Δέκα χρόνια ηγεσίας Κυριάκου Μητσοτάκη στη Νέα Δημοκρατία: Μια ευρω-φιλελεύθερη αποτίμηση

Στις 10 Ιανουαρίου 2026 συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από την εκλογή τού Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία τής ΝΔ. Έκτοτε αυτός και το κόμμα του έχουν καταγράψει ένα μοναδικό ρεκόρ στην ιστορία τού ελληνικού κράτους: δέκα χρόνια διαρκούς εθνικού προβαδίσματος σε δημοσκοπήσεις και εκλογές. Κέρδισε καθαρά τρεις εθνικές κοινοβουλευτικές εκλογές (2019 και 2023) και δύο ευρωεκλογές (2019 και 2024). Στις δημοσκοπήσεις προηγείται επίσης καθαρά σε όλη αυτή τη δεκαετία. Θα εξετάσουμε την επιτυχία αυτή μέσα από το πρίσμα τού οικονομικού και κοινωνικού φιλελευθερισμού, όπως και τών ευρωπαϊκών αξιών, τα οποία επικαλείται ο ίδιος συχνά.

Ως αντιπολίτευση (2016 – 2019)

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάστηκε ως η φιλελεύθερη εκσυγχρονιστική επιλογή για την ηγεσία τής ΝΔ, απέναντι στον αριστερό λαϊκισμό τού τότε Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Το προφίλ του είχε σαφή τεχνοκρατικό και επαγγελματικό χαρακτήρα, με σπουδές στο Χάρβαρντ, τέλεια χρήση τριών ξένων γλωσσών και εμπειρία στον ιδιωτικό τομέα.

Στην αντιπολίτευση είπε αρκετά σωστά πράγματα για το κράτος και την οικονομία – άλλωστε ο πήχης ήταν χαμηλά χάρη στην μέτρια έως πολύ κακή διακυβέρνηση Τσίπρα. Ωστόσο υπέκυψε στον λαϊκισμό. Καταδίκασε τη Συμφωνία τών Πρεσπών, την οποία είχαν χαιρετίσει κυριολεκτικά όλη η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) και ο λοιπός δυτικός κόσμος. Καυτηρίασε την επιδοματική πολιτική τού ΣΥΡΙΖΑ, αλλά στη συνέχεια την ενέτεινε ο ίδιος ως κυβέρνηση. Κάθε καλοκαίρι έκανε κριτική για την ανικανότητα στην κατάσβεση τών πυρκαγιών, αλλά η δική του κυβέρνηση κατέγραψε στη συνέχεια τις πιο αρνητικές επιδόσεις.

Στην κυβέρνηση: οικονομικός φιλελευθερισμός με ισχυρή ευρωπαϊκή στήριξη

Η πρώτη φάση τής κυβέρνησης Μητσοτάκη συνέπεσε με το ξέσπασμα τής πανδημία στις αρχές τού 2020. Αυτό, παρά την αναπόφευκτη ύφεση, εξασφάλισε για τη χώρα έναν πακτωλό ευρωπαϊκών κονδυλίων που δημιούργησαν τον δημοσιονομικό χώρο για παροχές και δημόσιες επενδύσεις. Χάρη σε αυτή την άνεση, μπόρεσε να κάνει σωστές κινήσεις από άποψη οικονομικού φιλελευθερισμού: μείωση φόρων για τις επιχειρήσεις και τη μεσαία τάξη, ιδιωτικοποιήσεις, εκσυγχρονισμό τού Δημοσίου μέσα από ψηφιακό μετασχηματισμό, μείωση τής γραφειοκρατίας. Η ψηφιοποίηση τών φορολογικών υπηρεσιών μέσα από πλατφόρμες, όπως το myDATA, και η καθιέρωση των ψηφιακών πληρωμών, συνέβαλαν στη μείωση τής φοροδιαφυγής. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις πήραν πάλι ανοδική πορεία. Κολοσσοί, όπως η Microsoft, έκαναν την εμφάνισή τους στη χώρα. Η ανεργία μειώθηκε και ο τουρισμός αυξήθηκε εντυπωσιακά – βέβαια και τα δύο αποτελούν πανευρωπαϊκά φαινόμενα. Ο τραπεζικός δανεισμός βελτιώθηκε σε όγκο και ποιότητα. Επιπλέον, επετεύχθη άνοδος τού ΑΕΠ σε επίπεδα άνω τής ευρωζώνης, όπως και τεράστια μείωση τού δημόσιου χρέους ως ποσοστό τού ΑΕΠ. Η Ελλάδα απέκτησε πάλι επενδυτική βαθμίδα από τούς τρεις μεγάλους οίκους αξιολόγησης.

Από την άλλη, σημειώθηκαν και σημαντικές αποτυχίες, όπως και έντονα φαινόμενα κρατισμού. Όπως αναφέραμε παραπάνω, αυξήθηκαν σε μεγάλο βαθμό τα επιδόματα, συχνά με τον ευφημισμό «pass”. Αυτή η τάση άρχισε δικαιολογημένα επί πανδημίας, αλλά δείχνει να καθιερώνεται και να δημιουργεί μαζική εξάρτηση από κρατική στήριξη. Ο ΦΠΑ έμεινε σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τα χαμηλότερα στρώματα. Η αγοραστική ισχύς τού μέσου Έλληνα έπεσε στον πάτο τής ΕΕ, μόλις πάνω από τον τελευταίο (τη Βουλγαρία). Τα ποσοστά φτώχειας βρίσκονται σχεδόν στην κορυφή τής ΕΕ. Η ακρίβεια σε ενέργεια και τρόφιμα δείχνει να γίνεται χρόνια. Η παραγωγικότητα μένει πολύ χαμηλά.

Κοινωνικός φιλελευθερισμός

Στην πρώτη περίοδο τής κυβέρνησης Μητσοτάκη, η οποία συνέπεσε εν πολλοίς με την Προεδρία Μπάιντεν στις ΗΠΑ, σημειώθηκε πρόοδος στα θέματα κοινωνικού φιλελευθερισμού. Το αποκορύφωμα ήταν η αναγνώριση τού δικαιώματος σε γάμο και τεκνοθεσία για τα ομόφυλα ζευγάρια. Οι μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού απέκτησαν δικαίωμα ψήφου στις χώρες τής κατοικίας τους – ένα σημαντικό βήμα για την ισότητα τής ψήφου. Θεσμοθετήθηκαν αρκετά προγράμματα για την οικογένεια και τούς νέους, πάντα βέβαια στα στενά δημοσιονομικά πλαίσια τής χώρας. Στο θέμα τής μετανάστευσης πρυτάνευσε πολιτική ήπιων τόνων, χωρίς κορώνες ξενοφοβίας και υποδόριου ρατσισμού. Θεσπίστηκε ακόμα και νομοθεσία υπέρ τών δικαιωμάτων τών ζώων, με αυστηρές διατάξεις κατά τής κακοποίησής τους.

Το πολιτικό προσωπικό προήλθε από τον ευρύτερο κεντρώο χώρο, με στελέχη από το πάλαι ποτέ εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ και το Ποτάμι. Ο εν γένει πολιτικός τόνος ήταν υπέρ τών δικαιωμάτων, σε μία προοδευτική κατεύθυνση.

Διεθνής συμπόρευση με ευρωπαϊκές αξίες

Σε διεθνές επίπεδο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη τάχθηκε με τις ευρωπαϊκές αξίες. Η ανεπιφύλακτη και έμπρακτη υποστήριξη τής Ουκρανίας κατά τής φασιστικής επίθεσης Πούτιν, πιστώνεται στην κυβέρνηση ως ιστορική παρακαταθήκη. Στο Συμβούλιο τής ΕΕ συντάχθηκε με τη σωστή πλευρά τών ευρωπαϊκών αξιών και αναγκών. Χρωμάτισε τις τουρκικές προκλήσεις, όπως την υβριδική επίθεση στον Έβρο το 2020, ως προκλήσεις κατά όλης τής Ευρώπης.  Η ομιλία τού κ. Μητσοτάκη στο Κονγκρέσο τών ΗΠΑ το 2022, ανέδειξε τις οικουμενικές αρχές τής δημοκρατίας και τής ελευθερίας. Ως προς την ευρύτερη περιφέρεια, έδωσε έμφαση στον άξονα συνεργασίας με το Ισραήλ και τα κράτη τού Κόλπου, σε αντιπαράθεση με τον φονταμενταλιστικό – ισλαμιστικό άξονα τής Τουρκίας και τής Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Σκιές: η διαφθορά και ο επερχόμενος τραμπισμός

Ωστόσο αυτό το πολιτικό τοπίο σκιάστηκε από θλιβερά περιστατικά και τάσεις. Τα σκάνδαλα των υποκλοπών (Predator) και ΟΠΕΚΕΠΕ δημιουργούν σοβαρά ερωτηματικά για τη διαφάνεια, την ηθική και νομιμότητα τών κυβερνητικών, κομματικών και (παρα)κρατικών παραγόντων. Η διαχείριση τής τραγωδίας τών Τεμπών ήταν τουλάχιστον ατυχής. Πληθαίνουν οι καταγγελίες για τη λειτουργία τής δικαιοσύνης και τον ευτελισμό τών θεσμών.

Με την άνοδο τού Τραμπ στην Προεδρία τών ΗΠΑ, άλλαξε και ο πολιτικός τόνος. Τα δικαιώματα και οι δικαιωματιστές μπήκαν στο περιθώριο. Ως πρώτα βιολιά βγήκαν τα πρώην στελέχη τού ΛΑ.Ο.Σ. με καθαρά τραμπική ρητορική. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός έκανε ατυχή δήλωση για την απαγωγή τού Μαδούρο, λέγοντας ότι δεν είναι η στιγμή να εξετάσουμε τη διεθνή νομιμότητα.

Αντιλαμβανόμαστε ότι η κυβέρνηση και ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης οφείλουν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε πάγιες αξίες τής Ελλάδας και τής Ευρώπης, από τη μία, και στις ανάγκες ενός ανερχόμενου κόσμου βίας και ψυχρής ισχύος από την άλλη. Αυτή η πολιτική εξίσωση δεν είναι εύκολη. Ωστόσο δεν πρέπει να χάνουμε τη μεγάλη εικόνα: ότι η χώρα ανήκει, και οφείλει να ανήκει για το δικό της συμφέρον, στη μεγάλη οικογένεια τού ευρωπαϊκού φιλελευθερισμού. Ελπίζουμε ο κ. Μητσοτάκης να συνεχίσει να τον υπηρετεί, τόσο ως Πρωθυπουργός, όσο και στη συνέχεια από άλλες θέσεις.

Ο Γιάννης Καραμήτσιος είναι νομικός από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες. Αποτελεί ενεργό μέλος τού κινήματος τού ευρωπαϊκού φεντεραλισμού. Έχει γράψει δύο βιβλία: το «Θεσσαλονίκη – 100 Μικρές Ιστορίες» (IANOS, 2017) και «Time for a European Federation” (Peter Lang, 2021).