Μικροβιακή αντοχή: Καμπανάκι λοιμωξιολόγων για την Ελλάδα

Μικροβιακή αντοχή: Καμπανάκι λοιμωξιολόγων για την Ελλάδα
Unsplash

Η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στην Ελλάδα, με τους λοιμωξιολόγους να προειδοποιούν για την αύξηση σοβαρών λοιμώξεων από βακτήρια που δεν ανταποκρίνονται εύκολα στις διαθέσιμες θεραπείες.

Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Ενημέρωσης για τη Μικροβιακή Αντοχή (18-24 Νοεμβρίου), η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ) δημοσιοποιεί στοιχεία που αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος στη χώρα. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζει η αύξηση κατά 109% των βακτηριαιμιών από Escherichia coli ανθεκτική στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, σε σύγκριση με το 2019.

«Η μικροβιακή αντοχή δεν αποτελεί ένα πρόβλημα του μακρινού μέλλοντος. Είναι ήδη παρούσα στα ελληνικά νοσοκομεία και στην κοινότητα», επισημαίνει η ΕΕΛ, υπογραμμίζοντας ότι η εξάπλωση των ανθεκτικών μικροβίων δυσκολεύει τη θεραπεία λοιμώξεων, παρατείνει τις νοσηλείες και αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα συγκρίσιμα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) για το 2024, η Ελλάδα καταγράφει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά συγκεκριμένων σοβαρών λοιμώξεων σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ειδικότερα:

  • Οι βακτηριαιμίες από Klebsiella pneumoniae ανθεκτική στις καρβαπενέμες φτάνουν τα 14,89 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 3,51. Πρόκειται για επίπτωση σχεδόν τετραπλάσια από την ευρωπαϊκή.
  • Σε σύγκριση με το 2019, οι συγκεκριμένες λοιμώξεις έχουν αυξηθεί κατά 14,1%, αντί να παρουσιάσουν μείωση, όπως προβλέπουν οι ευρωπαϊκοί στόχοι.
  • Οι βακτηριαιμίες από Escherichia coli ανθεκτική στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς έχουν αυξηθεί κατά 109% σε σχέση με το 2019.
  • Η κατανάλωση αντιβιοτικών παραμένει από τις υψηλότερες στην ΕΕ, με 29,9 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 20,3 που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.

Η ΕΕΛ επισημαίνει ότι πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται ασθενείς με σοβαρές λοιμώξεις, περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές και αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών. Παράλληλα, σημειώνει ότι η θνητότητα που αποδίδεται σε λοιμώξεις από πολυανθεκτικά μικρόβια παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, με αυξητικές τάσεις.

Ποιους κινδύνους κρύβει η μικροβιακή αντοχή

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους ασθενείς που νοσηλεύονται σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, η εξάπλωση των ανθεκτικών μικροβίων απειλεί ακόμη και θεραπείες και ιατρικές πράξεις που θεωρούνται σήμερα δεδομένες.

Οι μεταμοσχεύσεις, η χημειοθεραπεία, οι μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις, η φροντίδα των πρόωρων νεογνών, αλλά και η θεραπεία ευάλωτων ασθενών μπορεί να γίνουν δυσκολότερες όταν τα διαθέσιμα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά.

Ακόμη και μια συνηθισμένη ουρολοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή κατάσταση, εάν το βακτήριο που την προκαλεί είναι ανθεκτικό στα διαθέσιμα φάρμακα. Στους παράγοντες που συμβάλλουν στην εξάπλωση του φαινομένου περιλαμβάνονται η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών, η ανεπαρκής πρόληψη των λοιμώξεων, η διασπορά ανθεκτικών μικροοργανισμών και η ελλιπής εφαρμογή προγραμμάτων ορθολογικής χρήσης των αντιμικροβιακών φαρμάκων.

Οι έξι προτεραιότητες που θέτουν οι λοιμωξιολόγοι

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων προτείνει έξι βασικές παρεμβάσεις:

1. Ενίσχυση των Επιτροπών Νοσοκομειακών Λοιμώξεων, με επαρκή στελέχωση, εκπαίδευση και εφαρμογή μέτρων πρόληψης σε όλα τα νοσοκομεία. 2. Εφαρμογή προγραμμάτων ορθολογικής χρήσης αντιβιοτικών, με τη συμμετοχή λοιμωξιολόγων, μικροβιολόγων, φαρμακοποιών και θεραπόντων ιατρών. 3. Ενίσχυση των μικροβιολογικών εργαστηρίων, ώστε να εξασφαλίζονται ταχύτερη διάγνωση και έγκαιρη αναγνώριση των μηχανισμών αντοχής. 4. Συστηματική επιδημιολογική επιτήρηση, με αξιόπιστη καταγραφή της μικροβιακής αντοχής, της κατανάλωσης αντιβιοτικών και των νοσοκομειακών λοιμώξεων. 5. Εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας και πολιτών, με έμφαση στην ορθή χρήση των αντιβιοτικών, την πρόληψη και τον εμβολιασμό. 6. Εφαρμογή της προσέγγισης «Ενιαία Υγεία» (One Health), με συντονισμένες δράσεις στην ανθρώπινη υγεία, την κτηνιατρική, την κτηνοτροφία και το περιβάλλον.

Τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής έχει και η καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών. Η ΕΕΛ υπογραμμίζει ότι τα αντιβιοτικά δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς ιατρική καθοδήγηση, καθώς δεν έχουν αποτέλεσμα απέναντι σε ιογενείς λοιμώξεις, όπως το κοινό κρυολόγημα και η γρίπη.

Παράλληλα, οι πολίτες καλούνται να ακολουθούν τη δοσολογία και τη διάρκεια θεραπείας που ορίζει ο γιατρός, να μη φυλάσσουν αντιβιοτικά για μελλοντική χρήση και να μην τα μοιράζονται με άλλα άτομα.

Στα βασικά μέτρα προστασίας περιλαμβάνονται επίσης ο εμβολιασμός, η υγιεινή των χεριών και η τήρηση των κανόνων πρόληψης των λοιμώξεων.

Ο καθηγητής Νικόλαος Σύψας χαρακτηρίζει τη μικροβιακή αντοχή μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το ελληνικό σύστημα υγείας, τονίζοντας ότι η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις προσπάθειες των επαγγελματιών υγείας.

Όπως επισημαίνει, απαιτείται μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική με χρηματοδότηση, στελέχωση, πρόληψη, επιτήρηση και λογοδοσία. «Κάθε αντιβιοτικό που χρησιμοποιείται σωστά προστατεύει όχι μόνο τον σημερινό ασθενή, αλλά και τη δυνατότητα να θεραπεύουμε αποτελεσματικά τις λοιμώξεις στο μέλλον», αναφέρει χαρακτηριστικά.