Έρευνα – «καμπανάκι» για την εκπαίδευση στη Θεσσαλονίκη

Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία έρευνας για τις συνθήκες εργασίας, τη μισθολογική κατάσταση και την επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα, τα οποία παρουσιάστηκαν από τον διευθυντή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Μακεδονίας, δρ. Ευάγγελο Κελεσίδη και τον Σύμβουλο Εκπαίδευσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, δρ. Πολύχρονη Ευκαρπιδη, στα πλαίσια εκδήλωσης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών που πραγματοποιήθηκε στον Πύργο της Παιδαγωγικής του ΑΠΘ.

Τα ευρήματα αποτυπώνουν μια ζοφερή πραγματικότητα, καθώς οι χαμηλές αμοιβές, η έξαρση της γραφειοκρατίας, η δημογραφική γήρανση του διδακτικού προσωπικού και η αυξανόμενη πίεση από το οικογενειακό περιβάλλον συνθέτουν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ.

Η δραματική πτώση της Ελλάδας

Σύμφωνα με τα ευρήματα του ΟΟΣΑ (TALIS 2018), μόλις το 26% των εκπαιδευτικών στις χώρες του Οργανισμού θεωρεί ότι το επάγγελμά τους χαίρει εκτίμησης από την κοινωνία. Αν και το 90% δηλώνει εσωτερική εργασιακή ικανοποίηση, μόλις το 39% εμφανίζεται ικανοποιημένο από τις μισθολογικές αποδοχές, ενώ το 14% των εκπαιδευτικών έως 50 ετών επιθυμεί να εγκαταλείψει το επάγγελμα μέσα στην επόμενη πενταετία.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα για την Ελλάδα στον δείκτη Global Teacher Status Index (GTSI). Το 2013 η χώρα μας βρισκόταν στην 2η θέση παγκοσμίως με δείκτη 73,7/100, όμως το 2018 ο δείκτης κατρακύλησε στο 48,3/100, καταγράφοντας πτώση 25 μονάδων που αποτελεί τη μεγαλύτερη υποχώρηση διεθνώς. Κύριο αίτιο της εξέλιξης αυτής υπήρξε η ραγδαία μείωση των πραγματικών μισθών των δημοσίων υπαλλήλων κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Σήμερα, η κοινωνική εξίσωση κατατάσσει το status του εκπαιδευτικού στο επίπεδο του βιβλιοθηκονόμου ή του κοινωνικού λειτουργού.

Η σκληρή ελληνική πραγματικότητα

Τα στοιχεία του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ για το 2026 αναδεικνύουν τρεις μεγάλες πληγές του εκπαιδευτικού συστήματος. Αρχικά, παρατηρείται έντονη μισθολογική υστέρηση, καθώς ο εισαγωγικός μισθός καλύπτει μόλις το 53,7% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 38η θέση στους 38 του ΟΟΣΑ, ενώ οι αμοιβές αντιστοιχούν στο 69,3% άλλων πτυχιούχων. Παράλληλα, η ελαστική εργασία κυριαρχεί, με τους αναπληρωτές να καλύπτουν το 33,1% των θέσεων στα νηπιαγωγεία, το 25,6% στα δημοτικά και το 21,2% στα γυμνάσια. Σε όλα αυτά προστίθεται η δημογραφική γήρανση, αφού το 58% των εκπαιδευτικών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση είναι άνω των 50 ετών, ενώ μόλις το 1,4% με 1,6% είναι κάτω των 30 ετών, τοποθετώντας τη χώρα στην τελευταία θέση της Ευρώπης στην ηλικιακή ανανέωση.

Μισθοί, γραφειοκρατία και γονεϊκή παρεμβατικότητα

Η ποιοτική θεματική ανάλυση της έρευνας φέρνει στην επιφάνεια τους παράγοντες που απογοητεύουν το διδακτικό προσωπικό. Η μισθολογική στασιμότητα αποτελεί τον νο1 παράγοντα απαξίωσης τόσο για τους εκπαιδευτικούς (46,9%) όσο και για τους γονείς (39,2%), οι οποίοι συμφωνούν ότι οι αμοιβές υποτιμούν το επάγγελμα.

Ένα «αόρατο» τραύμα αποτελεί ο γραφειοκρατικός φόρτος που καταναλώνει ζωτικό διδακτικό χρόνο για το 15,7% των εκπαιδευτικών, την ώρα που μόλις το 6,8% των γονέων αντιλαμβάνεται το συγκεκριμένο πρόβλημα. Την ίδια στιγμή, καταγράφεται έντονη παρεμβατικότητα και υπερπροστατευτικότητα από την πλευρά των γονέων (30,0% γονείς vs 24,6% εκπαιδευτικοί). Επιπλέον, το 19,2% των εκπαιδευτικών αισθάνεται εκτεθειμένο σε καταγγελίες λόγω έλλειψης θεσμικής προστασίας, ενώ οι γονείς ζητούν αξιολόγηση των εκπαιδευτικών σε τριπλάσιο ποσοστό από τους ίδιους τους δασκάλους και καθηγητές (7,8% έναντι 2,7%).

Επαγγελματική Εξουθένωση (Burnout) και Επιπτώσεις

Σύμφωνα με τα μοντέλα MBI & CBI, οι Διευθυντές και τα Στελέχη σχολείων παρουσιάζουν υψηλότατη συναισθηματική εξάντληση (M = 28,26), διαμορφώνοντας το προφίλ του «κουρασμένου αλλά αφοσιωμένου» εκπαιδευτικού. Στους Νηπιαγωγούς, η εξουθένωση που προέρχεται από τη σχέση με τους γονείς (M = 3,40) ξεπερνά ακόμη και την κόπωση από τη διαχείριση των παιδιών (M = 2,87). Οι επιπτώσεις στο εκπαιδευτικό έργο είναι άμεσες και επικίνδυνες, καθώς οδηγούν σε υποβάθμιση της διδακτικής αποτελεσματικότητας, κάμψη της παιδαγωγικής αυτοπεποίθησης και αυξημένες τάσεις φυγής από το επάγγελμα.

Οι 5 Άξονες Θεσμικής Αποκατάστασης

Για την αντιμετώπιση της κρίσης, η έρευνα προτείνει πέντε βασικές παρεμβάσεις εκπαιδευτικής πολιτικής:

• Πρώτον, τη θεσμική θωράκιση μέσω της θέσπισης τεκμηρίου παιδαγωγικής επάρκειας και κώδικα δεοντολογίας για τους γονείς.
• Δεύτερον, τη διοικητική αποφόρτιση με τη στελέχωση των σχολείων με γραμματείς, ώστε να απαλλαγούν οι εκπαιδευτικοί από το 80% της γραφειοκρατίας.
• Τρίτον, την οικονομική αναγνώριση με ένα νέο μισθολόγιο ανάλογο των πανεπιστημιακών προσόντων και των ευθυνών τους.
• Τέταρτον, τη δημιουργία σχολών γονέων και καμπανιών για την ενημέρωση των ορίων της γονεϊκής παρέμβασης.
• Πέμπτον, την παροχή συστηματικής ψυχολογικής στήριξης μέσω δομών που θα προλαμβάνουν και θα διαχειρίζονται την επαγγελματική εξουθένωση.