Η Μάχη του Κιλκίς 1913: Η ιστορία, η απελευθέρωση, το χθες και το σήμερα (ΦΩΤΟ)

Η ανάδειξη της ιστορίας του τόπου και της μεγάλης ιστορικής μάχης του Κιλκίς 19-21 Ιουνίου 1913 προβάλλεται μέσα από το ιστορικό συνέδριο που διεξάγεται σήμερα, Παρασκευή 19 Ιουνίου, στην πόλη του Κιλκίς. «Αυτή η ιστορική μάχη περνάει στα πολύ ψιλά γράμματα της ιστορίας, των σχολικών συγγραμμάτων, αλλά και της προβολής της από όλους μας» ανέφερε ο δήμαρχος Κιλκίς Δημήτρης Κυριακίδης στο πλαίσιο δημοσιογραφικής αποστολής στα ιστορικά σημεία της πόλης και της Δοϊράνης επισημαίνοντας παράλληλα τις ενέργειες της δημοτικής αρχής για την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.

Ρεπορτάζ: Ντέπυ Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

«Ήταν πολύ ωραία, διότι μας έμαθαν πολλά και καινούργια πράγματα για την πόλη μας και την ιστορία μας!», «Ήταν ωραία η ξενάγηση. Πιο πολύ με εντυπωσίασαν οι στολές, τα όπλα, οι φωτογραφίες, τα αντικείμενα», «Πολύ ιστορικό και ενδιαφέρον μουσείο! Ήταν πολύ ωραία εμπειρία, θα ξανάρθουμε.».

Τα παραπάνω λόγια που μόλις διαβάσατε είναι αποτυπωμένα στο βιβλίο εντυπώσεων του Στρατιωτικού Μουσείου Βαλκανικών Πολέμων Κιλκίς, το οποίο απέχει 2,7 χλμ. από την πόλη του Κιλκίς, από τη νοτιοδυτική είσοδο. Είναι εντυπώσεις μαθητών σχολείων του Κιλκίς, της Στ’ Δημοτικού, οι οποίοι συμμετείχαν στους «Πρωινούς Ιστορικούς Περιπάτους» τόσο στο Λόφο του Ηρώου όσο και στο Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων που αποτέλεσαν το πεδίο της βιωματικής γνωριμίας τους με την επική Μάχη του Κιλκίς του 1913.

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: σήμερα, Παρασκευή 19 Ιουνίου 2026, στο Κιλκίς διεξάγεται το Ιστορικό Συνέδριο με θέμα «Η Μάχη του Κιλκίς 1913: Ιστορία, Μνήμη και Σύγχρονες Προσεγγίσεις», μια επιστημονική συμβολή, αφιερωμένη σε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα των Βαλκανικών Πολέμων και της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Με ομιλητές τον διεθνώς αναγνωρισμένο ιστορικό Alan Wakefield του Imperial War Museum του Λονδίνου, καθώς και άλλους ιστορικούς ερευνητές, το συνέδριο, το οποίο διοργανώνει ο Δήμος Κιλκίς υπό την αιγίδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, αποσκοπεί στο να προσεγγίσει τη Μάχη του Κιλκίς όχι μόνο ως ένα κορυφαίο στρατιωτικό γεγονός των Βαλκανικών Πολέμων, αλλά και ως ένα γεγονός που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη, στην ιστορική έρευνα και στην ταυτότητα του τόπου.

«Αυτή η ιστορική μάχη περνάει στα πολύ ψιλά γράμματα της ιστορίας, των σχολικών συγγραμμάτων, αλλά και της προβολής της από όλους μας. Και αυτό το κενό προσπαθούμε μέσα από το ιστορικό συνέδριο να μεταδώσει τη μεγαλύτερη εμβέλεια αυτών των γεγονότων, να καλύψει τα κενά που υπάρχουν και μας δίνει δύναμη για το μέλλον, με την έννοια, ξέρουμε το παρελθόν, γνωρίζουμε τις ατέλειες του παρελθόντος, και βαδίζουμε με μεγαλύτερη αισιοδοξία και ασφάλεια στο μέλλον» δήλωσε ο δήμαρχος Κιλκίς Δημήτρης Κυριακίδης, στο πλαίσιο της ιστορικής περιήγησης πεδίου που συμμετείχαμε σε τόπους που συνδέονται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1913, μεταξύ των οποίων ο Λόφος Ηρώων και το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων Κιλκίς αλλά και τα συμμαχικά στρατιωτικά κοιμητήρια στη Δοϊράνη (Βρετανικό, Ελληνικό, Μνημείο).

Οι Ιστορικοί Περίπατοι

Τόσο ο Λόφος του Ηρώου όσο και το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων πρόσφατα αποτέλεσαν το πεδίο της βιωματικής γνωριμίας μαθητών της Στ’ τάξης των Δημοτικών Σχολείων της πόλης με την επική Μάχη του Κιλκίς.

Οι «Πρωινοί Ιστορικοί Περίπατοι» όπως μας ενημέρωσε ο δήμαρχος Κιλκίς, πραγματοποιούνται από το 2020, σε συνεργασία του Δήμου με την Ταξιαρχία και την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

«Έχουμε υποχρέωση να το κάνουμε και εμείς, ταυτόχρονα με την υποχρέωση των δασκάλων, οι οποίοι θα αναφέρουν ιστορικές γνώσεις ακόμη και αν δεν αναφέρονται στα συγγράμματα» ανέφερε ο κ. Κυριακίδης, προσθέτοντας πως σε ερώτηση που απηύθυνε προς τους 29 μαθητές, δημοτικού σχολείου, εάν έχουν επισκεφτεί ξανά τον Λόφο Ηρώων και το Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, «μόνο τέσσερα χέρια σήκωσαν» υπογράμμισε.

«Πρέπει να ξέρουμε την ιστορία μας, τα παιδιά να μεταφέρουν στους γονείς τους αυτά τα ερεθίσματα, και οι γονείς να κινητοποιηθούν και να έρθουν μια επίσκεψη οικογενειακή, να έρχονται και οι υπόλοιπες τάξεις των σχολείων» ανέφερε ο δήμαρχος Κιλκίς.

Από την πλευρά του ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Θέμης Κοσμίδης, όπως εξήγησε η συγκεκριμένη πρωτοβουλία που έχει αναλάβει η Δημοτική αρχή από το 2020, πραγματοποιείται στο πλαίσιο των Ελευθερίων και του εορτασμού της Απελευθέρωσης του Κιλκίς και έχει ως στόχο να μεταλαμπαδεύσει προς τη νεότερη γενιά την ιστορία του τόπου. «Αυτοί οι Ιστορικοί Περίπατοι ευελπιστούμε να υιοθετηθούν και στα σχολεία και των όμορων νομών» υπογράμμισε ο κ. αντιδήμαρχος Πολιτισμού Θέμης Κοσμίδης.

Ο Λόφος των Ηρώων, τα εγκαίνια, το ποίημα του Κωστή Παλαμά

Βρισκόμαστε στο Λόφο των Ηρώων, μπροστά από το μνημείο που φιλοτέχνησε ο Αθηναίος γλύπτης, κατά κόσμον Γιώργος Δημητριάδης (1871-1940).

Το συγκεκριμένο μνημείο αποτελεί και το σύμβολο του Δήμου Κιλκίς. Βρίσκεται σε υψόμετρο 279 μ. και όπως μας εξήγησε ο αρχιλοχίας  της 71ης Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας ‘’Πόντος’’ Απόστολος Γκόντας, ο καλλιτέχνης θέλησε να αποδώσει το μεγαλείο του αγώνα, χρησιμοποιώντας την τεχνοτροπία του κάθετου άξονα. Έχει ύψος 2,90 μ. που μαζί με τη βάση και το θεμέλιο είναι στα 4 μ.

Έχει τρεις φιγούρες: έναν αναμαλιασμένο μαχητή προτεταμένο στο δεξί του χέρι το πιστόλι, στο αριστερό χέρι κρατάει αγκαλιασμένο και σφιχτά έναν τραυματισμένο μαχητή, και ανάμεσα από τα πόδια του κείτεται ένας νεκρός. Ο τραυματίας απεικονίζεται με ανοιχτά τα μάτια, και ο νεκρός με κλειστά. Ο στρατιώτης πατάει πάνω σε ένα κατεστραμμένο βουλγάρικο πυροβόλο. Έχει ανοιχτό το χιτώνιο στο στέρνο του, αναδεικνύοντας την αποφασιστικότητα, τη σφοδρότητα αλλά και τη γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών καθώς και την αίσια έκβαση της μάχης.

Σ’ ότι αφορά το μνημείο, να αναφέρουμε ότι παραγγέλθηκε στον γλύπτη, το 1915 – 1916, αλλά λόγω Πολέμων και Μικρασιατικής εκστρατείας καθυστέρησε να τοποθετηθεί, με τα εγκαίνια να γίνονται στις 28 Ιουλίου 1928, παρουσία του τότε Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου και του Κωστή Παλαμά.

Ήταν η τρίτη φορά που ο Έλληνας ποιητής εγκατέλειπε την Αθήνα, ωστόσο παρευρέθηκε στον ιστορικό τόπο, γράφοντας μάλιστα και απαγγέλοντας για την περίσταση το ποίημα με τίτλο «Η Πατρίδα στους Νεκρούς της – Ύμνος των Ελλήνων».

Τέλος, να σημειώσουμε ότι στο μνημείο, έχουν ενταφιαστεί τα οστά όσων Ελλήνων μαχητών βρέθηκαν.

Το Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων

Μέσα από την ξενάγηση στο Στρατιωτικό Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, το οποίο είναι επισκέψιμο καθημερινά (και Σ/Κ), παράλληλα με τους συμβολισμούς του μαρμάρινου γλυπτού που περιγράψαμε, ο επισκέπτης μαθαίνει για την ιστορική μάχη του Κιλκίς, που διεξήχθη πριν 113 χρόνια, 19-21 Ιουνίου 1913.

Στρατιωτικές στολές, όπλα της εποχής, σημαίες των Συνταγμάτων, φωτογραφίες των Βαλκανικών Πολέμων, τηλεγραφήματα, ιστορικά αρχεία, το θωρηκτό «Κιλκίς», τα ονόματα των πεσόντων της Μάχης Κιλκίς κλπ. συμπεριλαμβάνονται στο πολύ ενδιαφέρον μουσείο, που όπως μαθαίνουμε, μόλις το 25% των ενηλίκων κατοίκων του Κιλκίς το έχει επισκεφτεί.

Η Μάχη του Κιλκίς 1913

Για την ιστορία, η Μάχη του Κιλκίς -Λαχανά (19-21 Ιουνίου 1913) όπως είναι γνωστή, διεξήχθη μεταξύ των ελληνικών και βουλγαρικών δυνάμεων, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Πολέμησαν περίπου 200.000 στρατιώτες, αμφότερα’ τη νύχτα της 16^ης προς 17^η Ιουνίου 1913, οι Βούλγαροι επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά κατά της Ελλάδας και της Σερβίας. Εγκαταστάθηκαν στα υψώματα, στη γραμμή Κιλκίς – Λαχανά, τοποθεσία με πολλά αμυντικά πλεονεκτήματα. Ο χώρος γύρω από το Κιλκίς, ως τα υψώματα Μάνδρες, Γυναικόκαστρο και ως το Λαχανά (Λαγκαδά), οχυρώθηκε με ορύγματα, χιλιάδες χαρακώματα, τηλεφωνικές εγκαταστάσεις και με φωλιές πυροβόλων.

Ο πόλεμος κηρύχθηκε επίσημα τρεις μέρες μετά την ουσιαστική κήρυξή του. Τη νύχτα της 17^ης με 18^ης Ιουνίου, εκκαθαρίζεται η Θεσσαλονίκη από τους φιλοξενούμενος Βούλγαρους. Συλλαμβάνονται 17 αξιωματικοί και 1.400 οπλίτες Βούλγαροι και το ίδιο βράδυ βγαίνει η διαταγή των επιχειρήσεων.

Στις 20 Ιουνίου 1913 στο ύψωμα του Αγίου Γεωργίου δίνεται το σύνθημα της εξορμήσεως. Χαράματα 3.30 π.μ., 21^η Ιουνίου 1913, η επίθεση προς το Κιλκίς αρχίζει. Τα ηρωικά 1^ο και 7^ο Συντάγματα της ΙΙ Μεραρχίας ορμούν κατά των Βουλγάρων.

21 Ιουνίου 1913, στις 11 το πρωί, το Κιλκίς απελευθερώνεται. Στις 11.15 π.μ. η Ελληνική Σημαία κυματίζει περήφανα στο λόφο του Αγίου Γεωργίου.

Οι Βούλγαροι τρέπονται σε άτακτη φυγή. Ο απολογισμός της Μάχης του Κιλκίς 1913:

Νεκροί 32 Αξιωματικοί, 749 Οπλίτες

Τραυματίες 57 Αξιωματικοί, 3.811 Οπλίτες

Σύνολο 89 Αξιωματικοί, 4560 Οπλίτες (4.649)

Ο απολογισμός των απωλειών της Μάχης Κιλκίς – Λαχανά ήταν 8.828 άνδρες.

Στις 21 Ιουνίου, κάθε χρόνο, η πόλη του Κιλκίς την επέτειο της απελευθέρωσής της, με δοξολογίες, κατάθεση στεφάνων, παρελάσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Δοϊράνη

Συνεχίζοντας την ιστορία και τις προοπτικές προβολής των ιστορικών τόπων στο νομό Κιλκίς, μεταφερόμαστε στην περιοχή της Δοϊράνης 23 χλμ. από την πόλη του Κιλκίς, επισκεπτόμαστε το Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο, το Ελληνικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Δοϊράνης και το Μνημείο Μάχης με την πανοραμική θέα.

Στη Δοϊράνη όμως θα σας ταξιδέψουμε στο αυριανό μας ρεπορτάζ!