Άντα Τσεσμελή Edwards στο TheOpinion: «Η γυναικεία εμπειρία, η μοναξιά και η ανάγκη για αυτογνωσία δεν γνωρίζουν σύνορα»

Μετά την θεατρική παράσταση «Καθρέφτες», η δημιουργός του έργου, Άντα Τσεσμελή Edwards, επιστρέφει με το ομώνυμο βιβλίο, για να μεταφέρει την υπόθεση από το σανίδι στο χαρτί και στην φαντασία του κάθε αναγνώστη.

Μια παράσταση και ένα βιβλίο που όπως λέει η συγγραφέας του: «Είναι ένα έργο, που έχει να κάνει με την ενδοοικογενειακή βία. Θα δεις τη μαμά σου, τη θεία σου, τον εαυτό σου· έχει πολλές πτυχές της γυναίκας. Ένας ρόλος «παλεύει» με την κατάθλιψη και παίρνει, τελικά, τα ηνία στα χέρια της». 

Πέρα από συγγραφέας και σκηνοθέτις θεατρικών έργων, η Άντα Τσεσμελή Edwards είναι καθηγήτρια Αγγλικού Λόγου & Τέχνης, με σπουδές στη Βιοχημεία, PhD στις Νευροεπιστήμες, κάνοντας έναν συνδυασμό τέχνης και  ακαδημαϊκής έρευνας . Από το 2008 δημιουργεί και σκηνοθετεί πρωτότυπα έργα και μιούζικαλ, ενώ διδάσκει αγγλικό λόγο και θεατρικό μονόλογο σε ανώτερες δραματικές σχολές.

Λίγο πριν την παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα, μιλάμε με την συγγραφέα και θεατρική δημιουργό Άντα Τσεσμελή Edwards για το βιβλίο της και την ιστορία πίσω από αυτό.

Οι Καθρέφτες ξεκίνησαν ως θεατρικό έργο και τώρα αποκτούν και τη μορφή βιβλίου. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε σε αυτή τη μετάβαση από τη σκηνή στη σελίδα;

Δύο ήταν οι λόγοι που ήθελα να εκδοθεί αυτό το θεατρικό πονήμα. Πρωτίστως, για να είναι διαθέσιμο στην παγκόσμια βιβλιοθήκη. Όταν παίξαμε το έργο στις φυλακές Διαβατών, με πλησίασε μια τρόφιμος και μου ζήτησε να τη βοηθήσω να μάθει να διαβάζει. «Θέλω να σε διαβάσω», μου είπε. Αυτή η φράση με στιγμάτισε για όλη μου τη ζωή.

Ο δεύτερος λόγος είναι βαθιά πρακτικός αλλά εξίσου ουσιαστικός. Από την πρώτη μέρα που ανέβηκαν, οι Καθρέφτες δεν λειτούργησαν ποτέ με οικονομικούς όρους. Τα έσοδα ή, συχνότερα, η συλλογή ειδών πρώτης ανάγκης, ενίσχυσαν σημαντικές δομές όλα αυτά τα χρόνια. Τώρα, μέσα από την έκδοση του βιβλίου, καλύπτονται έξοδα της παραγωγής για τις παραστάσεις στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.

Πόσο διαφορετικά «μιλά» η ιστορία όταν διαβάζεται, σε σχέση με όταν παίζεται μπροστά σε κοινό;

Στο θέατρο η ιστορία έχει σώμα, χρόνο και συλλογική ανάσα. Υπάρχει βλέμμα, παλμός, σιωπή που μοιράζεται. Στο βιβλίο, η εμπειρία γίνεται εσωτερική και μοναχική. Ο αναγνώστης δεν παρακολουθεί, συναντά τον εαυτό του.

Το έργο έχει χαρακτηριστεί εκστρατεία ενάντια στην ενδοοικογενειακή βία. Πώς διαχειριστήκατε αυτό το τόσο ευαίσθητο θέμα στο βιβλίο;

Με σεβασμό και χωρίς καμία διάθεση εντυπωσιασμού. Η βία στους Καθρέφτες δεν παρουσιάζεται ως κραυγή, αλλά ως υπόκωφη, διαρκής παρουσία. Με ενδιέφερε να φωτιστούν οι ψυχικές συνέπειες και οι εσωτερικές ρωγμές, εκεί όπου η κακοποίηση συχνά κρύβεται.

Οι τρεις ηρωίδες ζουν σε τρεις διαφορετικές πόλεις – Νέα Υόρκη, Θεσσαλονίκη, Ρώμη. Τι θα θέλατε να αναδείξετε μέσα από αυτή τη γεωγραφική απόσταση;

Ότι η γυναικεία εμπειρία, η μοναξιά και η ανάγκη για αυτογνωσία δεν γνωρίζουν σύνορα. Οι πόλεις λειτουργούν περισσότερο ως εσωτερικά τοπία παρά ως γεωγραφικά σημεία. Παρά την απόσταση, οι ηρωίδες ενώνονται από κοινές ρωγμές.

Ο καθρέφτης λειτουργεί ως σύμβολο αυτογνωσίας αλλά και σύγκρουσης. Για εσάς προσωπικά, τι σημαίνει «κοιτάζομαι στον καθρέφτη»;

Αυτό το έργο γράφτηκε μετά το διαζύγιό μου, το 2014. Ο πιο αγαπημένος μου χώρος στο σπίτι ήταν το μπάνιο, ένας χώρος ησυχίας και περισυλλογής. Ένα βράδυ, καθώς ξεβαφόμουν, άρχισα να κλαίω ασταμάτητα. Κοίταξα το είδωλό μου στον καθρέφτη και ένιωσα την ψυχή μου να θρυμματίζεται.

Δεν βίωσα ποτέ σωματική κακοποίηση, αλλά επέτρεψα να κακοποιηθώ ψυχικά. Εκείνο το βράδυ αποφάσισα να φύγω από έναν γάμο όπου δεν έδινα και δεν λάμβανα πια χαρά. Κοιτάζοντας τον καθρέφτη, ψιθύρισα στον εαυτό μου: «πάμε ξανά από την αρχή». Αυτό, για μένα, είναι το μεγάλο αίτημα.

Στη revised εκδοχή του έργου είπατε ότι αλλάξατε πολλά, γιατί αλλάξατε κι εσείς. Το ίδιο ισχύει και για το βιβλίο;

Απολύτως. Πέρσι τον Γενάρη, όταν μου ζητήθηκε να ανεβάσουμε ξανά τους Καθρέφτες μετά από επτά χρόνια, κατάλαβα πως δεν ήμουν πια η ίδια γυναίκα που είχε γράψει το έργο. Η απώλεια του πατέρα μου, στις 4 Οκτωβρίου, υπήρξε καθοριστική. Στο νοσοκομείο ειπώθηκαν όσα δεν είχαν ειπωθεί ποτέ. Ζητήσαμε συγγνώμη ο ένας από τον άλλον και άκουσα πολλές φορές το «σ’ αγαπώ». Όταν έφτασα στο σημείο όπου η Μαλένα συνομιλεί με τον πατέρα της, κατάλαβα ότι εκείνη τη στιγμή τον αποχαιρετούσα κι εγώ. Έτσι, η λύτρωση των ηρωίδων επαναπροσδιορίστηκε. Είναι πια πιο παρούσες, πιο δυνατές, πιο αποφασιστικές. Δεν παρατηρούν τη ζωή τους, τη ζουν.

Πόσο αυτοβιογραφικά στοιχεία επιτρέπετε στον εαυτό σας να αφήνει μέσα στη γραφή;

Όσα χρειάζονται για να υπάρξει αλήθεια. Όχι περισσότερα. Δεν με ενδιαφέρει η εξομολόγηση, αλλά η αναγνωρίσιμη ανθρώπινη εμπειρία. 

Η γραφή σας χαρακτηρίζεται λυρική αλλά και δυναμική. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στο συναίσθημα και τη σκληρή πραγματικότητα;

Δεν τα διαχωρίζω. Η πραγματικότητα είναι σκληρή ακριβώς επειδή είναι φορτισμένη συναισθηματικά. Ο λυρισμός δεν ωραιοποιεί, βοηθά να αντέξουμε την αλήθεια.

Τι θα θέλατε να νιώσει ή να σκεφτεί ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο Καθρέφτες;

Ότι δεν είναι μόνος. Και ίσως να αναρωτηθεί: τι αποφεύγω να δω στον δικό μου καθρέφτη;

Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως «θεραπευτικό εργαλείο»;

Ναι, όχι με την έννοια της ίασης, αλλά της επίγνωσης. Η τέχνη ανοίγει ρωγμές. Και μέσα από αυτές περνά φως.

Τι σημαίνει για εσάς λύτρωση – τόσο για τις ηρωίδες όσο και για εμάς στην πραγματική ζωή;

Λύτρωση είναι η αποδοχή. Όχι το τέλος του πόνου, αλλά η παύση της άρνησης.

Πιστεύετε ότι η ανάγνωση μπορεί να γίνει μια πιο εσωτερική, ίσως και πιο τολμηρή, συνάντηση με τον εαυτό μας;

Ναι. Η ανάγνωση είναι μια σιωπηλή συνάντηση χωρίς μάρτυρες. Και γι’ αυτό είναι βαθιά τολμηρή.

Πού θα αφιερώνατε αυτό το βιβλίο;

Οι Καθρέφτες παραμένουν ένα έργο με ξεκάθαρο κοινωνικό αποτύπωμα. Στο Λονδίνο, μέρος των εσόδων των παραστάσεων στο The Cockpit θα διατεθεί στον οργανισμό Refuge, που στηρίζει γυναίκες και παιδιά – θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Στη Νέα Υόρκη, τα έσοδα των παραστάσεων στο FAMA Black Box Theatre θα στηρίξουν ελληνικούς πολιτιστικούς και πολιτισμικούς φορείς της ομογένειας. Παρότι οι Καθρέφτες γράφτηκαν πρωτίστως για γυναίκες, το βιβλίο αυτό το αφιερώνω σε τέσσερις σημαντικούς άντρες της ζωής μου: στον πατέρα μου, που διαμόρφωσε αυτό που έγινα, και στον Γιώργο, που έφυγε νωρίς αφήνοντας πίσω του ένα σιωπηλό αλλά ανεξίτηλο αποτύπωμα. Ταυτόχρονα, όλη η συγγραφική μου πορεία αποτελεί μια παρακαταθήκη για τις δύο μεγάλες αγάπες της ζωής μου, τα παιδιά μου, τα αγόρια μου — να με διαβάζουν και να θυμούνται πόσο σημαντικό είναι να αγαπούν και να αγαπιούνται.

Πληροφορίες για την παρουσίαση του βιβλίου Καθρέφτες της Άντας Τσεσμελή-Έντουαρντς στην Αθήνα

Η συγγραφέας και θεατρική δημιουργός Άντα Τσεσμελή-Έντουαρντς παρουσιάζει το βιβλίο της Καθρέφτες στην Αθήνα, στον φιλόξενο χώρο ΦΑΟΣ – Χώρος Τέχνης, σε μια βραδιά λόγου, μουσικής και σκηνικής παρουσίας.

Το βιβλίο συνομιλεί με το ομώνυμο θεατρικό έργο της συγγραφέως, το οποίο έχει παρουσιαστεί και συνεχίζει να ταξιδεύει διεθνώς, ενώ η παρουσίαση στην Αθήνα σηματοδοτεί την αφετηρία μιας σειράς εκδηλώσεων πριν τη συνέχισή του σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη.

Στην παρουσίαση συμμετέχουν: • Παρουσίαση: Σία Κοσκινά • Ομιλία: Παναγιώτης Κουντουράς • Ερμηνεία: Εύη Σιαμαντά • Πρωτότυπη μουσική: Γιώργος Τζιαφέττας

Η βραδιά φιλοδοξεί να αποτελέσει όχι απλώς μια παρουσίαση βιβλίου, αλλά μια βιωματική εμπειρία συνάντησης με τον λόγο, τη μουσική και το βλέμμα απέναντι στον εαυτό.

Χώρος: ΦΑΟΣ – Χώρος Τέχνης, Έγγελη 10, Νέος Κόσμος, Αθήνα Ημερομηνία & ώρα: Κυριακή 15 Φεβρουαρίου, 18:00 Είσοδος: Ελεύθερη / με κράτηση στο +30 694 4723923