Το άγνωστο σπήλαιο με τη… μεταλλική κρούστα στο Σιδηρόκαστρο Σερρών!

Δέκα χρόνια συμπληρώνονται από τότε που στο Σιδηρόκαστρο των Σερρών, ανακαλύφθηκε το σπήλαιο στον Μαύρο Βράχο, μια μοναδική γεωλογική δομή που εξερευνήθηκε για πρώτη φορά από την επιστημονική ομάδα του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ.

Η εξερεύνηση έφτασε σε βάθος 56 μέτρων, αποκαλύπτοντας μία μεταλλική κρούστα με πορώδη δομή αντί για τους συνήθεις σταλακτίτες και σταλαγμίτες.

Αυτή η ανακάλυψη αποτέλεσε και την  αφορμή για να μελετηθεί το σπήλαιο σε βάθος, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τον σχηματισμό του και την ιδιαίτερη μεταλλική κρούστα του.

Τα δείγματα  που συνέλεξαν οι ερευνητές του ΑΠΘ από το σπήλαιο μεταφέρθηκαν στον Τομέα Τεκτονικής, Ιστορικής και Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και μελετήθηκαν στον Τομέα Ορυκτολογίας-Πετρολογίας-Κοιτασματολογίας του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ.

Οι πρώτες αναλύσεις αποκάλυψαν ότι η κρούστα αποτελείται από το ορυκτό γκαιτίτη, δηλαδή υδροξείδιο του σιδήρου.  Οι έρευνες αποκάλυψαν ότι το σπήλαιο ανήκει στα υπογενή, σχηματισμένο από υδροθερμικά ρευστά που ανέρχονται προς την επιφάνεια, αντί να σχηματιστεί από το νερό της βροχής που κινείται προς τον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής.

Για την σπουδαία ανακάλυψη στο TheOpinion μίλησε ο Δρ. Γιώργος Λαζαρίδης, από το Τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ.

«Το σπήλαιο βρίσκεται σε ένα εγκαταλελειμμένο πλέον λατομείο. Υπήρχαν κάποιες φήμες ότι όταν λειτουργούσε το λατομείο βρέθηκε ένα σπήλαιο.  Στο συγκεκριμένο σπήλαιο κλήθηκα όταν οι σπηλαιολόγοι της περιοχής και ο Λευτέρης Ελευθεριάδης, ανακάλυψαν αυτό το σπήλαιο μέσα από μαρτυρίες», αναφέρει ο Δρ. Γιώργος Λαζαρίδης.

«Αρχικά βρέθηκαν πληροφορίες για το λατομείο από ανθρώπους που εργάστηκαν σε αυτό, εντοπίστηκε η είσοδος του σπηλαίου, ενώ στη συνέχεια σε συνεργασία με επιστήμονες από την ΕΑΓΜΕ έγιναν κάποιες γεωφυσικές  διασκοπήσεις στα πετρώματα και με αυτό τον τρόπο ο Λευτέρης Ελευθεριάδης μπόρεσε να εντοπίσει το κενό και σε συνδυασμό με τις μαρτυρίες, μπόρεσε να εντοπίσει την είσοδο του σπηλαίου, η οποία άνοιξε με μηχανήματα και χειρωνακτική εργασία. Η εργασία αυτή διήρκησε μήνες», συνεχίζει.

«Όταν ολοκληρώθηκαν οι εργασίες με κάλεσαν να δω τι υπάρχει στο  εσωτερικό του σπηλαίου, όπου βρέθηκα μπροστά σε αυτή την κρούστα  που μελετήσαμε. Αρχικά αναγνώρισα την ιδιαιτερότητά της και στη συνέχεια συνέλεξα ένα μικρό μέρος από αυτό το υλικό, ώστε να μπορέσουμε να το μελετήσουμε και στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο», προσθέτει.

Όπως εξηγεί στο TheOpinion ο Δρ. Λαζαρίδης, έγιναν όλες οι απαραίτητες αναλύσεις.

«Με μία ειδική μεθοδολογία μπορέσαμε να κάνουμε με ένα λεπτομερή τρόπο αναλύσεις στο σίδηρο και να συνδυάσουμε όλα τα στοιχεία που είχαμε και να βρούμε ότι έχουμε ενδείξεις για μεταβολές στη σύσταση αυτού του σιδήρου, εξαιτίας του μεταβολισμού των μικροβίων», τονίζει.

Τι δείχνει για τη γεωλογική ιστορία της περιοχής

Η σπηλαιογένεση του Μαύρου Βράχου ξεκίνησε πριν από μερικά εκατομμύρια χρόνια και σταμάτησε όταν το σπήλαιο βρέθηκε ψηλότερα από το υπόγειο νερό λόγω γεωλογικών μεταβολών. Ωστόσο, παρόμοιες διαδικασίες πιθανότατα συνεχίζουν να συμβαίνουν βαθύτερα.

Λίγο πριν παύσει η σπηλαιογένεση, σχηματίστηκε η μεταλλική κρούστα μέσα στο σπήλαιο. Οι λεπτομερείς χημικές αναλύσεις και οι αναλύσεις γενετικού υλικού έδειξαν ότι οι συνθήκες κατά τον σχηματισμό του γκαιτίτη ήταν ιδιαίτερες, αποκαλύπτοντας την παρουσία άγνωστων μέχρι τώρα βακτηρίων.

Η κρούστα και η ιδιαίτερη πορώδης δομή της, καθώς και οι μικρομεταβολές της γεωχημείας του γκαιτίτη, αποτελούν πιθανές βιο-υπογραφές αυτών των άγνωστων βακτηρίων. Η μελέτη του σπηλαίου του Μαύρου Βράχου διευρύνει τη γνώση για τον τρόπο δημιουργίας των υπογενών σπηλαίων και αποκαλύπτει νέες πληροφορίες για τη βιολογική και γεωλογική ιστορία της περιοχής.

Το τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ δεν μελετά μόνο το συγκεκριμένο σπήλαιο στις Σέρρες, αλλά οι έρευνές του εκτείνονται στα σπήλαια της χώρας. Στόχο αποτελεί η μελέτη και η ανάπτυξη των σπηλαίων της Ελλάδας. Για το σπήλαιο του Μαύρου Βράχου στόχος των ερευνητών του ΑΠΘ είναι περαιτέρω μελέτη των ορυκτών που βρέθηκαν.

Τουριστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα

Τα σπήλαια αποτελούν αξιόλογες τουριστικές μονάδες που προσφέρονται για την ανάπτυξη της κι αυτής της πλευράς του τουρισμού.

Μπορεί να γίνει επισκέψιμο στο συγκεκριμένο σπήλαιο;

«Αυτή τη στιγμή είναι δύσκολο να γίνει επισκέψιμο από το κοινό, τον κόσμο που δεν έχει κάποια εξειδίκευση πάνω στην σπηλαιολογία, όμως έχουμε ήδη επικοινωνήσει με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τον Δήμαρχο κ. Γιώργο Τάτσιο και υπάρχει ενδιαφέρον. Προτείνουμε τρόπους ανάδειξης όχι μόνο αυτού του σπηλαίου, αλλά και όλων των δομών της περιοχής που σχετίζονται με το σπήλαιο με σύγχρονους τρόπους και τεχνολογίες», απαντά  ο  Δρ. Γιώργος Λαζαρίδης, από το Τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ.

Η έρευνα του ΑΠΘ στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό CATENA

Να σημειωθεί ότι τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, δημοσιεύτηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό CATENA και η ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει την έρευνά της, τόσο στην υποβρύχια έκταση του σπηλαίου, όσο και στη μελέτη των άγνωστων οργανισμών.

Στην έρευνα συμμετείχαν επίσης η Καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ Λαμπρινή Παπαδοπούλου, ο Καθηγητής του Τμήματος Γεωλογίας του ΕΚΠΑ Παναγιώτης Βουδούρης, ο Διευθυντής του Τομέα Βοτανικής του Τμήματος Βιολογίας του ΑΠΘ, Αν. Καθηγητής Σπυρίδων Γκέλης και ο συνεργάτης του και υποψ. διδάκτορας Μάνθος Πάνου.