Διατηρητέα: Πολιτιστικός πλούτος σε «ελεύθερη πτώση» – Ποιος πληρώνει το τίμημα της διάσωσης;
Τι ζητούν Αγγελούδης, ΤΕΕ, Αρχιτέκτονες και ιδιοκτήτες για τη διάσωσή τους
Ο ήχος της κατάρρευσης πριν από λίγες μέρες τμήματος του ετοιμόρροπου, πλην διατηρητέου κτηρίου στην Βασιλίσσης Όλγας, στη Θεσσαλονίκη, ήταν εκκωφαντικός. Σχεδόν τόσο εκκωφαντικός όσο το σήμα κινδύνου που εκπέμπουν δεκάδες άλλα ετοιμόρροπα, πλην διατηρητέα κτήρια σε όλη την Ελλάδα.
Στη Θεσσαλονίκη, τα διατηρητέα κτίρια είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της. Οι περισσότεροι γνωρίζουν την άλλοτε αρχοντική Συνοικία των Εξοχών στα ανατολικά, τα απομεινάρια της οποίας είναι σήμερα ελάχιστα, ενώ όλοι γοητεύονται από τα αρχιτεκτονικά «διαμαντάκια» της Άνω Πόλης.
Πρόκειται για ένα πολύτιμο ιστορικό και αρχιτεκτονικό απόθεμα που αποτελεί ζωντανό τεκμήριο της ταυτότητας της πόλης και αγαθό προς κοινό όφελος. Ωστόσο, στην πράξη, το δυσβάσταχτο βάρος της συντήρησης και της αποκατάστασης αυτού του δημόσιου πλούτου επωμίζονται σχεδόν αποκλειστικά οι ιδιώτες-ιδιοκτήτες.
Η πρόσφατη κατάρρευση τμήματος της ιστορικής διατηρητέας Βίλας Νεχαμά στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας επανέφερε με δραματικό τρόπο το πρόβλημα στην επικαιρότητα. Το «καμπανάκι» κινδύνου ήχησε εκκωφαντικά, με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να ζητούν πλέον πιο γενναία οικονομικά και φορολογικά κίνητρα, καθώς και τη θέσπιση ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων, πριν η εγκατάλειψη μετατρέψει τα στολίδια της Θεσσαλονίκης σε επικίνδυνα ερείπια.

Η παρέμβαση Αγγελούδη και η σύσκεψη στο Δημαρχείο
Μπροστά στον ορατό κίνδυνο για την απώλεια της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς αλλά – ας μη γελιόμαστε – και για τη σωματική ακεραιότητα των πολιτών, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, ανέλαβε πρωτοβουλία συγκαλώντας ευρεία σύσκεψη στο δημαρχείο. Στο τραπέζι κάθισαν υπηρεσιακά στελέχη του δήμου, εκπρόσωποι του ΥΜΑΘ και του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς και φορείς του τεχνικού κόσμου της πόλης.
Όπως υπογράμμισε ο κ. Αγγελούδης, απόλυτη προτεραιότητα παραμένει η ασφάλεια των πολιτών, τονίζοντας πως η όποια θεσμική παρέμβαση οφείλει να καλύπτει το σύνολο των διατηρητέων κτιρίων και μνημείων της πόλης, ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Στόχος της δημοτικής αρχής είναι να καταθέσει άμεσα στην κυβέρνηση ένα ολοκληρωμένο πακέτο προτάσεων για την εξεύρεση ρεαλιστικών λύσεων διάσωσης και αποκατάστασης.
«Ζητάμε ενεργοποίηση των εργαλείων»
Από την πλευρά τους, οι ιδιοκτήτες διατηρητέων κάνουν λόγο για «ασφυξία» και βαθιά ασυμμετρία ανάμεσα στις υποχρεώσεις τους και τη στήριξη που λαμβάνουν. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι του Πανελληνίου Συλλόγου Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων και Μνημείων, τα διατηρητέα δίνουν υπεραξία στις πόλεις, όμως οι ιδιοκτήτες καλούνται να πληρώσουν μόνοι τους το τίμημα.
Η πρόεδρος του Συλλόγου, Γιώτα Βρεττάκου-Μιχαλοπούλου, τονίζει πως «τα διατηρητέα δεν είναι ιδιωτικό πρόβλημα των ιδιοκτητών αλλά ζήτημα δημόσιου συμφέροντος», ζητώντας ένα σταθερό πλαίσιο με οικονομική ενίσχυση, φορολογικές ελαφρύνσεις, συντόμευση των αδειοδοτήσεων, αλλά και την άμεση ενεργοποίηση της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) και των Ζωνών Υποδοχής (ΖΥΣ), εργαλείων που παραμένουν ανενεργά εδώ και δεκαετίες.
Τι προτείνει το Τεχνικό Επιμελητήριο;
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ, Ηλίας Περτζινίδης, είναι σαφής, μιλώντας στο TheOpinion: «Θα πρέπει να βοηθηθούν οι ιδιοκτήτες διατηρητέων ακινήτων προκειμένου να τα αποκαταστήσουν. Είναι σημαντικό να δοθούν κίνητρα οικονομικά, όχι μόνο φορολογικής φύσεως (μείωση ΕΝΦΙΑ, φορολικές απαλλαγές), αλλά και με τη θέσπιση προγράμματος για την αποκατάσταση των διατηρητέων, διαδικασία που όχι μόνο είναι πανάκριβη αλλά συνήθως απαιτεί και αρκετές σχετικές αδειοδοτήσεις».
Σύμφωνα με τον κ. Περτζινίδη, τουλάχιστον το Υπουργείο Πολιτισμού βοηθά με τον δικό του τρόπο. «Για παράδειγμα, αλλάζει τις χρήσεις προκειμένου ένα διατηρητέο να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ξενοδοχείο», τονίζει.
«Δυστυχώς, με την αντιπαροχή χάσαμε πολλά από αυτά τα κτήρια που αποτελούν μάρτυρες διαχρονικά της ιστορίας ενός τόπου. Η αντιπαροχή ήταν μια λύση ανάγκης, τότε, καθώς διαφορετικά θα έπρεπε να επεκτείνουμε τις πόλεις σε ακόμη μεγαλύτερο κομμάτι της υπαίθρου, δημιουργώντας όμως αντίστοιχα ανάγκες σε δίκτυα, που τότε δεν μπορούσαμε να καλύψουμε. Σήμερα, όμως, δεν επιτρέπεται να χάνουμε αυτό το μοναδικό απόθεμα», προσθέτει ο κ. Περτζινίδης.
Ο ίδιος προτείνει να επανασυσταθεί η Τράπεζα Γης προκειμένου οι άνθρωποι αυτοί να καταθέτουν τα μέτρα που χάνουν σε αυτή την Τράπεζα, η οποία όμως πρέπει να είναι συνδεδεμένη με μεταφορά Συντελεστή Δόμησης σε περιοχές, σε δήμους που δέχονται αυτή τη μεταφορά.
Επίσης, ένα ακόμη «αγκάθι» για τα διατηρητέα σήμερα αποτελεί το καθεστώς πολυιδιοκτησίας στα οποία έχουν περιέλθει, καθώς συχνά οι αρχικοί ιδιοκτήτες έχουν αποβιώσει και το ακίνητο περνά από γενιά σε γενιά, με αποτέλεσμα οι κληρονόμοι να είναι τόσο πολλοί που δεν μπορούν να συνεννοηθούν.
Σύλλογος Αρχιτεκτόνων: Δημόσιο το πολιτιστικό απόθεμα των διατηρητέων
Την ανάγκη παροχής οικονομικών κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες για την αποκατάσταση των διατηρητέων ακινήτων τους προκρίνει ως αποτελεσματική λύση για τη διάσωσή τους ο πρόεδρος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, Δημήτρης Αμπόνης.
Μιλώντας στο TheOpinion, δίνει έμφαση και στη συμβολή του ίδιου του κράτους στη διάσωση αυτών των διατηρητέων, αφού αποτελούν δημόσιο πολιτιστικό αγαθό. «Είναι σαφές ότι δεν αρκεί η κήρυξη ενός κτηρίου ως διατηρητέου για τη σωτηρία τουθεσσα. Αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό. Η προστασία δεν εξαντλείται στο να βάζουμε όρια και εμπόδια στην κατεδάφισή του. Αντίθετα πρέπει να δίνουμε κίνητρα γιατην αποκατάστασή του», τονίζει ο κ. Αμπόνης.
Επίσης, σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΣΑΘ, «η διατήρηση αυτού του τεράστιου δημόσιου πολιτιστικού αποθέματος, δεν μπορεί να μετακυλίεται στις πλάτες των ιδιωτών. Τα κόστη είναι τεράστια και ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να αξιοποιήσει την περιουσία του, όταν ακριβώς δίπλα, κάποιος άλλος, πρόλαβε και… κατεδάφισε το δικό του. Είναι λοιπόν αναγκαία η παροχή κινήτρων, αν θέλουμε να διασωθεί αυτός ο πλούτος».
Ο κίνδυνος για τους πολίτες
Όπως αναφέρει σε σχετικό ρεπορτάζ στο TheOpinion η αντιδήμαρχος Αστικής Ανάπτυξης και Πολεοδομίας, Δήμητρα Αγκαθίδου, οι καταγγελίες για κτίρια που παρουσιάζουν επικινδυνότητες κυμαίνονται περίπου στις 150 ετησίως, ενώ κάθε χρόνο 10 με 15 κτίρια κρίνονται επικινδύνως ετοιμόρροπα.
Όπως περιγράφει η αντιδήμαρχος, η διαδικασία ξεκινά συνήθως έπειτα από καταγγελία για επικινδυνότητα. Οι αρμόδιες υπηρεσίες εξετάζουν την περίπτωση και απευθύνονται στους ιδιοκτήτες, ζητώντας την άμεση λήψη μέτρων προστασίας και την αποκατάσταση των φθορών.
Εφόσον η επικινδυνότητα παραμένει, η υπόθεση μπορεί να παραπεμφθεί στην αρμόδια Τριμελή Επιτροπή, η οποία εξετάζει αν το κτίριο πρέπει να χαρακτηριστεί επικινδύνως ετοιμόρροπο. Αν κριθεί ότι απαιτείται κατεδάφιση, οι ιδιοκτήτες ενημερώνονται εγγράφως για τις ενέργειες στις οποίες πρέπει να προχωρήσουν.
Όπως εξηγεί η κ. Αγκαθίδου, εάν ο ιδιοκτήτης αγνοεί επανειλημμένα τις υποδείξεις των υπηρεσιών και η επικινδυνότητα παραμένει, η υπόθεση διαβιβάζεται στον εισαγγελέα, προκειμένου να υπάρξει εισαγγελική παρέμβαση. Η ίδια επισημαίνει ότι, σε ειδικές περιπτώσεις σοβαρού κινδύνου, όταν δεν εντοπίζονται ιδιοκτήτες, μπορεί να υπάρξει παρέμβαση του δήμου. Ωστόσο, όταν οι ιδιοκτησίες είναι γνωστές, οι δυνατότητες απευθείας επέμβασης είναι περιορισμένες.