Ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων Θεσσαλονίκης: Ολοκληρώθηκε η διαβούλευση

Ολοκληρώθηκε η ηλεκτρονική δημόσια διαβούλευση για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Η σχετική διαδικασία είχε ξεκινήσει πριν περίπου έναν μήνα, στις 15 Σεπτεμβρίου, μέσω ειδικής ιστοσελίδας της εταιρείας Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ, που υλοποίησε και ανοικτό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προτάσεων για το συγκεκριμένο έργο, συμπράττοντας με τον δήμο Θεσσαλονίκης και το υπουργείο Πολιτισμού.

Υπενθυμίζεται ότι στο πλαίσιο του διαγωνισμού κατατέθηκαν συνολικά 15 προτάσεις. Από αυτές διακρίθηκαν τρεις και ως επικρατέστερη επιλέχθηκε αυτή του αρχιτεκτονικού γραφείου Apostolopoulos Tasoulis.

Στο πλαίσιο της διαβούλευσης, οι ενδιαφερόμενοι καλούνταν να συμπληρώσουν μία ειδική φόρμα με το ονοματεπώνυμο, την ιδιότητα και τον δήμο/περιοχή, και έπειτα να αξιολογήσουν συνολικά την πρωτοβουλία της ενοποίησης, επιλέγοντας ποιο είναι πρωτίστως το πεδίο στο οποίο θα επιφέρει βελτίωση (π.χ. λειτουργική, αισθητική ή οικονομική αναβάθμιση). Επιπλέον, μπορούσαν να δηλώσουν αν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε επόμενα στάδια της διαβούλευσης (π.χ. θεματικούς περιπάτους στα μνημεία, ειδικά workshops) και να καταγράψουν ελεύθερα τυχόν ενστάσεις ή ιδέες έχουν για το έργο.

Τα μνημεία και οι οδικοί άξονες που θα… εν-αρμονιστούν

Στο επίκεντρο της νικητήριας πρότασης βρίσκεται η έννοια της «άρμοσης», δηλαδή της διαδικασίας επανασύνδεσης των μνημείων, της σύγχρονης πόλης και της καθημερινής ζωής σε μια συνεχή χωρική εμπειρία. Όπως υπογραμμίζουν οι μελετητές, η παρέμβαση δεν επιδιώκει να επιβαρύνει το αστικό περιβάλλον με περιττή πληροφορία, αλλά αντίθετα να αφαιρέσει τον οπτικό θόρυβο, επιτρέποντας στα διαδοχικά ιστορικά στρώματα της Θεσσαλονίκης να αναδειχθούν.

Η περιοχή της παρέμβασης εκτείνεται σε μια ευρεία ζώνη του ιστορικού κέντρου που οριοθετείται από τις οδούς Αγγελάκη, Ολυμπιάδος, 26ης Οκτωβρίου και τη Λεωφόρο Νίκης, με κεντρικό άξονα αναφοράς την οδό Εγνατία. Εντός αυτών των ορίων περιλαμβάνονται περισσότεροι από είκοσι εμβληματικοί αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία, μεταξύ των οποίων η Ρωμαϊκή Αγορά, ο Ναός του Αγίου Δημητρίου, η Ροτόντα, ο Λευκός Πύργος, τα Ανάκτορα του Γαλερίου, καθώς και τα αρχαιολογικά ευρήματα στους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας του μετρό. Παράλληλα, η πρόταση θέτει τις βάσεις για την ανάδειξη δεκάδων ακόμη σημείων ενδιαφέροντος σε όλη την έκταση του κέντρου, ανάμεσα στα οποία ο Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία, το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, τα τείχη, η Αγορά Μοδιάνο, το Φρούριο Βαρδαρίου κ.α.

Ο σχεδιασμός αναπτύσσεται σε δύο συμπληρωματικά επίπεδα. Σε πολεοδομική κλίμακα, διαμορφώνεται ένα οργανικό πλέγμα κινήσεων που συνθέτουν βασικοί οριζόντιοι και κάθετοι άξονες, όπως οι οδοί Αλεξάνδρου Σβώλου, Ολύμπου, Δημητρίου Γούναρη, Αγίας Σοφίας, Αριστοτέλους και Βενιζέλου, καθώς και ο διάδρομος των δυτικών τειχών. Μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις, ο δημόσιος χώρος ανακατανέμεται προς όφελος των πεζών και των βιώσιμων μέσων μετακίνησης. Σχεδιάζονται επεκτάσεις υφιστάμενων πεζοδρομήσεων, όπως η επέκταση του πεζοδρόμου της Αγίας Σοφίας προς τα βόρεια, καθώς και η μετατροπή οδών σε δρόμους ήπιας κυκλοφορίας με διευρυμένα πεζοδρόμια, αυστηρά καθορισμένους χώρους στάθμευσης και ελεγχόμενη κυκλοφορία. Παράλληλα, μπαίνει τάξη στις εμπορικές χρήσεις και τα τραπεζοκαθίσματα, ώστε να διασφαλίζεται η ανεμπόδιστη κίνηση.

Στο δεύτερο επίπεδο, που αφορά τον άμεσο περιβάλλοντα χώρο των μνημείων, η αρχιτεκτονική πρόταση επιδιώκει να «απαλύνει» τα συχνά απότομα όρια μεταξύ των αρχαιολογικών χώρων και της σύγχρονης πόλης. Με τη χρήση διακριτικών περιφράξεων, προσβάσιμων εισόδων, αλλά και μιας συνεκτικής υλικής γλώσσας από ανοιχτόχρωμη πέτρα, αποκαθίσταται η οπτική και φυσική συνέχεια του χώρου. Τα μνημεία παύουν να λειτουργούν ως περιφραγμένες «νησίδες» και εντάσσονται οργανικά στην καθημερινή ζωή. Παράλληλα, η ενίσχυση της φύτευσης με αυτόχθονα είδη δημιουργεί πράσινους, σκιασμένους διαδρόμους που βελτιώνουν το μικροκλίμα του κέντρου.

Για τη διευκόλυνση των κατοίκων και των επισκεπτών, η ενοποίηση συνοδεύεται από τη δημιουργία θεματικών πολιτιστικών διαδρομών που θα αναδεικνύουν τις διάφορες ιστορικές περιόδους της πόλης, όπως τη ρωμαϊκή, τη βυζαντινή, την οθωμανική και την εβραϊκή Θεσσαλονίκη. Η περιήγηση θα υποστηρίζεται από διακριτικές σημάνσεις αλλά και σύγχρονες ψηφιακές εφαρμογές.

Το χρονοδιάγραμμα και τα επόμενα βήματα μετά τη διαβούλευση

Σύμφωνα με τον προγραμματισμό των φορέων υλοποίησης, η συνολική δημοπράτηση του έργου της ενοποίησης τοποθετείται σε περίπου έναν χρόνο. Ωστόσο, η παρέμβαση αυτή συνδέεται άμεσα και συμπληρωματικά με ένα ευρύτερο κύμα αναπλάσεων στο ιστορικό κέντρο. Όπως ανακοινώθηκε, εντός των αμέσως επόμενων μηνών δρομολογούνται οι δημοπρατήσεις για σημαντικά επιμέρους έργα, όπως η ανάπλαση της Πλατείας Διοικητηρίου, η διαμόρφωση της Πλατείας Δημοκρατίας, καθώς και η κατασκευή της επέκτασης με ξύλινο ντεκ στην Παλιά Παραλία. Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκονται οι εργασίες στην Πλατεία Ελευθερίας και στον πεζόδρομο της Αγίας Σοφίας.

Στόχος είναι το έργο της ενοποίησης, όταν μελετηθεί και υλοιποιηθεί, να «κουμπώσει» με αυτές της αναπλάσης που θα έγουν ήδη πραγματοποιηθεί.

Με την ολοκλήρωση των παραπάνω παρεμβάσεων, η Θεσσαλονίκη φιλοδοξεί να αποκτήσει ένα πρότυπο δίκτυο αξόνων πολιτιστικής κληρονομιάς και δημόσιου χώρου, όπου η πλούσια ιστορική της παρακαταθήκη θα συνομιλεί αρμονικά με τις ανάγκες μιας σύγχρονης, βιώσιμης και λειτουργικής πόλης.

Να σημειωθεί, πάντως, ότι ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας του δήμου Θεσσαλονίκης, Πρόδρομος Νικηφορίδης, μιλώντας στο TheOpinion, είχε εξηγήσει ότι ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός από τον οποίο προέκυψε η νικητήρια πρόταση είχε σκοπό να αναδείξει την κεντρική ιδέα με βάση την οποία θα «μεταμορφωθεί» το ιστορικό κέντρο. Προκειμένου η ιδέα να μετατραπεί σε πράξη, θα πρέπει κάποιος φορέας –που βάσει νόμου δεν μπορεί να είναι ο αγωνοθέτης του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, δηλαδή η Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ– να αναλάβει το πρακτικό σκέλος της υλοποίησης. Εδώ θα εμπλακεί αναμενόμενα το υπουργείο Πολιτισμού και ο δήμος Θεσσαλονίκης.

Επιπλέον, ο κ. Νικηφορίδης ξεκαθαρίζει ότι θα είναι πολύ δύσκολο να δούμε μία τόσο εκτεταμένη ανάπλαση να μελετάται και να δημοπρατείται μονομιάς ως ενιαίο έργο. Πιο πιθανό είναι να υπάρξει κάποια προτεραιοποίηση στις παρεμβάσεις και το έργο να «σπάσει» σε διαφορετικά υποέργα-φάσεις, με ξεχωριστές μελέτες και διαγωνισμούς που θα γίνονται σε βάθος χρόνου. Αντίστοιχη διαδικασία ακολουθήθηκε και στην ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, όπου οι επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε βάθος δύο δεκαετιών περίπου, με πιο πρόσφατο έργο τις αλλαγές στην οδό Βασιλίσσης Όλγας,