Τι ακριβώς είναι η προποφόλη: Το «γάλα» το Μάικλ Τζάκσον που βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης Μαζωνάκη

Η προποφόλη είναι ένα φάρμακο που οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανότατα έχουν ακούσει, χωρίς όμως να γνωρίζουν ακριβώς τι είναι και πόσο ισχυρή είναι η δράση του. Πρόκειται για ένα ενδοφλέβιο αναισθητικό που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στη σύγχρονη ιατρική, κυρίως για την πρόκληση και τη διατήρηση γενικής αναισθησίας, αλλά και για την καταστολή ασθενών κατά τη διάρκεια ιατρικών και διαγνωστικών πράξεων.

Το χαρακτηριστικό λευκό, γαλακτώδες υγρό χορηγείται αποκλειστικά από εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό και απαιτεί συνεχή παρακολούθηση της αναπνοής και των ζωτικών σημείων. Η ταχύτητα με την οποία δρα αλλά και η δυνατότητά της να προκαλέσει βαθιά καταστολή είναι ταυτόχρονα τα βασικά πλεονεκτήματα και ο λόγος για τον οποίο η χρήση της απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Τι ακριβώς είναι η προποφόλη

Η προποφόλη είναι ένα βραχείας δράσης αναισθητικό της κατηγορίας των ηρεμιστικών-υπνωτικών. Χορηγείται ενδοφλέβια και έχει χαρακτηριστική γαλακτώδη εμφάνιση, γεγονός που της έχει δώσει στον ιατρικό χώρο το παρατσούκλι «γάλα της αμνησίας».

Το φάρμακο δρα ενισχύοντας τη λειτουργία του GABA, μιας χημικής ουσίας του εγκεφάλου που συμβάλλει στη μείωση της δραστηριότητας του νευρικού συστήματος. Με αυτόν τον τρόπο προκαλεί γρήγορα απώλεια συνείδησης, ενώ η δράση της υποχωρεί σχετικά γρήγορα όταν σταματήσει η χορήγησή της. Η έναρξη της δράσης μπορεί να συμβεί μέσα σε περίπου 30 έως 60 δευτερόλεπτα.

Η προποφόλη αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1970 και έκτοτε εξελίχθηκε σε ένα από τα βασικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην αναισθησιολογία. Η δυνατότητα του γιατρού να ελέγχει με ακρίβεια το βάθος της καταστολής και η σχετικά γρήγορη ανάρρωση μετά τη διακοπή της έγχυσης είναι δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά που εξηγούν την ευρεία χρήση της.

Πού χρησιμοποιείται

Η προποφόλη χρησιμοποιείται κυρίως για τη γενική αναισθησία κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων, αλλά και για καταστολή σε διαγνωστικές ή άλλες ιατρικές διαδικασίες. Μπορεί, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί σε κολονοσκοπήσεις και ενδοσκοπήσεις, αλλά και σε άλλες εξετάσεις όπου ο ασθενής χρειάζεται να παραμείνει ακίνητος ή να μην έχει επίγνωση της διαδικασίας.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις και σε μονάδες εντατικής θεραπείας, όταν απαιτείται καταστολή ασθενών που βρίσκονται σε μηχανική υποστήριξη της αναπνοής. Η διάρκεια της χορήγησης εξαρτάται από την ιατρική ανάγκη και μπορεί να κυμαίνεται από λίγα λεπτά σε μια σύντομη διαδικασία έως πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε περιβάλλον εντατικής θεραπείας.

Γιατί δρα τόσο γρήγορα

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της προποφόλης είναι η ταχύτητα με την οποία επιδρά στον οργανισμό. Μετά την ενδοφλέβια χορήγησή της, η καταστολή μπορεί να ξεκινήσει μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό. Ο αναισθησιολόγος μπορεί έτσι να ρυθμίσει το βάθος της αναισθησίας ανάλογα με τη διαδικασία, αυξάνοντας ή μειώνοντας τη χορήγηση.

Όταν η έγχυση σταματήσει, η δράση της υποχωρεί σχετικά γρήγορα, γεγονός που επιτρέπει στον ασθενή να αρχίσει να επανέρχεται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτός ο συνδυασμός γρήγορης έναρξης και σχετικά γρήγορης αποδρομής είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η προποφόλη χρησιμοποιείται τόσο συχνά στην αναισθησιολογία.

Γιατί χρειάζεται συνεχή ιατρική παρακολούθηση

Η προποφόλη δεν είναι ένα κοινό υπνωτικό ή ένα απλό ηρεμιστικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς ιατρική επίβλεψη. Η χορήγησή της γίνεται μέσω ενδοφλέβιας γραμμής και η δόση υπολογίζεται από τον γιατρό με βάση παράγοντες όπως το βάρος, η ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και το είδος της διαδικασίας.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της χορήγησης απαιτείται παρακολούθηση της αναπνοής, της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού, καθώς το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει πτώση της αρτηριακής πίεσης και επιβράδυνση της αναπνοής. Για τον ίδιο λόγο, η προποφόλη χορηγείται σε νοσοκομειακό ή άλλο κατάλληλα εξοπλισμένο ιατρικό περιβάλλον, όπου υπάρχει δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης μιας επιπλοκής.

Το πόσο σημαντική είναι αυτή η προϋπόθεση έγινε ιδιαίτερα γνωστό και μέσα από την υπόθεση του Μάικλ Τζάκσον. Ο τραγουδιστής πέθανε στις 25 Ιουνίου 2009 και η ιατροδικαστική έρευνα απέδωσε τον θάνατό του σε οξεία δηλητηρίαση από προποφόλη, σε συνδυασμό με την επίδραση άλλων κατασταλτικών φαρμάκων. Η υπόθεση επικεντρώθηκε στη χορήγηση της ουσίας από τον προσωπικό του γιατρό, Κόνραντ Μάρεϊ, εκτός νοσοκομειακού περιβάλλοντος.

Η υπόθεση Τζάκσον αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα που έφεραν στο προσκήνιο τους κινδύνους της προποφόλης όταν δεν χρησιμοποιείται κάτω από τις συνθήκες και τα πρωτόκολλα που προβλέπονται για ένα ισχυρό αναισθητικό. Η ιατροδικαστική έκθεση ανέφερε ότι η προποφόλη σε συνδυασμό με κατασταλτικά φάρμακα είχε οδηγήσει στον θάνατο του τραγουδιστή, ενώ η υπόθεση οδήγησε τελικά σε ποινική δίωξη του Μάρεϊ για ανθρωποκτονία εξ αμελείας.

Η συγκεκριμένη υπόθεση έχει σημασία και για τη σημερινή συζήτηση γύρω από την προποφόλη, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε ανίχνευση του φαρμάκου στον οργανισμό ενός ανθρώπου οδηγεί αυτομάτως στο ίδιο συμπέρασμα. Για να εκτιμηθεί ο ρόλος της σε μια ιατρική ή ιατροδικαστική υπόθεση χρειάζονται ποσοτική ανάλυση, συνεκτίμηση των υπόλοιπων ουσιών και ευρημάτων και γνώση των συνθηκών υπό τις οποίες χορηγήθηκε.

Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες

Όπως κάθε ισχυρό αναισθητικό, έτσι και η προποφόλη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Κατά τη διάρκεια της χορήγησης μπορεί να εμφανιστεί προσωρινή πτώση της αρτηριακής πίεσης ή επιβράδυνση της αναπνοής, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν μεταβολές στον καρδιακό ρυθμό.

Μετά το τέλος της διαδικασίας, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει ναυτία, έμετο, ζάλη, πονοκέφαλο, υπνηλία, προσωρινή σύγχυση ή πόνο και αίσθημα καύσου στο σημείο της ενδοφλέβιας χορήγησης. Συνήθως οι επιπτώσεις αυτές υποχωρούν καθώς το φάρμακο απομακρύνεται από τον οργανισμό.

Πιο σοβαρές αντιδράσεις είναι σπάνιες, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν σοβαρή αλλεργική αντίδραση, σημαντική υπόταση ή δυσκολία στην αναπνοή. Σε παρατεταμένη χορήγηση υψηλών δόσεων, ιδιαίτερα σε περιβάλλον εντατικής θεραπείας, υπάρχει επίσης ο σπάνιος κίνδυνος του λεγόμενου συνδρόμου έγχυσης προποφόλης, μιας σοβαρής επιπλοκής που μπορεί να επηρεάσει την καρδιά και τους μύες.

Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή

Η επιλογή της προποφόλης εξαρτάται από το ιατρικό ιστορικό κάθε ασθενούς. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ανθρώπους με σοβαρά καρδιαγγειακά προβλήματα ή πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση, καθώς το φάρμακο μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω πτώση της πίεσης.

Η ιατρική ομάδα πρέπει επίσης να γνωρίζει τυχόν αλλεργίες και άλλα προβλήματα υγείας, ενώ η χορήγηση κατά την εγκυμοσύνη αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τη σχέση οφέλους και κινδύνου. Σε ορισμένες σπάνιες γενετικές παθήσεις μπορεί επίσης να απαιτούνται ειδικές προφυλάξεις.

Δεν υπάρχει μία «σωστή» δόση για όλους

Η ποσότητα της προποφόλης δεν είναι ίδια για κάθε άνθρωπο. Ο αναισθησιολόγος υπολογίζει τη δόση ανάλογα με το βάρος, την ηλικία, την κατάσταση της υγείας, τα άλλα φάρμακα που μπορεί να λαμβάνει ο ασθενής και τη διαδικασία για την οποία χρειάζεται αναισθησία ή καταστολή.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο η προποφόλη δεν αντιμετωπίζεται ως ένα φάρμακο που μπορεί να χορηγηθεί ανεξάρτητα από τις συνθήκες. Η δοσολογία και ο ρυθμός χορήγησης αποτελούν μέρος μιας συνολικής ιατρικής διαδικασίας που απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό και εξοπλισμό παρακολούθησης.

Τι γίνεται μετά τη χορήγηση

Παρότι η προποφόλη απομακρύνεται σχετικά γρήγορα και ο ασθενής μπορεί να αρχίσει να ξυπνά σύντομα μετά τη διακοπή της έγχυσης, αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να επιστρέψει αμέσως στις καθημερινές του δραστηριότητες.

Μετά τη χορήγηση συνιστάται αποχή από την οδήγηση για τουλάχιστον 24 ώρες, ενώ ο ασθενής χρειάζεται συνοδό για την επιστροφή στο σπίτι. Ακόμη και όταν το άτομο αισθάνεται ότι έχει επανέλθει, η αντίδραση και η κρίση του μπορεί να παραμένουν επηρεασμένες για αρκετές ώρες.

Η προποφόλη, επομένως, είναι ένα φάρμακο με πολύ συγκεκριμένο ρόλο στην ιατρική. Η γρήγορη δράση, ο ακριβής έλεγχος της καταστολής και η σχετικά γρήγορη ανάρρωση την έχουν καταστήσει βασικό εργαλείο της αναισθησιολογίας. Τα ίδια χαρακτηριστικά, όμως, σημαίνουν ότι απαιτεί αυστηρό έλεγχο, σωστή δοσολογία και συνεχή παρακολούθηση. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να έχει κανείς υπόψη όταν η προποφόλη εμφανίζεται σε μια υπόθεση που βρίσκεται υπό διερεύνηση: η ανίχνευση της ουσίας είναι ένα εύρημα, όχι από μόνη της ολόκληρη η εξήγηση για το τι συνέβη.