Το χρέος και τα… χρέη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας

Δύο έμπειροι επιστήμονες της παγκόσμιας υγείας, ο Σενγκλάν Τανγκ από το Πανεπιστήμιο Ντιουκ Κουνσάν στην Κίνα και ο Μάικλ Μέρσον από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης ζήτησαν στο τελευταίο τεύχος του Λάνσετ να γίνουν ριζικές αλλαγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ώστε να μην “κατεβάσει ρολά”. Η πανδημία του κορωνοϊού έδειξε καθαρά τα βαθιά προβλήματα στη διακυβέρνηση, στη χρηματοδότηση και στον τρόπο λειτουργίας του οργανισμού αλλά τώρα, με τις ΗΠΑ εκτός οργανισμού, και τα χρήματα να λιγοστεύουν ο ΠΟΥ συρρικνώνεται και κινδυνεύει να μείνει εγκλωβισμένος ανάμεσα σε μεγάλες προσδοκίες και πολύ μικρές δυνατότητες να τις καλύψει.

Οι δύο επιστήμονες ζητούν ο οργανισμός να περιορίσει τις δραστηριότητές του μόνο σε όσα κάνει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο σε παγκόσμιο επίπεδο. Να θέτει πρότυπα και οδηγίες, να παρακολουθεί απειλές για τις ασθένειες, να ενισχύει τη διαχείριση δεδομένων υγείας, να συντονίζει αντιδράσεις σε κρίσεις και να βαζει στο ίδιο τραπέζι τις χώρες για κοινά προβλήματα. Οτιδήποτε άλλο, ακόμα κι αν το πληρώνουν δωρητές, πρέπει να σταματήσει. Επίσης να αλλάξει ριζικά η οργανωτική του δομή, διότι σήμερα λειτουργεί με την έδρα στη Γενεύη, έξι περιφερειακά γραφεία και… εκατόν πενήντα τρία γραφεία σε χώρες. Αυτό δημιουργεί καθυστερήσεις, μειώνει την ευθύνη και προκαλεί σύγχυση, ειδικά σε έκτακτα περιστατικά. Και τέλος η παρουσία του σε κάθε χώρα να μην είναι η ίδια παντού. Πλήρη γραφεία μόνο στις πιο ευάλωτες και φτωχές χώρες, μικρότερα τεχνικά γραφεία σε πιο ανεπτυγμένες και απλώς περιοδικές αποστολές βοήθειας όπου οι χώρες έχουν ήδη ισχυρό δικό τους σύστημα υγείας. Με αυτόν τον τρόπο θα χρησιμοποιεί καλύτερα τους περιορισμένους πόρους του.

Στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που καλύπτει πενήντα τρεις χώρες, λειτουργούν παραρτήματα σε περίπου τριάντα κράτη-μέλη, πολλά από αυτά σε ανεπτυγμένες πρωτεύουσες. Το κεντρικό περιφερειακό γραφείο είναι στην Κοπεγχάγη, υπάρχει γραφείο συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση στις Βρυξέλλες, ενώ στην Αθήνα λειτουργούν από το 2018 το εθνικό γραφείο και από το 2021 ένα ειδικό κέντρο για την ποιότητα φροντίδας και την ασφάλεια των ασθενών. Όμως σε εποχή δημοσιονομικής κρίσης, η διατήρηση τόσων γραφείων σε χώρες με ισχυρά εθνικά συστήματα υγείας εγείρει ερωτήματα. Πχ σε χώρες όπως η Ελλάδα, αυτά τα γραφεία δεν λειτουργούν περισσότερο ως γέφυρα καλών πρακτικών παρά ως έκτακτη βοήθεια;

Η κατάσταση έγινε ακόμα πιο πιεστική μετά την απόφαση του προέδρου Τραμπ. Τον Ιανουάριο του 2025 υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα για την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τον οργανισμό. Ένα χρόνο αργότερα, τον Ιανουάριο του 2026, η αποχώρηση ολοκληρώθηκε επίσημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σταμάτησαν κάθε χρηματοδότηση, ανακάλεσαν το προσωπικό τους και δεν πλήρωσαν τις οφειλές τους. Ο οργανισμός υπολογίζει ότι μένει απλήρωτο ποσό γύρω στα διακόσια εξήντα έως διακόσια εβδομήντα οκτώ εκατομμύρια δολάρια για τα τέλη του 2024 και του 2025. Παρότι οι κανόνες του οργανισμού απαιτούν εξόφληση χρεών για να ολοκληρωθεί η αποχώρηση, η αμερικανική κυβέρνηση αρνείται να πληρώσει. Αυτό το κενό, που αντιστοιχεί σε περίπου το δεκαοχτώ τοις εκατό της χρηματοδότησης του οργανισμού, ανάγκασε ήδη περικοπές και μέχρι τον Ιούνιο του 2026 αναμένεται να χάσουν τη δουλειά τους μέχρι και το είκοσι πέντε τοις εκατό του προσωπικού παγκοσμίως. Η δουλεια που έχει κάνει, τουλάχιστον σύμφωνα με το Λάνσετ, είναι σημαντική, από την εξάλειψη της ευλογιάς μέχρι την παρακολούθηση επιδημιών και τις επιστημονικές οδηγίες που σώζουν ζωές. Χωρίς αυτόν, οι χώρες θα ήταν πιο μόνες απέναντι σε διασυνοριακές απειλές. Ταυτόχρονα όμως είναι υπερβολικά γραφειοκρατικός, εξαρτάται από εθελοντικές δωρεές που τον κάνουν ευάλωτο σε πολιτικές πιέσεις και οι αποφάσεις του, όπως στην πρόσφατη πανδημία καθυστερούν… δραματικά

Δεν έχει εκπονηθεί -ακόμη- κοινό σχέδιο αντιμετώπισης της επόμενης πανδημίας!