Όταν τα λάθη στα νοσοκομεία γίνονται… μαθήματα

«Η πολιτεία φέρει την κύρια ευθύνη για τις δομικές ελλείψεις και την κακή οργάνωση του συστήματος υγείας» όπως δείχνουν πρόσφατες έρευνες από οργανισμούς όπως ο ΟΟΣΑ και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα ξεκινά από την έλλειψη ενός εθνικού μηχανισμού παρακολούθησης λαθών και ποιότητας φροντίδας, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου τέτοια συστήματα επιτρέπουν τη συλλογική μάθηση».

Στην Ελλάδα, τα νοσοκομεία λειτουργούν απομονωμένα, χωρίς αξιόπιστα δεδομένα για αχρείαστες εισαγωγές ή θνησιμότητα ύστερα από θεραπείες, κάτι που επιτρέπει την επανάληψη των λαθών. Η υποστελέχωση σε νοσηλευτικό προσωπικό επιδεινώνει την κατάσταση, με την Ελλάδα να διαθέτει λιγότερους νοσηλευτές ανά κάτοικο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρά το υψηλότερο αριθμό γιατρών. Σύμφωνα με αυτές τις πρόσφατες έρευνες οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν χρόνια κούραση, τρέχοντας από δω και από κει, χωρίς επαρκή στήριξη κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο σε επεμβάσεις ή ελλιπείς ελέγχους φαρμάκων. Η δε μετανάστευση επαγγελματιών υγείας κατά την οικονομική κρίση άφησε κενά που δεν έχουν καλυφθεί πλήρως, ενώ η συγκέντρωση πόρων σε μεγάλες πόλεις αφήνει τα περιφερειακά νοσοκομεία εκτεθειμένα.

“Ο χορός των βακτηρίων”

Παράλληλα, οι νοσοκομειακές λοιμώξεις πλήττουν σημαντικό ποσοστό ασθενών, διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λόγω ελλείψεων σε εκπαίδευση, υλικά και εφαρμογή βασικών πρωτοκόλλων καθαριότητας. Αυτό οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές, όπως λοιμώξεις με αντιβιοτικά-ανθεκτικά βακτήρια, με την Ελλάδα να καταγράφει το δεύτερο υψηλότερο φορτίο στην Ευρώπη μετά την Ιταλία, προκαλώντας εκατοντάδες θανάτους ετησίως. Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών, χωρίς αυστηρό έλεγχο, εντείνει το πρόβλημα, ενώ φαινόμενα όπως οι υψηλότερες από τον μέσο όρο καισαρικές τομές αποδίδονται σε πιέσεις χρόνου και οργανωτικά κενά.

Με χαμηλή βαθμολογία στην… ασφάλεια

Στα τμήματα επειγόντων περιστατικών, η εικόνα είναι ακόμα πιο ανησυχητική, σύμφωνα με έρευνα σε επαγγελματίες υγείας από 24 ευρωπαϊκές χώρες, όπου η Ελλάδα βαθμολογείται χαμηλά σε ασφάλεια, κοντά σε χώρες όπως η Ρουμανία. Το σύστημα αναφοράς λαθών λειτουργεί ελλιπώς στην πράξη, ενώ η διαχείριση ψυχικών παθήσεων υστερεί λόγω έλλειψης ειδικής εκπαίδευσης και υποδομών. Εξωτερικές πιέσεις, όπως στόχοι γρήγορης εξυπηρέτησης, προσθέτουν άγχος που οδηγεί σε σφάλματα. Η χαμηλή ικανοποίηση με την ποιότητα φροντίδας αντικατοπτρίζεται και στις έρευνες του ΟΟΣΑ, όπου λιγότεροι Έλληνες νιώθουν ότι η υγεία είναι διαθέσιμη και ποιοτική σε σύγκριση με τον μέσο όρο, ενώ η συμμετοχή ασθενών σε αποφάσεις είναι περιορισμένη. Την ίδια ώρα η δημόσια δαπάνη για υγεία παραμένει κάτω από τον μέσο όρο, με την Ελλάδα να κατατάσσεται προτελευταία σε ασφάλεια ασθενών μεταξύ 38 χωρών του ΟΟΣΑ.

Μητρώο λαθών;

Η έλλειψη κεντρικής υπηρεσίας αναφορών ισχύει και στα ιδιωτικά νοσοκομεία, όπου η ποιότητα δεν παρακολουθείται εξίσου, παρά το καλύτερο εξοπλισμό σε ορισμένα σημεία. Η πανδημία COVID-19 ενέτεινε τις ανισότητες, με ακυρώσεις ραντεβού και αύξηση εξόδων, ενώ ελλείψεις φαρμάκων απειλούν την ασφάλεια σε όλη την ΕΕ. Ωστόσο, υπάρχουν θετικές εξελίξεις. Η Εθνική Στρατηγική για Ποιότητα Φροντίδας και Ασφάλεια Ασθενών 2025-2030, σε συνεργασία με ΠΟΥ και ΕΕ, προωθεί μια “δίκαιη κουλτούρα” όπου τα λάθη γίνονται… μάθημα, με εθνικό ηλεκτρονικό σύστημα αναφορών, εκπαίδευση και πρωτόκολλα πρόληψης. Κεντρικός στόχος είναι να μειώσει τα ανεπιθύμητα περιστατικά, που πλήττουν 1 στους 10 ασθενείς σε νοσοκομεία και κοστίζουν έως 15% των δαπανών υγείας, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του κοινού με καλύτερα αποτελέσματα. Ορίζει την ποιότητα ως υπηρεσίες που βελτιώνουν πραγματικά την υγεία, βασισμένη σε έξι πυλώνες. Ασφάλεια, αποτελεσματικότητα, προσανατολισμό στον άνθρωπο, έγκαιρη παροχή, δικαιοσύνη και ολοκλήρωση. Προωθεί τις αξίες αυτές όπου τα λάθη γίνονται μαθήματα και όχι τιμωρίες, με νέους νόμους για προστασία αναφορών και στήριξη εργαζομένων. “Με ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας, ψηφιακά εργαλεία και εθνικό μητρώο, το σύστημα μπορεί να γίνει πιο δίκαιο και ασφαλές, μειώνοντας τα επαναλαμβανόμενα λάθη μακροπρόθεσμα”. Όλα αυτά θα αποδειχθούν στην πράξη τα επόμενα χρόνια, μέχρι τότε καλύτερα να προσέχουμε την υγεία μας και να… αποφεύγουμε τα νοσοκομεία, δημόσια ή ιδιωτικά.

Πηγές: ΟΟΣΑ (OECD) oecd.org / ΠΟΥ (WHO): National Strategy for Quality of Care and Patient Safety 2025–2030 (εθνική στρατηγική, δίκαιη κουλτούρα λαθών) who.int/ ΠΟΥ (WHO): WHO Office on Quality of Care and Patient Safety, Αθήνα (2021) (υποστήριξη πρωτοβουλιών, Safety-II) who.int /Healthcare professionals’ perceptions of patient safety in European emergency departments (2024, 24 χώρες, βαθμολογίες ΕΔ) pmc.ncbi.nlm.nih.gov