Επιθέσεις στο Ιράν: Τι σημαίνουν για Ελλάδα και Μεσόγειο;

Η γεωπολιτική μπορεί να φαίνεται δυσνόητη, όμως οι εξελίξεις στο Ιράν δεν είναι καθόλου άσχετες προς την καθημερινότητά μας. Οι Θεσσαλονικείς ασχολούνται με το δημοψήφισμα για τη ΔΕΘ και το κλείσιμο της Περιφερειακής, και όλοι οι Έλληνες παρακολουθούν τις εγχώριες πολιτικές κοκορομαχίες και τις τιμές σε σούπερ μάρκετ και βενζινάδικα. Την ίδια ώρα, οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις ασκούν καθοριστική επίδραση στην οικονομία, στη σταθερότητα και στην ασφάλεια μας.

Το Ιράν επηρεάζει ρυθμιστικά την παγκόσμια παραγωγή και διακίνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε αναταραχή εκεί έχει άμεση επίπτωση στην τιμή τους, άρα και στο κόστος ζωής μας. Παράλληλα, το εσωτερικό του με 92 εκατομμύρια κατοίκους, νεανικό πληθυσμό και πολυάριθμες μειονότητες, καθιστά κάθε πολιτική κρίση δυνητικά εκρηκτική. Ένας ενδεχόμενος εμφύλιος δεν θα αποσταθεροποιούσε μόνο τους γείτονες αλλά θα προκαλούσε και πιθανά κύματα προσφύγων προς την Ευρώπη.

Πριν από όλα, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι τίποτα από όλα όσα συμβαίνουν δεν θα είχε συμβεί αν δεν είχε αναλάβει τις τύχες της Σαουδικής Αραβίας ο Πρίγκιπας Διάδοχος Μπιν Σαλμάν. Το ανανεωτικό πνεύμα του οδήγησε στις αραβοϊσραηλινές Συμφωνίες του Αβραάμ, που με τη σειρά τους οδήγησαν σε απομόνωση του Ιράν και σε εξουδετέρωση των βασικών συμμάχων του (Άσαντ, Χαμάς, Χεζμπολάχ), μετά τη βάρβαρη επίθεση στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η ρωσική και κινεζική αδυναμία να στηρίξουν έμπρακτα τους συμμάχους τους ήταν η χαριστική βολή.

Μετά λοιπόν από μια εβδομάδα επιδρομών, η πιο καυτή είδηση είναι η πιθανότητα ανάπτυξης αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στο ιρανικό έδαφος. Αν επαληθευθεί, λογικά δεν θα πρόκειται για τακτικά στρατεύματα, αλλά για τμήματα ειδικών δυνάμεων που θα συνεργαστούν με πολιτοφυλακές μειονοτήτων εξοπλισμένες από τις ΗΠΑ. Παρόμοια πρακτική ακολουθήθηκε στο Αφγανιστάν πριν τη μεγάλη εισβολή των νατοϊκών δυνάμεων, ενώ σε μεγάλο βαθμό οι Αμερικανοί συνεργάστηκαν με Κούρδους σε Ιράκ και Συρία εναντίον του ISIS. Ωστόσο, η εμπλοκή τοπικών πληθυσμών είθισται να καταλήγει σε κάποια μορφή διαμελισμού μιας χώρας, προσωρινού ή μόνιμου.

Ένας πιθανός διαμελισμός του Ιράν προφανώς δεν αφήνει αδιάφορους τους γείτονες του. Η χώρα αντιμετωπίζεται ήδη ως «μεγάλος ασθενής», και η όρεξη όσων έχουν αναθεωρητικές βλέψεις ενδέχεται να ανοίξει. Οι αζερικές ένοπλες δυνάμεις έχουν μπει σε φάση κινητοποίησης, ενώ το Μπακού αποσύρει το διπλωματικό του προσωπικό από Τεχεράνη και Ταμπρίζ. Η αζέρικη μειονότητα στο Ιράν είναι ιδιαίτερα πολυάριθμη, φτάνοντας ακόμη και τα 20 εκατομμύρια. Παράλληλα, οι Αμερικανοί κάλεσαν τους Κούρδους σε εξέγερση, κίνηση που δεν πρόκειται να αφήσει αδιάφορη την Τουρκία, η οποία επίσης μπορεί να κινητοποιήσει στρατό. Για την Ελλάδα, τυχόν εμπλοκή θα έχει απρόβλεπτες συνέπειες· αν η τουρκική στρατιωτική δράση αποδειχθεί απαιτητική σε ανθρώπους, χρόνο και χρήμα, θα έχουμε ησυχία, ενώ αν είναι γρήγορη και επιτυχημένη, η επεκτατικότητα της Γείτονος θα ενθαρρυνθεί.

Παρά τις ανακοινώσεις, οι εντατικοί βομβαρδισμοί συνεχίζονται δίχως να διαφαίνεται το οριστικό τέλος τους, ενώ οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί δεν διευκρινίζουν πλήρως τους σκοπούς τους. Είναι πολύ πιθανό να στοχεύουν στην καταστροφή κάθε συμβόλου του καθεστώτος, από στρατόπεδα και κτίρια υπηρεσιών ασφαλείας έως μνημεία. Απώτερος σκοπός τους να ενθαρρύνουν ξεσηκωμό του ήδη ανήσυχου ιρανικού λαού και, συνενωμένος με τον τακτικό στρατό, να ανατρέψει το καθεστώς, όπως συνέβη το 1979. Η τακτική αυτή εφαρμόστηκε και στη Λιβύη, με επιτυχία στην ανατροπή του Καντάφι αλλά με αποτυχία στη σταθερότητα της χώρας μετά, κάτι που ενδέχεται να συμβεί και στο Ιράν. Εν τούτοις, ο Λευκός Οίκος μάλλον ελπίζει σε αλλαγή ηγεσίας τύπου Βενεζουέλας· έτσι θα διατηρείται κάποιο απολυταρχικό καθεστώς, μα συνεργάσιμο με ΗΠΑ και Ισραήλ.

Αν αληθεύει, η εκτέλεση ή η αποστασία του επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης υποδηλώνει τριγμούς στην ηγεσία. Ακόμη και αν η είδηση διαψευστεί, η προπαγάνδα και η εσκεμμένη παραπληροφόρηση από ΗΠΑ και Ισραήλ επιτυγχάνουν την πρόκληση διχασμού και καχυποψίας στην κορυφή της ιρανικής ιεραρχίας. Πάντως το κατά πόσον θα καταρρεύσει το καθεστώς εξαρτάται από την ποιότητα και το μέγεθος του στελεχιακού δυναμικού του· οι δικτατορίες συνήθως δεν έχουν αντοχές σε τόσο κρίσιμες δοκιμασίες.

Το Ιράν δεν διαθέτει πυρηνικές κεφαλές, αλλά έχει κατασκευάσει φυγοκεντρητές εμπλουτισμού ουρανίου σε επίπεδο κατάλληλο για όπλα μαζικής καταστροφής. Αρχής γενομένης τον Ιούνιο 2025, αλλεπάλληλα αεροπορικά πλήγματα έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος τους, αλλά παραμένει άγνωστη η διαθεσιμότητα και το μέγεθος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου. Η ιρανική αεροπορία παραμένει ενεργή, παρά την αρχαιότητά της, όπως φάνηκε από την κατάρριψη ενός εκπαιδευτικού αεροσκάφους από βρετανικό F-35 και δύο βομβαρδιστικών από καταριανά μαχητικά. Η αμερικανοισραηλινή στρατηγική φαίνεται να επικεντρώνεται πρωτίστως στα αποθέματα πυραύλων εδάφους-αέρος και εδάφους-εδάφους, τα οποία σε μεγάλο ποσοστό είναι αποθηκευμένα σε τούνελ βαθιά κάτω από το έδαφος, σύμφωνα με την ιρανική προπαγάνδα.

Το Ιράν διαθέτει εντυπωσιακό αριθμό συμβατικών πυραύλων εδάφους-εδάφους, εγχώριας και βορειοκορεατικής τεχνολογίας, με εμβέλεια που σε κάποια μοντέλα ξεπερνά τα 2.000 χιλιόμετρα, γεγονός που έχει ανησυχήσει την κοινή γνώμη στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτά προστίθενται πολλές εκατοντάδες drones. Στην ελληνική κοινωνία, ο φόβος καλλιεργείται από όσους επιδιώκουν αποσταθεροποίηση της χώρας· ο πραγματικός κίνδυνος παραμένει περιορισμένος, και περισσότερο απειλητικά θα μπορούσαν να θεωρηθούν εξτρεμιστικά στοιχεία μέσα στις μικρές μειονότητες Ιρανών και Πακιστανών.

Πάντως η -θεωρητική- πυραυλική απειλή κατά του ευρωπαϊκού εδάφους έδωσε στο ΥΠΕΘΑ την ευκαιρία να προωθήσει την αντιπυραυλική και αντιαεροπορική άμυνα πιο κοντά στα ελληνοτουρκικά σύνορα, με ανάπτυξη πυροβολαρχιών Patriot σε Θράκη και Κάρπαθο. Η κίνηση ήταν επιδιωκόμενη από καιρό, καθώς η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική σημασία και η σταδιακή αδρανοποίηση των S-300 στην Κρήτη (λόγω του ρωσοουκρανικού πολέμου) αφήνει κενά στην αεράμυνα του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Η Ελλάδα αξιοποίησε έξυπνα την αναταραχή, δημιουργώντας τετελεσμένα προς όφελός της.

Η ταχεία ανάπτυξη ελληνικών ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο ενίσχυσε το διεθνές κύρος της χώρας, αναδεικνύοντας την σε αξιόπιστο παράγοντα ασφάλειας στην περιοχή, ιδιαίτερα αν κάποτε αποχωρήσει το αμερικανικό ναυτικό. Παράλληλα, μέσα στον Περσικό Κόλπο έχουν εγκλωβιστεί πολλές δεκάδες πλοία ελληνικής και γαλλικής διαχείρισης· μετα το διάγγελμα Μακρόν στις 3 Μαρτίου, η ΕΕ εξετάζει κοινή δράση για απεγκλωβισμό και προβολή ναυτικής ισχύος. Ο ελληνικός στόλος είναι κάπως ηλικιωμένος λόγω μνημονίων και κακών επιλογών. Εντούτοις, εάν τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού καταφέρουν να συμμετέχουν σε μια τέτοια ναυτική εκστρατεία αναπτύσσοντας αρκετές πλώρες, το ειδικό βάρος της χώρας θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Σε γενικές γραμμές, η νέα σύρραξη μας προσφέρει ενδιαφέρουσες ευκαιρίες.

Κλείνοντας, θα πρέπει να τονιστεί ότι η εθνική οικονομία δεν πρόκειται να βγει αλώβητη από από την τωρινή κρίση, έστω βραχυπρόθεσμα. Οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενταθούν, οι επενδύσεις σε εταιρικά πάγια και σε ιδιωτικά ακίνητα θα παγώσουν, τα επιτόκια θα ανέβουν, το χρηματιστήριο θα καταστεί επισφαλές, ο ανοιξιάτικος τουρισμός ίσως μειωθεί. Ας ευχηθούμε ότι οι αρνητικές συνέπειες θα είναι ήπιες και χρονικά περιορισμένες.