Ιράν: Γιατί η αλληλεγγύη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική

Σήμερα το απόγευμα, έξω από την πρεσβεία του Ιράν στην Αθήνα και στον Λευκό Πύργο στη Θεσσαλονίκη, πολίτες θα συγκεντρωθούν για να εκφράσουν τη συμπαράστασή τους στον εξεγερμένο λαό του Ιράν.

Πρόκειται για μια πράξη αλληλεγγύης που υπερβαίνει τον συμβολισμό και αποκτά καθαρό πολιτικό περιεχόμενο, καθώς αφορά έναν από τους πιο επίμονους και επικίνδυνους ολοκληρωτισμούς του σύγχρονου κόσμου. Το καθεστώς των Μουλάδων δεν συνιστά απλώς μια αυταρχική εξουσία, αλλά μια θεοκρατία που αξιώνει να ελέγχει όχι μόνο τη δημόσια σφαίρα, αλλά και τον ίδιο τον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων.

Η εξέγερση στο Ιράν, όπως εξελίσσεται τους τελευταίους μήνες, παρουσιάζει χαρακτηριστικά που την καθιστούν ιστορικά και πολιτικά ιδιαίτερη. Δεν πρόκειται για ένα αποσπασματικό ξέσπασμα κοινωνικής δυσαρέσκειας, αλλά για ένα βαθύ και πολυεπίπεδο κοινωνικό κίνημα, στο οποίο συμμετέχουν γυναίκες, νέοι, εργαζόμενοι, έμποροι του παζαριού, εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες, ακόμη και κοινωνικές ομάδες που στο παρελθόν στήριξαν ή ανέχθηκαν το καθεστώς. Η κοινή συνισταμένη αυτής της κινητοποίησης είναι η απαίτηση για ζωή με αξιοπρέπεια, ελευθερία και νόημα, σε μια κοινωνία όπου τα δικαιώματα δεν θα αντιμετωπίζονται ως παραχώρηση της εξουσίας αλλά ως αυτονόητη ιδιότητα του πολίτη.

Το ιρανικό καθεστώς, αντιμέτωπο με αυτή τη διεκδίκηση, απαντά με την πιο ωμή μορφή κρατικής βίας. Δολοφονίες διαδηλωτών, μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια και δημόσιοι απαγχονισμοί συγκροτούν μια στρατηγική τρόμου, η οποία αποσκοπεί στην παραδειγματική καταστολή κάθε απόπειρας αμφισβήτησης. Η θεοκρατία των Μουλάδων, ως μορφή ολοκληρωτισμού, επιδιώκει την πλήρη πειθάρχηση του ατόμου, από το σώμα και την ενδυμασία έως τη σκέψη και την πίστη. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντίσταση αποκτά χαρακτήρα όχι μόνο πολιτικό αλλά και υπαρξιακό.

Η σιωπή ως ντροπιαστική πολιτική στάση

Παρά τη σαφήνεια της σύγκρουσης, η διεθνής και εγχώρια ανταπόκριση παραμένει αξιοσημείωτα άνιση. Ιδίως στον ελληνικό δημόσιο λόγο, προκαλεί εντύπωση η περιορισμένη κινητοποίηση τμημάτων της κοινωνίας που σε άλλες περιπτώσεις επέδειξαν έντονη, συχνά θορυβώδη ευαισθησία. Αγώνες όπως εκείνοι των Παλαιστινίων ή των Κούρδων, οι οποίοι περιλαμβάνουν υπαρκτά και σοβαρά αιτήματα, αποτέλεσαν επανειλημμένα αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης, κυρίως από την Αριστερά, στο πλαίσιο ενός σχηματικού και συχνά απλουστευτικού αντιιμπεριαλιστικού λόγου.

Στην περίπτωση του Ιράν, η στάση αυτή μετατρέπεται σε αμηχανία ή σιωπή. Ο λόγος είναι προφανής. Η εξέγερση στρέφεται εναντίον ενός καθεστώτος που εντάσσεται στον λεγόμενο άξονα του κακού, το οποίο, παρά τον ακραίο του χαρακτήρα, έχει τύχει κατά καιρούς μιας ιδιότυπης ανοχής, επειδή αντιπαρατίθεται γεωπολιτικά στη Δύση και στο Ισραήλ. Όταν η πραγματικότητα δεν προσαρμόζεται εύκολα στα ιδεολογικά σχήματα, η αλληλεγγύη υποχωρεί, ενώ η ηθική κρίση αντικαθίσταται από επιλεκτική ευαισθησία.

Ωστόσο, η κοινωνική εξέγερση στο Ιράν θέτει ένα ερώτημα που δεν επιδέχεται υπεκφυγές. Από τη μία πλευρά βρίσκονται αιτήματα όπως η χειραφέτηση των γυναικών, η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η εκκοσμίκευση, η ελευθερία αυτοπροσδιορισμού, αξίες που ο ευρωπαϊκός πολιτισμός κατέστησε οικουμενικές ακριβώς επειδή αφορούν τον άνθρωπο ως τέτοιον. Από την άλλη, μια τυραννία που στηρίζεται στη βία, στον φόβο και στη συστηματική άρνηση της ατομικής ελευθερίας. Η εξίσωση των δύο πλευρών ή η αποσιώπηση της σύγκρουσης συνιστά πολιτική επιλογή με σαφές πρόσημο.

Η πιθανή ανατροπή του καθεστώτος των Μουλάδων θα είχε σημασία που υπερβαίνει τα σύνορα του Ιράν. Θα αποτελούσε μια ιστορική ανάσα ελευθερίας για έναν λαό με βαθύ πολιτισμικό υπόβαθρο και ταυτόχρονα μια σοβαρή ήττα του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και των απολυταρχικών καθεστώτων που συγκροτούν έναν διεθνή άξονα αυταρχισμού. Σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοκρατία δοκιμάζεται παγκοσμίως, η έκβαση αυτού του αγώνα αφορά όλους.

Οι σημερινές συγκεντρώσεις στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη αποκτούν έτσι ιδιαίτερη σημασία. Υπενθυμίζουν ότι η αλληλεγγύη δεν μπορεί να λειτουργεί με γεωπολιτικά φίλτρα και ιδεολογικές παρωπίδες. Ότι η υπεράσπιση της ελευθερίας και της δημοκρατίας χάνει το νόημά της όταν γίνεται επιλεκτική. Και ότι, σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές, η σιωπή δεν ισοδυναμεί με ουδετερότητα αλλά με στάση.