Ο Νομπελίστας λογοτεχνίας που δεν γράφει… παραμύθια

Στο πρώτο του μεγάλο μυθιστόρημα περιγράφει έναν κόσμο βουτηγμένο στη λάσπη και την παρακμή μιας απομακρυσμένης κοινότητας, όπου οι άνθρωποι περιμένουν κάτι να τους σώσει, μα συχνά πέφτουν βαθύτερα στο χάος. Κι όμως, προς το τέλος, στο «Σατανικό Τανγκό», σε μια στιγμή που η νύχτα φαίνεται να πνίγει τα πάντα, έρχεται αυτή η φράση “Ο ουρανός, που τόσο καιρό ήταν σκοτεινός και βαρύς, άρχισε να ανοίγει, και μέσα από τις σχισμές έσταζε ένα αχνό φως, σαν να θυμόταν ο κόσμος ότι ακόμα υπάρχει πρωί”. Δεν είναι ακριβές απόσπασμα διότι τα έργα του Λάσλο Κρασναχόρκαϊ δεν έχουν τελείες, είναι ποταμός σκέψεων, συνεχών και αδυσώπητων, που αποτυπώνουν την αίσθηση ότι ακόμα και όταν όλα γύρω σου καταρρέουν, ένα μικρό “ράγισμα” στον ουρανό μπορεί να σου θυμίσει ότι η ζωή έχει κι άλλα

Σαν την… Ελλάδα

Άλλωστε, ο Λάσλο Κρασναχόρκαϊ γεννήθηκε σε μια χώρα που έχει περάσει από πολέμους, δικτατορίες και αλλαγές που αφήνουν πίσω τους βαριά σκιά. Γράφει για χωριά που σαπίζουν, για ανθρώπους που χάνονται σε εμμονές, για μια Ευρώπη που τρίζουν τα θεμέλιά της. Και όμως, η Σουηδική Ακαδημία αποφάσισε ότι ο Κρασναχόρκαϊ κερδίζει κυρίως για την ικανότητά του να αναδεικνύει την τέχνη ως… φως μέσα στο σκοτάδι, σε ελεύθερη μετάφραση, έχει μια “αισιοδοξία” αλλά όχι με την κλασική έννοια, απαραίτητη για να συνεχίσουμε.  Όπως σημείωσαν, κατέληξαν σε αυτή την απόφαση “για το πειστικό και οραματικό του έργο που μέσα στην αποκαλυπτική τρομοκρατία, επαναβεβαιώνει την ισχύ της τέχνης” και της ελπίδας

Χωρίς ευτυχισμένο τέλος

Δηλαδή, δεν βραβευσαν το σκοτάδι, αλλά το πώς αυτο το σκοτάδι γίνεται σκαλοπάτι για κάτι φωτεινό. Ο Κρασναχόρκαϊ δεν κλείνει τα μάτια, βλέπει τα μαύρα μας τα χάλια, τη μοναξιά, την πολιτική παρακμή, την αίσθηση ότι ο κόσμος καταρρέει σαν ξεχασμένο σπίτι. Αλλά μέσα από τις ιστορίες του, βρίσκει χώρο να πει “όχι, δεν τελείωσες ακόμα”. Στο War and War για παράδειγμα, ακολουθούμε έναν αρχειοφύλακα που ψάχνει νόημα σε έναν κόσμο γεμάτο βία και σύγχυση, και στο τέλος, μέσα από μια στιγμή γαλήνης νιώθει ότι η ελπίδα δεν είναι μακρινή, είναι εκεί, σε μια απλή ανθρώπινη εμπειρία. Ή στο “Seiobo There Below” όπου οι χαρακτήρες παλεύουν με την ιστορία και την ταυτότητα, μα στο βάθος αναδύεται μια πίστη ότι η ανθρώπινη σύνδεση, η ανθρώπινη επικοινωνία, μπορεί να νικήσει το χάος. Μπορεί…

Το φάρμακο και η θεραπεία

Πιθανότατα, αυτό το Νόμπελ είναι το αντίδοτο σε πανδημίες, πολέμους, απανθρωπιά, καταστροφές και αβεβαιότητα. Η επιτροπή είδε στα βιβλία του κάποιον που δεν μας αφήνει να βουλιάξουμε. Ναι, ο κόσμος είναι μέσα στην καταχνιά, αλλά κοίτα γύρω, υπάρχει η τέχνη, μια κουβέντα, ένα βιβλίο, ακόμα και ένας περίπατος κάτω από έναν ουρανό που ραγίζει, και όλα αυτά μπορούν να σου δώσουν λόγους να σηκώσεις το κεφάλι και να ξαναπροσπαθήσεις. Ο Κρασναχόρκαϊ δεν γράφει παραμύθια με χαρούμενο τέλος, αλλά μας θυμίζει ότι η ελπίδα κρύβεται ακριβώς εκεί, στο ρυτιδιασμένο σκοτάδι, και αυτό είναι ένα δώρο, μια υπενθύμιση ότι, όσο μαύρα και άραχνα κι αν είναι, η ζωή βρίσκει πάντα χώρο για λίγο φως…

@karapanagiotidu