Διαβήτης: 1,3 εκατ. Έλληνες ζουν με τη νόσο – Το «τεχνητό πάγκρεας» και οι νέες θεραπείες

Σχεδόν 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ελλάδα ζουν με σακχαρώδη διαβήτη, ενώ περίπου 50.000 νέα περιστατικά προστίθενται κάθε χρόνο. Την ίδια στιγμή, οι νεότερες φαρμακευτικές θεραπείες, η τεχνολογία συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης και η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν νέες δυνατότητες στη διαχείριση της νόσου, με την προοπτική δημιουργίας ενός συστήματος που θα προσεγγίζει τη λειτουργία του φυσιολογικού παγκρέατος.

Οι εξελίξεις αυτές, αλλά και η στενή σύνδεση του διαβήτη τύπου 2 με την παχυσαρκία και την αρτηριακή υπέρταση, βρέθηκαν στο επίκεντρο του 39ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης και Εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΕΛΕΜΕΔ), το οποίο πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ομότιμος καθηγητής Παθολογίας και Σακχαρώδη Διαβήτη Κυριάκος Καζάκος, πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του συνεδρίου, αναφέρθηκε τόσο στην έκταση του προβλήματος όσο και στις αλλαγές που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Γιατί αυξάνονται τα περιστατικά διαβήτη τύπου 2

Σημαντικό ρόλο στην αύξηση των περιστατικών διαβήτη τύπου 2 διαδραματίζουν οι αλλαγές στις καθημερινές συνήθειες. Όπως εξήγησε ο κ. Καζάκος, η απομάκρυνση από το παραδοσιακό μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, η υιοθέτηση λιγότερο ισορροπημένων διατροφικών επιλογών και η καθιστική ζωή συνδέονται με την επιδείνωση της εικόνας.

Παράλληλα, η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Ο καθηγητής υπογράμμισε ότι πρόκειται για χρόνια νόσο και όχι για ένα προσωρινό πρόβλημα που περιορίζεται στην απώλεια βάρους. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, συνδέεται με περίπου 200 παθήσεις, μεταξύ των οποίων τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο διαβήτης τύπου 2 και περίπου 12 διαφορετικοί τύποι καρκίνου.

Νεότερα φάρμακα με οφέλη πέρα από τη ρύθμιση του σακχάρου

Σημαντικές αλλαγές έχουν σημειωθεί και στη φαρμακευτική αντιμετώπιση του διαβήτη. Σύμφωνα με τον κ. Καζάκο, την τελευταία δεκαετία προστέθηκαν δύο νέες κατηγορίες φαρμάκων, μία από του στόματος και μία ενέσιμη, οι οποίες δεν περιορίζονται στη ρύθμιση της γλυκόζης, αλλά προσφέρουν επιπλέον καρδιαγγειακή και νεφρική προστασία.

Ιδιαίτερη θέση έχουν οι θεραπείες που δρουν στους υποδοχείς GLP-1. Εκτός από τη συμβολή τους στον έλεγχο του διαβήτη, μπορούν να βοηθήσουν και στη μείωση του σωματικού βάρους, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, καθώς η υπερβαρότητα και η παχυσαρκία εμφανίζονται συχνά σε αυτή την ομάδα.

Ο καθηγητής επισήμανε, ωστόσο, ότι η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής για την παχυσαρκία μπορεί να οδηγήσει στην επανάκτηση του βάρους που έχει χαθεί. Για τον λόγο αυτό, η διάρκεια της θεραπείας δεν θα πρέπει να καθορίζεται αυθαίρετα, αλλά σε συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.

Παράλληλα, προειδοποίησε για την αλόγιστη χρήση σκευασμάτων GLP-1 που προορίζονται για ασθενείς με διαβήτη από ανθρώπους που δεν πάσχουν από τη νόσο, καθώς ενδέχεται να δημιουργηθούν προβλήματα στην επάρκεια της αγοράς. Όπως διευκρίνισε, υπάρχουν και φάρμακα της ίδιας ευρύτερης θεραπευτικής κατεύθυνσης με ειδική ένδειξη για την παχυσαρκία, η οποία όμως δεν αποζημιώνεται γενικευμένα στην Ελλάδα.

Θετική ήταν η αναφορά του στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω», μέσω του οποίου είχε καλυφθεί για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα η φαρμακευτική αγωγή ατόμων με παχυσαρκία και πρόσθετους παράγοντες κινδύνου. Ο ίδιος εξέφρασε την ελπίδα να ενεργοποιηθεί ξανά.

Τεχνητό πάγκρεας: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει την παρακολούθηση

Καθοριστική είναι και η πρόοδος στον τομέα της τεχνολογίας. Οι συσκευές συνεχούς καταγραφής γλυκόζης, οι οποίες τοποθετούνται συνήθως στο μπράτσο, επιτρέπουν τη διαρκή παρακολούθηση των επιπέδων σακχάρου και προσφέρουν πολύ πιο ολοκληρωμένη εικόνα σε σύγκριση με την παραδοσιακή μέτρηση μέσω μιας σταγόνας αίματος.

Την ίδια στιγμή, οι αντλίες συνεχούς χορήγησης ινσουλίνης εξελίσσονται, προσεγγίζοντας όλο και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί φυσιολογικά το πάγκρεας.

Το επόμενο βήμα είναι η διασύνδεση των δύο τεχνολογιών. Όπως εξήγησε ο κ. Καζάκος, ο συνδυασμός των συστημάτων καταγραφής της γλυκόζης και των αντλιών ινσουλίνης με τη βοήθεια έξυπνων αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός κλειστού κυκλώματος, γνωστού ως «τεχνητό πάγκρεας».

«Βρισκόμαστε πολύ κοντά σε αυτό», εκτίμησε ο καθηγητής, υπογραμμίζοντας τον ρόλο που αναμένεται να διαδραματίσει η τεχνητή νοημοσύνη στην περαιτέρω εξέλιξη αυτών των συστημάτων.

Διαβήτης και υπέρταση: Ένας στους δύο ασθενείς αντιμετωπίζει και τις δύο παθήσεις

Η σύνδεση του διαβήτη τύπου 2 με την αρτηριακή υπέρταση αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα που απασχόλησε το συνέδριο. Όπως ανέφερε η επίκουρη καθηγήτρια Παθολογίας-Υπέρτασης του ΑΠΘ Χριστίνα Άντζα, σχεδόν ένας στους δύο ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 έχει παράλληλα υπέρταση, ενώ σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες το ποσοστό φτάνει ακόμη και το 75%.

Η συνύπαρξη των δύο παθήσεων σχετίζεται με παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η ινσουλινοαντίσταση, το μεταβολικό σύνδρομο και η νεφρική βλάβη. Η αλληλεπίδρασή τους μπορεί να επιβαρύνει περαιτέρω την καρδιαγγειακή και τη νεφρική λειτουργία, καθιστώντας αναγκαία μια συνολική προσέγγιση της θεραπείας.

Η κ. Άντζα αναφέρθηκε επίσης στη διεθνή αύξηση της υπέρτασης, σημειώνοντας ότι ο αριθμός των ανθρώπων που πάσχουν παγκοσμίως σχεδόν διπλασιάστηκε από το 1990 έως το 2019. Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό ασθενών είτε δεν γνωρίζει ότι έχει υπέρταση είτε δεν λαμβάνει επαρκή θεραπεία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσίασε, έως το 2050 αναμένεται να πάσχουν από διαβήτη περίπου 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι θεραπείες SGLT2 και GLP-1: Τι προσφέρουν στην καρδιά και στα νεφρά

Στο πλαίσιο της ενότητας για τις νεότερες θεραπείες σε ασθενείς με διαβήτη και υπέρταση, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στους αναστολείς SGLT2. Όπως εξήγησε η κ. Άντζα, τα συγκεκριμένα φάρμακα συμβάλλουν στη μείωση της γλυκόζης στο αίμα, αυξάνοντας την αποβολή γλυκόζης και νατρίου μέσω των ούρων. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να συμβάλουν και στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.

Η σημασία τους, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη γλυκαιμική ρύθμιση. Συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο νοσηλείας λόγω καρδιακής ανεπάρκειας και με επιβράδυνση της επιδείνωσης της νεφρικής λειτουργίας. Η καθηγήτρια διευκρίνισε ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα δεν αντικαθιστούν την καθιερωμένη αντιυπερτασική αγωγή.

Στις νεότερες ινκρετινικές θεραπείες αναφέρθηκε και ο επίκουρος καθηγητής Παθολογίας του ΑΠΘ Δημήτρης Πατουλιάς. Όπως σημείωσε, οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1, καθώς και η τιρζεπατίδη, που δρα στους υποδοχείς GIP και GLP-1, συμβάλλουν στη ρύθμιση του σακχάρου και στην απώλεια βάρους, ενώ μπορούν να έχουν θετική επίδραση και στην αρτηριακή πίεση.

Ειδικότερα, μελέτες έχουν συνδέσει την τιρζεπατίδη με μείωση της συστολικής αρτηριακής πίεσης που μπορεί να φτάσει περίπου τα 8-10 mmHg. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε ο κ. Πατουλιάς, η επίδραση των θεραπειών αυτών στην πίεση παραμένει σχετικά περιορισμένη και δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ειδική αντιυπερτασική αγωγή.

Τα συνολικά καρδιονεφρικά και μεταβολικά οφέλη τους διατηρούν, πάντως, σημαντική θέση στη θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών με διαβήτη τύπου 2, είτε συνυπάρχει υπέρταση είτε όχι. Μεγαλύτερη μείωση της πίεσης ενδέχεται να παρατηρείται σε ασθενείς με ταυτόχρονη παχυσαρκία, αλλά και σε ειδικές ομάδες, όπως όσοι πάσχουν από αποφρακτική υπνική άπνοια.

Ο καθηγητής επισήμανε, τέλος, ότι χρειάζεται προσοχή κατά την έναρξη των συγκεκριμένων θεραπειών σε ασθενείς με έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα. Η αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει μείωση του ενδαγγειακού όγκου και υπόταση, ενώ ενδέχεται να δυσκολέψει και τη λήψη της υπόλοιπης φαρμακευτικής αγωγής.

Οι δράσεις στη Θεσσαλονίκη για την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη

Το επιστημονικό πρόγραμμα του 39ου Συνεδρίου της ΕΛΕΜΕΔ συνοδεύεται από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Σακχαρώδη Διαβήτη στις 14 Νοεμβρίου.

Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί συνάντηση με συλλόγους ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη, με στόχο να αναδειχθούν οι ανάγκες τους και να συζητηθούν τρόποι βελτίωσης της ενημέρωσης και της ποιότητας ζωής τους. Στο πλαίσιο της συνάντησης θα παρουσιαστεί και ο νέος Οδηγός για τα Άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη.

Το Σάββατο 14 Νοεμβρίου, ο Λευκός Πύργος θα φωτιστεί με μπλε χρώμα, ενώ στην πλατεία Αριστοτέλους θα λειτουργήσει ενημερωτικό περίπτερο για τον διαβήτη και την παχυσαρκία, με έμφαση στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.

Στο επιστημονικό πρόγραμμα της ίδιας ημέρας περιλαμβάνεται διάλεξη του προέδρου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD), καθηγητή Francesco Giorgino, με θέμα την επίδραση της παχυσαρκίας στην εμφάνιση και την εξέλιξη του διαβήτη τύπου 2.

Κατά την τελετή λήξης θα βραβευτούν επιστημονικές εργασίες, ενώ η ΕΛΕΜΕΔ θα τιμήσει τον παθολόγο-διαβητολόγο Εμμανουήλ Πάγκαλο για την προσφορά του στην εταιρεία και την ιατρική κοινότητα. Ο ίδιος θα μιλήσει με θέμα «Οι κλινικές μελέτες στην Ελλάδα. Παρελθόν, παρόν και μέλλον».