Τρεις ευχάριστοι τρόποι να επιβραδύνετε τη γήρανση του εγκεφάλου

Η γήρανση του εγκεφάλου δεν είναι μια ξαφνική διαδικασία που ξεκινά στα βαθιά γεράματα. Οι επιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι οι αλλαγές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία μπορεί να αρχίσουν πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Ωστόσο, η σύγχρονη νευροεπιστήμη φέρνει και ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο μήνυμα ο εγκέφαλος διαθέτει αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής και ανθεκτικότητας ακόμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Και το πιο ενθαρρυντικό; Η προστασία του εγκεφάλου δεν περνά απαραίτητα μέσα από περίπλοκες «ασκήσεις εγκεφάλου» ή εξαντλητικές ρουτίνες. Αντίθετα, φαίνεται ότι τρεις απλές αλλά απολαυστικές πλευρές της καθημερινότητας μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη διατήρηση της μνήμης και της πνευματικής διαύγειας: η εξερεύνηση και ο προσανατολισμός, η κοινωνική ζωή και η δια βίου μάθηση.

«Γυμνάστε» τον εγκέφαλο με νέες διαδρομές

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες θεωρίες των νευροεπιστημόνων είναι ότι μπορούμε να προστατεύσουμε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου πριν εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια γνωστικής έκπτωσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει ο ιππόκαμπος , η περιοχή που σχετίζεται με τη μνήμη και τον προσανατολισμό, καθώς θεωρείται από τις πρώτες που επηρεάζονται στη νόσο Alzheimer.

«Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι πολλοί άνθρωποι με Alzheimer χάνουν τον προσανατολισμό τους ως ένα από τα πρώτα συμπτώματα», εξηγεί ο νευρολόγος Dennis Chan από το University College London.

Εντυπωσιακές είναι και οι έρευνες που δείχνουν ότι επαγγέλματα όπως οι οδηγοί ταξί και οι διασώστες ασθενοφόρων εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζεται με Alzheimer. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό ίσως οφείλεται στη συνεχή χρήση δεξιοτήτων αναγνώρισης του χώρου: απομνημόνευση δρόμων, προσανατολισμός και πλοήγηση χωρίς GPS.

Μάλιστα, έχει διαπιστωθεί ότι οδηγοί ταξί που για χρόνια απομνημόνευαν πολύπλοκα οδικά δίκτυα εμφάνιζαν μεγαλύτερο όγκο στον ιππόκαμπο σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι όλοι μπορούμε να ενισχύσουμε αυτές τις δεξιότητες:

• περπατώντας χωρίς GPS,
• δοκιμάζοντας νέες διαδρομές,
• κάνοντας πεζοπορία ή προσανατολισμό στη φύση,
• παίζοντας επιτραπέζια στρατηγικής,
• ή ακόμη και μέσω ειδικά σχεδιασμένων παιχνιδιών εικονικής πραγματικότητας.

Αν και δεν έχει αποδειχθεί ότι αυτές οι δραστηριότητες προλαμβάνουν οριστικά την άνοια, φαίνεται ότι ενισχύουν τη λεγόμενη «γνωστική εφεδρεία», δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αντέχει περισσότερο στις αλλαγές της γήρανσης.

Η κοινωνική ζωή προστατεύει τον εγκέφαλο

Οι επιστήμονες επιμένουν ολοένα και περισσότερο ότι ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται μόνο άσκηση και σωστή διατροφή, χρειάζεται και ανθρώπους.

Πλήθος μελετών δείχνει ότι η κοινωνική δραστηριότητα συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Άνθρωποι που παραμένουν κοινωνικά ενεργοί, συμμετέχουν σε ομάδες, συζητούν, ανταλλάσσουν ιδέες και διατηρούν στενές σχέσεις εμφανίζουν καλύτερη εγκεφαλική υγεία όσο μεγαλώνουν.

Μεγάλη παρατηρητική μελέτη έδειξε ότι όσοι είχαν αυξημένη κοινωνική δραστηριότητα στη μέση και τρίτη ηλικία εμφάνιζαν 30% έως 50% μικρότερο κίνδυνο άνοιας.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι σε έρευνα με σχεδόν 2.000 ηλικιωμένους, όσοι ήταν λιγότερο κοινωνικά ενεργοί εμφάνισαν άνοια έως και πέντε χρόνια νωρίτερα σε σχέση με τους πιο δραστήριους κοινωνικά συμμετέχοντες.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι η κοινωνική επαφή βοηθά στη μείωση του χρόνιου στρες, το οποίο έχει συνδεθεί με φθορά νευρώνων στον ιππόκαμπο.

«Η δυνατότητα να συζητάμε, να ανταλλάσσουμε απόψεις και να μοιραζόμαστε ιδέες μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά για τον εγκέφαλο», εξηγεί η επιδημιολόγος Pamela Almeida-Meza από το King’s College London.

Κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση ενεργοποιεί πολύπλοκα εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με:

• τη γλώσσα,
• τη μνήμη,
• τον σχεδιασμό,
• τη συγκέντρωση,
• την κατανόηση συναισθημάτων.

Με απλά λόγια, μια ουσιαστική συζήτηση αποτελεί πραγματική «γυμναστική» για τον εγκέφαλο.

Η δια βίου μάθηση κρατά τον εγκέφαλο νέο

Ένας από τους ισχυρότερους δείκτες υγιούς γήρανσης φαίνεται ότι είναι τα χρόνια εκπαίδευσης και η συνεχής πνευματική δραστηριότητα.

Άνθρωποι που διατηρούν ενεργό ενδιαφέρον για μάθηση, διάβασμα, νέες εμπειρίες και δημιουργικές δραστηριότητες εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο άνοιας και βραδύτερη γνωστική έκπτωση.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι ο εγκέφαλος «αγαπά» την πρόκληση και τη νέα πληροφορία, επειδή αυτές ενεργοποιούν τη νευροπλαστικότητα — την ικανότητα δηλαδή του εγκεφάλου να δημιουργεί νέες συνδέσεις και να προσαρμόζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

«Αυτή ακριβώς η πλαστικότητα και η ικανότητα δημιουργίας νέων συνάψεων είναι που δίνει στον εγκέφαλο ανθεκτικότητα απέναντι στη νόσο Alzheimer», σημειώνει ο Dennis Chan.

Μάλιστα, σε μακροχρόνια μελέτη που παρακολούθησε ανθρώπους από την παιδική ηλικία μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των 60, όσοι συμμετείχαν σε δραστηριότητες μάθησης και πνευματικής ενασχόλησης παρουσίασαν μικρότερη έκπτωση μνήμης αργότερα στη ζωή.

Οι ειδικοί προτείνουν να «σπάμε» τη ρουτίνα με μικρές καθημερινές προκλήσεις:

• να μάθουμε μια νέα δεξιότητα,
• να ξεκινήσουμε ξανά διάβασμα,
• να μάθουμε ξένη γλώσσα,
• να συμμετέχουμε σε λέσχες βιβλίου,
• να δοκιμάζουμε νέες εμπειρίες,
• ακόμη και να ασχοληθούμε με την κηπουρική.

Η κηπουρική, μάλιστα, έχει συνδεθεί σε μελέτες με διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας, καθώς συνδυάζει κίνηση, σχεδιασμό, αισθητηριακά ερεθίσματα και επαφή με τη φύση.

Ένας ανθεκτικός εγκέφαλος χτίζεται καθημερινά

Το βασικό συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι δεν υπάρχει μία «μαγική» λύση για την προστασία του εγκεφάλου.

Αντίθετα, η πνευματική ανθεκτικότητα φαίνεται να χτίζεται μέσα από έναν συνολικά ενεργό και απολαυστικό τρόπο ζωής:

• κίνηση,
• κοινωνικές σχέσεις,
• νέες εμπειρίες,
• περιέργεια,
• μάθηση,
• συμμετοχή στην καθημερινότητα.

Είτε πρόκειται για μια νέα διαδρομή στη βόλτα, είτε για μια συζήτηση με φίλους, είτε για ένα βιβλίο που μας βγάζει από τη ρουτίνα, κάθε εμπειρία που ενεργοποιεί τον εγκέφαλο φαίνεται να συμβάλλει στη δημιουργία μεγαλύτερης ανθεκτικότητας απέναντι στον χρόνο.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο αισιόδοξο μήνυμα της σύγχρονης νευροεπιστήμης: ότι ο εγκέφαλος μπορεί να συνεχίσει να μαθαίνει, να εξελίσσεται και να δυναμώνει σε κάθε ηλικία.

Θεσσαλονίκη: Προσλαμβάνουν 109 γιατρούς ενώ τα κενά ξεπερνούν τα 350 στα νοσοκομεία

Πηγή: BBC