Παγκόσμια ημέρα εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας: Τα «όπλα» της πρόληψης και ο στόχος της εξάλειψης
Περίπου 604.000 νέα περιστατικά και 280.000 θάνατοι καταγράφηκαν παγκοσμίως το 2024
Η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού κατά του HPV και ο τακτικός γυναικολογικός έλεγχος βρίσκονται στο επίκεντρο της προσπάθειας για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας.
Η 17η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της νόσου, υπενθυμίζοντας ότι πρόκειται για μία από τις λίγες μορφές καρκίνου που μπορούν σε μεγάλο βαθμό να προληφθούν.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, το 2024 καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 604.000 νέα περιστατικά και 280.000 θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Παρά την πρόοδο της επιστήμης, η νόσος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία, κυρίως σε περιοχές όπου η πρόσβαση στον εμβολιασμό και στις προληπτικές εξετάσεις παραμένει περιορισμένη.
Όπως επισημαίνουν η δρ. Μαρία Καπαρέλου, παθολόγος-ογκολόγος, και ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας και διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, η αντιμετώπιση της νόσου βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: τον εμβολιασμό κατά του HPV, τον συστηματικό προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση.
Ο ιός HPV και η σύνδεσή του με τον καρκίνο
Η ανάπτυξη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας συνδέεται σχεδόν πάντοτε με την εμμένουσα λοίμωξη από ογκογόνους τύπους του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), με κυριότερους τους τύπους 16 και 18.
Ο HPV είναι ένας ιδιαίτερα συχνός σεξουαλικώς μεταδιδόμενος ιός. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο οργανισμός καταφέρνει να αντιμετωπίσει τη λοίμωξη μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος. Όταν, όμως, η λοίμωξη από ορισμένους τύπους του ιού επιμένει, μπορεί να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις, οι οποίες σε βάθος χρόνου ενδέχεται να εξελιχθούν σε καρκίνο.
Εμβολιασμός και τεστ Παπανικολάου στην πρόληψη
Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα πρωτογενούς πρόληψης. Τα διαθέσιμα εμβόλια παρέχουν υψηλή προστασία έναντι των κυριότερων ογκογόνων τύπων του ιού, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης προκαρκινικών αλλοιώσεων και καρκίνου.
Ο εμβολιασμός συστήνεται κατά προτεραιότητα πριν από την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας και αφορά τόσο τα κορίτσια όσο και τα αγόρια, καθώς ο HPV συνδέεται και με άλλες μορφές καρκίνου. Εξίσου σημαντικός είναι ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος, με το τεστ Παπανικολάου και το μοριακό τεστ HPV DNA, σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες.
Οι εξετάσεις αυτές μπορούν να εντοπίσουν προκαρκινικές αλλοιώσεις ή λοιμώξεις υψηλού κινδύνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα, επιτρέποντας την έγκαιρη αντιμετώπισή τους. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο. Αντίθετα, οι δύο μέθοδοι λειτουργούν συμπληρωματικά και αποτελούν βασικά εργαλεία για τη μείωση των νέων περιστατικών.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται διερεύνηση
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντικό τον τακτικό προληπτικό έλεγχο. Η ασυνήθιστη κολπική αιμορραγία, ιδιαίτερα μετά τη σεξουαλική επαφή ή την εμμηνόπαυση, οι επίμονες ασυνήθιστες εκκρίσεις και ο πυελικός πόνος είναι συμπτώματα που χρειάζονται άμεση γυναικολογική διερεύνηση.
Οι εξελίξεις στις θεραπείες
Σημαντικά βήματα έχουν σημειωθεί και στη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου
Στα αρχικά στάδια, η χειρουργική επέμβαση μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα ίασης, ενώ στην τοπικά προχωρημένη νόσο βασική θεραπευτική επιλογή αποτελεί η χημειοακτινοθεραπεία.
Τα τελευταία χρόνια, η ανοσοθεραπεία έχει προσθέσει νέες δυνατότητες στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Η μελέτη KEYNOTE-A18 έδειξε βελτίωση της συνολικής επιβίωσης με την προσθήκη του pembrolizumab στη χημειοακτινοθεραπεία και τη συνέχισή του ως θεραπεία συντήρησης σε ασθενείς με υψηλού κινδύνου τοπικά προχωρημένη νόσο.
Αντίστοιχα, η μελέτη KEYNOTE-826 κατέδειξε όφελος στην επιβίωση από την προσθήκη του pembrolizumab στη χημειοθεραπεία, με ή χωρίς bevacizumab, σε ασθενείς με επίμονη, υποτροπιάζουσα ή μεταστατική νόσο, ιδιαίτερα όταν ο όγκος εκφράζει PD-L1.
Οι στόχοι του ΠΟΥ έως το 2030
Η παγκόσμια στρατηγική του ΠΟΥ θέτει συγκεκριμένους στόχους για το 2030, με σκοπό να περιοριστούν δραστικά τα νέα περιστατικά και οι θάνατοι από τη νόσο.
Συγκεκριμένα, επιδιώκεται:
- Να έχει εμβολιαστεί κατά του HPV το 90% των κοριτσιών έως την ηλικία των 15 ετών.
- Το 70% των γυναικών να έχει υποβληθεί σε προσυμπτωματικό έλεγχο έως τις ηλικίες των 35 και 45 ετών.
- Το 90% των γυναικών που έχουν διαγνωστεί με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο του τραχήλου της μήτρας να λαμβάνει την κατάλληλη θεραπεία.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα, οι ειδικοί του ΕΚΠΑ επισημαίνουν ότι η εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας αποτελεί πλέον έναν εφικτό στόχο. Ο εμβολιασμός, η ενημέρωση, ο συστηματικός προληπτικός έλεγχος και η ισότιμη πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μείωση των περιστατικών και να σώσουν χιλιάδες ζωές.