Μετρό Θεσσαλονίκης: Το ρεπορτάζ της ζωής μου (ΦΩΤΟ)

Αρθρογραφεί στο TheOpinion η Ντόνια Κανιτσάκη, δημοσιογράφος, με εξειδίκευση στα θέματα έργων και μεταφορών. Εργάστηκε επί περίπου 20 χρόνια σε εφημερίδες και άλλα μέσα ενημέρωσης, ενώ από το 2021 είναι υπεύθυνη του Γραφείου Τύπου του ΟΑΣΘ. 

«μετρό (το) {άκλ.} υπόγειο δίκτυο ηλεκτρικού σιδηροδρόμου σε μεγαλούπολη». Αυτό σημαίνει μετρό, σύμφωνα με το «Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας» του Γ. Μπαμπινιώτη. Πιστεύω, όμως, ότι το μετρό της Θεσσαλονίκης, θα έπρεπε να αποτελεί ένα ξεχωριστό λήμμα στα παγκόσμια λεξικά. Διότι κανένα άλλο έργο, ποτέ και πουθενά, δεν πέρασε τόσες πολλές περιπέτειες.

Ως δημοσιογράφος, πάνω στο μετρό -και στον ΟΑΣΘ, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία- «έχτισα»… καριέρα! Είχα όρεξη να ψάξω και να ασχοληθώ και ανταμείφθηκα. Το μετρό και οι περιπέτειές του, μου πρόσφεραν δεκάδες αποκλειστικά, εκατοντάδες πρωτοσέλιδα, αναρίθμητα ρεπορτάζ.

Έζησα το μετρό και από την καλή και από την ανάποδη. Το έζησα από μέσα, μαζί με τους εργαζόμενους, τις αγωνίες τους, τις προσπάθειές τους. Το έζησα και απ’ έξω, μαζί με τους καταστηματάρχες με τα αποκλεισμένα από τις λαμαρίνες καταστήματα, μαζί με τους οδηγούς για τους οποίους τα έργα του μετρό είχαν κάνει αβίωτη την καθημερινότητα, μαζί με τους πεζούς, που δεν έβρισκαν πεζοδρόμιο για να περάσουν.

Στις σήραγγες του μετρό από το 2009

Ήμουν η πρώτη δημοσιογράφος που, μαζί με τον φωτορεπόρτερ Λευτέρη Δαμιανίδη, κατέβηκε στις σήραγγες του μετρό για ρεπορτάζ για την εφημερίδα «Αγγελιοφόρος», που τότε εργαζόμουν.

Ήδη, από τον Σεπτέμβριο του 2009, κάναμε με τον Λευτέρη, με το εργοταξιακό βαγονέτο τη διαδρομή Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός – Σιντριβάνι, ζώντας μία μοναδική εμπειρία δίπλα στους εργαζόμενους που κατασκεύαζαν το μετρό στα έγκατα της Θεσσαλονίκης.

Εκείνη τη στιγμή, παρά τις γκρίνιες που υπήρχαν για το μετρό, με κατέκλυσε ένα δυνατό συναίσθημα δέους, καθώς αντιλήφθηκα ότι βρίσκομαι μπροστά στη «γέννηση» ενός σπουδαίου έργου, ενός έργου που θα είναι σταθμός για τη Θεσσαλονίκη, ενός έργου που θα αλλάξει τη ζωή και την καθημερινότητα των πολιτών.

Ο βρυχηθμός του μετροπόντικα που διάνοιγε τα τούνελ, έχει αποτυπωθεί στη μνήμη μου. Διότι ναι, η διάνοιξη των σηράγγων έγινε με ταχύτητα και ευκολία, σε μεγάλο βάθος, όπου δεν υπήρχαν αρχαιολογικά ευρήματα.

Οι δυσκολίες, και οι καθυστερήσεις, είχαν κυρίως να κάνουν με την κατασκευή των σταθμών, όπου οι αρχαιότητες ήταν αναρίθμητες. Αλλά δεν ήταν μόνο οι θησαυροί του παρελθόντος που είχε να αντιμετωπίσει το μετρό…

Η «μάχη» με την Εκκλησία

Μπορεί στη Θεσσαλονίκη όλοι μας να διαμαρτυρόμαστε για την καθυστέρηση στην ολοκλήρωση του έργου, όμως το μετρό βρέθηκε αντιμέτωπο όχι μόνο με πολλά προβλήματα, που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί ή να προβλέψει, αλλά και με φορείς.

Ακόμα και με την Εκκλησία υπήρξαν σφοδρές διαμάχες, οι οποίες είχαν να κάνουν με την κατασκευή του σταθμού «Παπάφη», έξω από το Παπάφειο ορφανοτροφείο. Απόφοιτοι του ορφανοτροφείου, οι λεγόμενοι «Παπαφιώτες», άνθρωποι μεγάλης ηλικίας που θεωρούσαν το Παπάφειο σπίτι τους, συγκεντρώθηκαν απ’ όλη την Ελλάδα, προκειμένου να μην επιτρέψουν την κατασκευή εισόδου του μετρό στον αύλειο χώρο του ορφανοτροφείου.

Είχαν στο πλευρό τους και τον τότε Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Άνθιμο. Η κατάσταση εκτραχύνθηκε, με την τότε πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υποδομών να χαρακτηρίζει τον μητροπολίτη «real estate manager».

Τα μπαλκόνια που έπρεπε να… ξυριστούν

Μία ακόμα απίστευτη ιστορία, είχε εκτυλιχθεί στην οδό Δελφών, με την κατασκευή του σταθμού «Ανάληψη». Εκεί, επειδή οι μελέτες για το μετρό εκπονούνταν στην Αθήνα, από ανθρώπους που δεν γνώριζαν τη Θεσσαλονίκη, δεν είχαν ληφθεί υπόψη τα μπαλκόνια των γύρω πολυκατοικιών. Τα μηχανήματα δεν χωρούσαν και τα μπαλκόνια έπρεπε να… ξυριστούν.

Επειδή φυσικά κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατό, η οδός Δελφών έκλεισε, σε όλο της το πλάτος, στο τμήμα της από την οδό Μάρκου Μπότσαρη, μέχρι την Πέτρου Συνδίκα. Με βάση το πλάνο θα παρέμενε κλειστή για 10 μήνες. Ο δρόμος έκλεισε στις 4 Σεπτεμβρίου του 2011, αλλά άνοιξε μετά από πολλά χρόνια, αφήνοντας πίσω του… καμένη γη, με κατεστραμμένες επιχειρήσεις.

Καταστηματάρχης της περιοχής αυτής, άλλωστε, έκανε απεργία πείνας, ζητώντας να αποζημιωθεί για την καταστροφή που είχε υποστεί. Διότι το μετρό της Θεσσαλονίκης έχει στο ιστορικό του και απεργό πείνας!

Ο επικίνδυνος και τοξικός υδράργυρος

Η κατασκευή του σταθμού του μετρό στη Βενιζέλου, του πλέον διάσημου σταθμού ανά το πανελλήνιο, δεν είχε να αντιμετωπίσει μόνον τα αρχαιολογικά ευρήματα. Ούτε τους ανθρώπους που λυσσαλέα προσπαθούσαν να μπλοκάρουν την κατασκευή του, οδηγώντας σε διχασμό την πόλη, περί αρχαίων ή μετρό, και σε εκτροχιασμό το χρονοδιάγραμμα του έργου, που θα είχε ολοκληρωθεί εδώ και τουλάχιστον τέσσερα χρόνια.

Η κατασκευή του σταθμού Βενιζέλου, βρέθηκε αντιμέτωπη και με υδράργυρο, ένα τοξικό μέταλλο! Ήταν το 2012, που κατά τις αρχαιολογικές ανασκαφές εντοπίστηκε σημαντική ποσότητα υδραργύρου, που είχε ως αποτέλεσμα να σφραγιστεί ο σταθμός.

Οι 220 εργαζόμενοι μετέβησαν στα νοσοκομεία για ιατρικές εξετάσεις και στη Θεσσαλονίκη κατέφθασε από τη Γερμανία εξειδικευμένο προσωπικό για την απομάκρυνση του τοξικού μετάλλου. Οι άνθρωποι που εκτέλεσαν τότε τις εργασίες απομάκρυνσης, ήταν ντυμένοι στα άσπρα, καλυμμένοι από την κορφή ως τα νύχια, σαν… αστροναύτες.

Πώς βρέθηκε εκεί ο υδράργυρος; Από τα βυζαντινά ακόμα χρόνια το συγκεκριμένο σταυροδρόμι αποτελούσε γειτονιά αργυροχρυσοχόων. Και ο υδράργυρος αποτελεί υλικό επεξεργασίας των πολύτιμων μετάλλων. Επομένως, ο υδράργυρος ήταν κατάλοιπο βυζαντινών τεχνιτών.

Το μυστικό της βασιλοκόρης

Στα των αρχαιολογικών ευρημάτων, τα περισσότερα, λίγο – πολύ, είναι γνωστά. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουν πολλοί, είναι ένας μοναδικός τάφος, καλυμμένος από πέπλο μυστηρίου για την ταυτότητα της νεκρής. Ο τάφος αυτός, αποκαλύφθηκε στο εργοτάξιο του σταθμού «Πανεπιστήμιο».

Ανήκε σε ένα 15χρονο κορίτσι, το οποίο ήταν στολισμένο από την κορφή μέχρι τα νύχια με χρυσά κοσμήματα. Το πιο σημαντικό ήταν ότι ο τάφος περιείχε οκτώ χρυσά στεφάνια! Η ταυτότητα της νεκρής παραμένει άγνωστη. Θεωρείται όμως απολύτως σίγουρο ότι πρόκειται για ένα κορίτσι που ανήκε σε κάποια εξαιρετικά σπουδαία οικογένεια ευγενών. Ενδεχομένως να πρόκειται για βασιλοκόρη.

Η θεωρία αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι σε κανέναν τάφο από όσους ήρθαν μέχρι σήμερα στο φως, συμπεριλαμβανομένου και του βασιλικού τάφου του Φιλίππου, δεν υπήρχε τόσος μεγάλος αριθμός στεφανιών.

Περιπέτειες δίχως τέλος

Το μετρό της Θεσσαλονίκης είχε κι άλλες, αμέτρητες περιπέτειες. Είχε ανάδοχο που χρεοκόπησε, με το αρχικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του έργου, που ήταν το 2012, να «ναυαγεί».

Για την κατασκευή του πληρώθηκε, δυστυχώς, και φόρος αίματος, καθώς υπήρξαν εργατικά δυστυχήματα.

Είχε απεργίες, προσλήψεις, απολύσεις, δικαστικές διαμάχες, αλλά και μια απόφαση δικαστηρίου – σταθμό. Η απόφαση αφορούσε εργαζόμενους στις αρχαιολογικές ανασκαφές, στους οποίους, μεσούσης της οικονομικής κρίσης, ζητήθηκε να υπογράψουν συμβάσεις και να εργάζονται με 586 ευρώ μεικτά. Οι εργαζόμενοι κατήλθαν σε απεργιακές κινητοποιήσεις. Τους οδήγησαν στα δικαστήρια, σε μια προσπάθεια να χαρακτηριστούν παράνομες και καταχρηστικές οι απεργίες τους. Όχι μόνο κέρδισαν, αλλά το δικαστήριο αποφάνθηκε ότι κανείς δεν ζει με 480 ευρώ, που ήταν το καθαρό ποσό.

Τα ορόσημα του έργου

Από την αρχή του έργου, ήμουν εκεί, σε όλα τα ορόσημα, σε όλες τις σημαντικές στιγμές. Έλλειψα μόνο από δύο. Η μία σημαντική στιγμή ήταν στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2008, όταν έφθασαν στη Θεσσαλονίκη ο «Κωστίκας» και ο «Γιωρίκας», οι δύο μετροπόντικες, για να αρχίσουν το ταξίδι τους στα έγκατα της Θεσσαλονίκης. Έλλειψα, διότι μόλις είχα γεννήσει.

Στη δεύτερη «σημαντική» στιγμή του μετρό, έλλειψα από επιλογή. Διότι ήξερα ότι όχι μόνον δεν ήταν σημαντική, αλλά και αποτελούσε αν όχι συνειδητό ψέμα, σίγουρα κάτι το πλασματικό. Το 2019, λοιπόν, στα… εγκαίνια του μετρό, τα γνωστά πλέον ως «εγκαίνια των μουσαμάδων», επέλεξα να μην είμαι εκεί.

Στα αυριανά όμως, θα είμαι! Θα είμαι εκεί, θα το ζήσω και θα το γιορτάσω. Όπως και στα εγκαίνια της επέκτασης προς την Καλαμαριά, σε περίπου έναν χρόνο από σήμερα. Θα γιορτάσω, ταυτόχρονα όμως θα συνεχίσω, με κάθε τρόπο και στο μέτρο που μου αναλογεί, να διεκδικώ για νέες επεκτάσεις, τόσα στη βορειοδυτική Θεσσαλονίκη, όσο και στο αεροδρόμιο «Μακεδονία».

Και κάπως έτσι, από τον Σουφλιά και τον Καραμανλή, μέχρι τον Σταϊκούρα και τον Μητσοτάκη, με πολλούς ενδιάμεσους πρωθυπουργούς, υπουργούς, υφυπουργούς, διευθυντές, ιθύνοντες, μελετητές, μηχανικούς, εργαζόμενους, το μετρό ήρθε στη Θεσσαλονίκη, για να την αλλάξει και να την κάνει καλύτερη. Κι αυτή είναι μόνο η αρχή!

*Η Ντόνια Κανιτσάκη είναι δημοσιογράφος, με εξειδίκευση στα θέματα έργων και μεταφορών. Εργάστηκε επί περίπου 20 χρόνια σε εφημερίδες και άλλα μέσα ενημέρωσης. Από το 2021 είναι υπεύθυνη του Γραφείου Τύπου του ΟΑΣΘ.

Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν από τον φωτορεπόρτερ Λευτέρη Δαμιανίδη, αλλά και από το προσωπικό αρχείο της Ντόνιας Κανιτσάκη

Εργασίες διάνοιξης των σηράγγων του μετρό – Φωτογραφίες Λευτέρης Δαμιανίδης