Νάουσα – Αποκριά: Γιορτάζει το ιστορικό έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες»

Τις δυο Κυριακές της Αποκριάς, σήμερα 15 και την επόμενη της Τυρινής 22 Φεβρουαρίου, η Νάουσα γιορτάζει και υποδέχεται εκατοντάδες επισκέπτες με αφορμή το ιστορικό της δρώμενο «Γενίτσαροι και Μπούλες».

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Την περίοδο της Αποκριάς όλη η Νάουσα γιορτάζει με κέφι και πειράγματα, μεταμφιέσεις και αστεία, με αυθόρμητα γλέντια, με χάλκινα και ζουρνάδες αλλά και με απόλυτη προσήλωση αναβιώνει το έθιμο με τις βαθιές ρίζες «Γενίτσαροι και Μπούλες», το οποίο αποτελεί τον πυρήνα και το επίκεντρο της Ναουσαίικης Αποκριάς, διαφοροποιώντας την από κάθε άλλη αποκριάτικη εκδήλωση της χώρας.

Το έθιμο, που τελείται αποκλειστικά στη Νάουσα κατά την περίοδο της Αποκριάς, προβάλλει με αυθεντικό και αδιαπραγμάτευτο τρόπο την τοπική παράδοση, τον πολιτισμό και την ιστορική μνήμη. Η πιστή τήρηση του εθιμικού, η αυστηρή δομή και η υψηλή αισθητική του δρώμενου αποτελούν στοιχεία που διαφυλάσσονται με σεβασμό από γενιά σε γενιά.

Το «προσκύνημα»

Η έναρξη του εθίμου πραγματοποιείται το πρωί της Κυριακής, στο παραδοσιακό κτίριο του Ομίλου «Γενίτσαροι και Μπούλες», στο πρώην σησαμοτριβείο «Μάκη», στην περιοχή «Μπατάνια». Εκεί γίνεται αναφορά στην ιστορία και τη λειτουργία του εθίμου, ενώ ακολουθεί ξενάγηση στο κτίριο.

Στη συνέχεια, γύρω στις 11.00 π.μ., τα μπουλούκια κατευθύνονται στο Δημαρχείο Νάουσας, όπου πραγματοποιείται το καθιερωμένο «προσκύνημα». Οι ομάδες λαμβάνουν διαδοχικά την άδεια από τον Δήμαρχο Νάουσας Νίκο Κουτσογιάννη για την τέλεση του εθίμου και την έναρξη της διαδρομής τους στην πόλη, σύμφωνα με την παράδοση.

Το απόγευμα, στις 17:00, στην Πλατεία Αλωνίων, πραγματοποιείται το «βγάλσιμο του προσώπου» και ακολουθεί χορός με τη συμμετοχή των πολιτών και των επισκεπτών. Στη συνέχεια, τα μπουλούκια κατευθύνονται προς τον «Στραβό Πλάτανο», όπου τα παιδιά και οι συνοδοί τραγουδούν τις παραδοσιακές πατινάδες, σε μία από τις πλέον συγκινητικές στιγμές του δρώμενου.

Το ιστορικό έθιμο

Αυτό το ιδιαίτερο έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες», το οποίο, τη μεγαλύτερη ακμή του γνώρισε στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, φθάνει αναλλοίωτο μέχρι τις μέρες μας.

Σε αντίθεση με την «αταξία» που επικρατεί τις μέρες της αποκριάς, το έθιμο της Νάουσας χαρακτηρίζει η πειθαρχημένη, τυποποιημένη και εξαιρετικής αισθητικής εμφάνιση των συμμετεχόντων. Το ντύσιμο, το μάζεμα, το προσκύνημα, το δρομολόγιο, το μουσικό ρεπερτόριο, οι χοροί, τα όργανα και οι συμμετέχοντες κρατούν εδώ και αιώνες τους ίδιους κανόνες.

Στο έθιμο παίρνουν μέρος μόνο νεαροί άνδρες, ανύπαντροι τα παλαιότερα χρόνια. Ο «Γενίτσαρος», ο περήφανος αυτός φουστανελοφόρος, με τα πολλά ασημικά στο στήθος και στη φουστανέλα, την μακριά πάλα (σπαθί) και τον κέρινο «πρόσωπο» είναι ο πρωταγωνιστής.

Κύριο ρόλο έχει η «Μπούλα» (Νύφη), άνδρας που υποδύεται, χωρίς να τη γελοιοποιεί, τη γυναίκα με φαρδιά φουστάνια και «πρόσωπο» στολισμένο με τούλια και λουλούδια. Τα παιδιά που προπορεύονται του μπουλουκιού αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του δρώμενου. Στο τέλος της πομπής ακολουθεί η μουσική, ο ζουρνάς και το νταούλι.

Αναβίωση τις δυο Κυριακές της Αποκριάς

Το έθιμο ξεκινά την πρώτη Κυριακή της Αποκριάς, σήμερα, 15 Φεβρουαρίου. Συνεχίζεται την Δευτέρα, όπου τα μπουλούκια επισκέπτονται τα σπίτια των μελών τους και γλεντούν.

Επαναλαμβάνεται την Κυριακή της Τυρινής, 22 Φεβρουαρίου. Στην πλατεία των Αλωνίων γίνεται μεγάλο γλέντι με παραδοσιακούς μεζέδες και το φημισμένο Ναουσαίικο κρασί. Συνεχίζεται την Καθαρά Δευτέρα χωρίς να φορούν τους «πρόσωπους» και ακολουθούν ελεύθερο δρομολόγιο.

Έτσι λοιπόν, σήμερα και την επόμενη Κυριακή νωρίς το πρωί, με τελετουργικό τρόπο αρχίζει το ντύσιμο. Το ενδιαφέρον όλων για την άψογη εμφάνιση του Γενίτσαρου, τα τραγούδια, οι ευχές, τα κεράσματα είναι χαρακτηριστικά αυτήν την ημέρα.

Τα όργανα, οι ζουρνατζήδες, από νωρίς θα αρχίσουν το μάζεμα, να συγκεντρώνουν δηλαδή όλα τα μέλη της ομάδας, πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι, μέχρι να πάρουν τελευταίο τον αρχηγό του μπουλουκιού. Είναι ιδιαίτερα συγκινητική η τελετή αποχαιρετισμού στο σπίτι και το καλωσόρισμα των μελών του μπουλουκιού.

Χωρίς να χορεύουν, με ανεπανάληπτη πομπή, φθάνουν στο Δημαρχείο. Εκεί γίνεται το «προσκύνημα», παίρνει δηλαδή ο αρχηγός την άδεια από τον Δήμαρχο ώστε να τελεστεί το έθιμο, να γυρίσουν χορεύοντας τους δρόμους της πόλης. Εκτός από την «Μπούλα» που υποκλίνεται, οι «Γενίτσαροι» θα γείρουν πίσω το κορμί τους και θα τινάξουν αγέρωχα το στήθος τους.

Μόλις δοθεί η άδεια θα βγάλουν τις πάλες από τα θηκάρια και θα αρχίσουν οι καθορισμένες από την παράδοση πατινάδες από μαχαλά σε μαχαλά, σε επίσης καθορισμένο δρομολόγιο. Στις πλατείες θα χορέψουν κυκλικούς χορούς.

Το απόγευμα θα φτάσουν στην πλατεία των Αλωνίων. Εκεί θα βγάλουν τους «πρόσωπους» και θα ενωθούν μαζί με τον κόσμο για να χορέψουν. Αργότερα τα μπουλούκια θα συνεχίσουν τη διαδρομή τους μέχρι τα Καμμένα, όπου θα στήσουν τους τελευταίους τους χορούς.