όμως από την ονομαστική αύξησή τους.
Η πραγματική εικόνα των μισθών αναδεικνύει αυτή την απόσταση. Η άνοδος του κατώτατου μισθού και η αύξηση της απασχόλησης έχουν βελτιώσει τη θέση σημαντικού μέρους των εργαζομένων, χωρίς ωστόσο να έχουν εξαλείψει τη διαφορά αγοραστικής δύναμης με την υπόλοιπη Ευρώπη. Ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα, το κόστος της κατοικίας, της ενέργειας και των βασικών αγαθών εξακολουθεί να απορροφά μεγάλο μέρος των αυξήσεων.
Αναδεικνύεται έτσι μια ουσιαστική διάσταση της οικονομικής πολιτικής. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις και οι άμεσες ενισχύσεις μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, αλλά η μακροχρόνια βελτίωση των πραγματικών εισοδημάτων εξαρτάται από την παραγωγικότητα της εργασίας. Η σύνδεση αυτή οδηγεί στο επόμενο μεγάλο ζήτημα του προϋπολογισμού, που αφορά την επενδυτική προοπτική.
Το επενδυτικό στοίχημα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Οι επενδύσεις προβλέπεται να αυξηθούν κατά 7,9% το 2027, ανεβάζοντας το ποσοστό τους στο 19,8% του ΑΕΠ. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική πρόβλεψη, καθώς η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης περιορίζει τη συμβολή των έκτακτων ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων που ενίσχυσαν την ελληνική οικονομία τα προηγούμενα χρόνια.
Για να αντισταθμιστεί αυτή η μεταβολή, ο Προϋπολογισμός Δημοσίων Επενδύσεων, χωρίς τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, αυξάνεται στα 11 δισ. ευρώ, από 9,8 δισ. το 2026. Παράλληλα, προβλέπεται νέο χρηματοδοτικό πρόγραμμα 1,5 δισ. ευρώ για μικρομεσαίες επιχειρήσεις και πρόσθετα φορολογικά κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις.
Η ενίσχυση της δημόσιας χρηματοδότησης μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας, ωστόσο η σταδιακή μετάβαση σε ένα διαφορετικό χρηματοδοτικό περιβάλλον απαιτεί μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η πρόσβαση των μικρότερων επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και η ολοκλήρωση κρίσιμων υποδομών αποκτούν, επομένως, ιδιαίτερη σημασία.
Ταυτόχρονα, η οικονομική απόδοση των επενδύσεων έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από την απλή αύξηση του ύψους τους. Η Ελλάδα χρειάζεται ενίσχυση της μεταποίησης, τεχνολογική αναβάθμιση και μεγαλύτερη εξαγωγική δυναμική, ώστε να περιορίσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες του παραγωγικού της μοντέλου. Η εξάρτηση από εισαγόμενο εξοπλισμό και ενέργεια εξακολουθεί να δημιουργεί πιέσεις στο εξωτερικό ισοζύγιο, περιορίζοντας μέρος του οφέλους από την αύξηση της εγχώριας ζήτησης.
Η επενδυτική πολιτική αποκτά, συνεπώς, ευρύτερη σημασία για την ποιότητα της ανάπτυξης. Η δημιουργία παραγωγικών θέσεων εργασίας και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας αποτελούν προϋποθέσεις για υψηλότερες αποδοχές, αλλά και για τη μακροπρόθεσμη διατήρηση των δημόσιων εσόδων.
Στέγαση και δημογραφικό στο επίκεντρο
Η ανάγκη για μεγαλύτερη κοινωνική απόδοση της ανάπτυξης αποτυπώνεται και στις παρεμβάσεις για τη στέγαση και το δημογραφικό. Πρόκειται για δύο ζητήματα με άμεσες οικονομικές συνέπειες, καθώς επηρεάζουν την αποταμίευση, την κινητικότητα των εργαζομένων και τις αποφάσεις των νέων οικογενειών.
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ», με συνολικούς πόρους 2 δισ. ευρώ, επιχειρεί να διευκολύνει την πρόσβαση στην πρώτη κατοικία, ενώ παρατείνονται φορολογικά κίνητρα για την αξιοποίηση ακινήτων. Ο νέος σχεδιασμός για τη στεγαστική πολιτική αντανακλά την αναγνώριση ενός προβλήματος που υπερβαίνει πλέον τα όρια της κοινωνικής πολιτικής.
Η στεγαστική επιβάρυνση περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα και δυσχεραίνει την επαγγελματική μετακίνηση, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η ενίσχυση της ζήτησης μέσω ευνοϊκότερων δανείων χρειάζεται, επομένως, να συνοδευτεί από αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Διαφορετικά, μέρος της κρατικής στήριξης μπορεί να ενσωματωθεί στις τιμές των ακινήτων, μειώνοντας το πραγματικό όφελος των δικαιούχων.
Αντίστοιχα, οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τρίτεκνες οικογένειες, η ενίσχυση των βρεφονηπιακών σταθμών και ο ειδικός επενδυτικός λογαριασμός για παιδιά εντάσσονται σε μια προσπάθεια περιορισμού των οικονομικών εμποδίων στην απόκτηση οικογένειας. Το δημογραφικό πρόβλημα, άλλωστε, επηρεάζει άμεσα τη μελλοντική προσφορά εργασίας, τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος και τις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας.
Οι αποκλίσεις των προβλέψεων και η πολιτική πρόκληση
Παρά τα θετικά δημοσιονομικά μεγέθη, η υλοποίηση του οικονομικού σχεδιασμού συνοδεύεται από σημαντικές αβεβαιότητες. Η βασικότερη προκύπτει από τη σύγκριση των προβλέψεων του προϋπολογισμού με εκείνες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ενώ το ελληνικό οικονομικό σχέδιο προβλέπει ανάπτυξη 2,3%, η Κομισιόν εκτιμά ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης θα περιοριστεί στο 1,5%.
Η απόκλιση των 0,8 ποσοστιαίων μονάδων αντανακλά διαφορετικές παραδοχές για την επενδυτική δραστηριότητα και τις επιπτώσεις του διεθνούς περιβάλλοντος. Παράλληλα, η Επιτροπή προβλέπει υψηλότερο πληθωρισμό, στο 3,2% με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη, υπογραμμίζοντας τον κίνδυνο διατήρησης των πιέσεων από το ενεργειακό κόστος.
Οι διαφοροποιήσεις αυτές καθιστούν σημαντική τη συνεχή αξιολόγηση των οικονομικών δεδομένων και την προσαρμογή των παρεμβάσεων όπου απαιτείται. Η ύπαρξη δημοσιονομικών περιθωρίων προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία, η οποία αποκτά αξία κυρίως όταν αξιοποιείται για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων εξελίξεων και τη διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο προϋπολογισμός αποτυπώνει τη μετάβαση από μια περίοδο κατά την οποία κυριαρχούσε η αποκατάσταση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας σε μια νέα φάση, όπου μεγαλύτερη σημασία αποκτά η κατανομή των αποτελεσμάτων της ανάπτυξης. Η οικονομική σταθερότητα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μόνιμες ελαφρύνσεις και κοινωνικές παρεμβάσεις, ενώ η διατήρησή της εξακολουθεί να αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την εφαρμογή τους.
Η χρονική συγκυρία προσδίδει πρόσθετη πολιτική σημασία στις επιλογές αυτές, καθώς το 2027 ολοκληρώνεται κανονικά η κοινοβουλευτική περίοδος. Η δημόσια συζήτηση για την οικονομία αναμένεται να επικεντρωθεί περισσότερο στην αγοραστική δύναμη, στη φορολογική επιβάρυνση και στην πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Η αντιπαράθεση θα αφορά επομένως τον βαθμό στον οποίο η ανάπτυξη επηρεάζει την καθημερινότητα, πέρα από τις επιδόσεις των μακροοικονομικών δεικτών.
Ο προϋπολογισμός του 2027 διαμορφώνει ένα πλαίσιο οικονομικής πολιτικής που συνδυάζει τη συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης με μεγαλύτερη έμφαση στα εισοδήματα και στις παραγωγικές επενδύσεις. Η αποκλιμάκωση του χρέους και η διατήρηση θετικών ρυθμών ανάπτυξης αποτελούν σημαντική αφετηρία, ενώ οι μόνιμες παρεμβάσεις αξιοποιούν μέρος των περιθωρίων που έχουν δημιουργηθεί.
Η ουσιαστική πρόκληση βρίσκεται στην επόμενη ημέρα. Η οικονομία καλείται να διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναμική με διαφορετικές χρηματοδοτικές συνθήκες, να αντιμετωπίσει την πίεση του κόστους ζωής και να ενισχύσει την παραγωγική της βάση. Από την επιτυχία αυτής της μετάβασης θα εξαρτηθεί αν η δημοσιονομική ισχύς θα μετατραπεί σε διαρκή οικονομική ευημερία και σε πραγματική σύγκλιση με το ευρωπαϊκό επίπεδο διαβίωσης.