«Ο κουμπάρος τραβάει τον… κουμπάρο» 

Στην Ελλάδα, η κουμπαριά στην πολιτική έχει βαθιές ρίζες που χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα, όταν το νεότερο ελληνικό κράτος εδραιωνόταν σε μια κοινωνία γεμάτη… ανασφάλειες. Το κράτος ήταν αδύναμο, απρόσωπο και μακρινό, ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, όπου οι πολίτες δεν μπορούσαν να βασιστούν σε θεσμούς για προστασία, δουλειά ή δικαιοσύνη. Εκεί, οι προσωπικοί δεσμοί γίνονταν ο κύριος τρόπος επιβίωσης και αλληλεγγύης. Οι πολιτικοί εκμεταλλεύτηκαν αυτή την ανάγκη, χρησιμοποιώντας βαφτίσια και γάμους για να χτίσουν δίκτυα επιρροής.

Κάθε κουμπαριά δημιουργούσε υποχρεώσεις που μεταφράζονταν σε ψήφους, καθώς η ευρύτερη οικογένεια του κουμπάρου στήριζε τον πολιτικό στις εκλογές. Σε εποχές που το εκλογικό σύστημα βασιζόταν σε τοπικούς αρχηγούς και προσωπικές σχέσεις, αυτή η πρακτική έγινε εργαλείο εξουσίας. Η ανάπτυξη των μαζικών κουμπαριών κορυφώθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν πολιτικοί βαφτίζανε ή παντρεύανε εκατοντάδες, ακόμα και χιλιάδες, για να εξασφαλίσουν αφοσίωση. Υπήρχαν περιπτώσεις πολιτικών που ξεπερνούσαν τις τρεις χιλιάδες κουμπαριές μόνο σε μία περιοχή, όπως η Αττική, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, κερδίζοντας έτσι απόλυτο έλεγχο σε ψήφους από ολόκληρες οικογένειες. Στη δε Κρήτη, η παράδοση αυτή έγινε σχεδόν θεσμός, με πολιτευόμενους να συγκεντρώνουν εκατοντάδες βαφτιστήρια για να χτίσουν φατρίες.

Αυτές οι σχέσεις ήταν αμοιβαίες, ο πολιτικός γινόταν προστάτης, και σε αντάλλαγμα λάμβανε πολιτική στήριξη. Ήταν μια προσαρμογή σε έναν κόσμο ασταθή, με επαναστάσεις, εμφυλίους και αδύναμους θεσμούς, όπου η πελατεία αντικαθιστούσε την αξιοκρατία. Με τον χρόνο, η αστικοποίηση, η ενίσχυση των κομμάτων και οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα μείωσαν την ανάγκη για μαζικές κουμπαριές. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, η πρακτική αυτή ήταν συχνή, αλλά σταδιακά έγινε λιγότερο συστηματική. Σήμερα, οι μαζικές κουμπαριές για ψηφοθηρία έχουν σχεδόν εκλείψει, και η κουμπαριά μένει κυρίως παράδοση. Ωστόσο, προσωπικές σχέσεις εξακολουθούν να προκαλούν υποψίες όταν συνδέονται με δημόσιο χρήμα ή προνομιακή μεταχείριση. Πρόσφατα, σε υπόθεση παράνομων επιδοτήσεων στην Κρήτη, συνελήφθησαν πρόσωπα με κουμπαριές πολιτικών προσώπων έστω κι αν έχουν γίνει λιγότερες και πιο… διακριτικές.

Σε χώρες με αδύναμους δημοκρατικούς θεσμούς, όπως στη Λατινική Αμερική και τις Φιλιππίνες, τέτοιες σχέσεις λειτουργούν ακόμη ως μηχανισμοί αλληλεγγύης και προστασίας σε περιβάλλοντα όπου το κράτος αδυνατεί να παρέχει ασφάλεια, δικαιοσύνη ή πόρους. Σε ασταθείς κοινωνίες με ιστορικό… αποικιοκρατίας, πολέμων ή μεταβατικών καθεστώτων, τέτοιες πρακτικές τροφοδοτούν και σήμερα διαφθορά και νεποτισμό εμποδίζοντας την ανάπτυξη αξιοκρατικών θεσμών, ενώ παράλληλα προσφέρουν εναλλακτική «προστασία» διαιωνίζοντας έτσι κύκλους εξάρτησης και αναξιοκρατίας *ρήση πολύ συνηθισμένη στην Κρήτη, για την… αμοιβαία βοήθεια