Η θάλασσα δίπλα, το ψάρι από… μακριά

Τα καΐκια είναι δεμένα γιατί το πετρέλαιο… έφαγε τη ψαριά. Η θάλασσα είναι μεγάλη, τα αλιεύματα λίγα και το φρέσκο ψάρι ακριβό και είδος πολυτελείας σε μια ναυτική χώρα! Γι’ αυτό ο καταναλωτής ανοίγει τον καταψύκτη και τρώει από χώρες που δεν βρίσκει ούτε στο χάρτη…

Στην παλιά παραλία της Θεσσαλονίκης, για τρίτη μέρα, δεκάδες αλιευτικά έχουν αγκυροβολήσει. Είναι η ορατή εικόνα μιας πανελλαδικής απεργίας που ξεκίνησε την 1η Οκτωβρίου 2026. Παράκτιοι, μηχανότρατες και γρι-γρι έχουν δέσει τα σκάφη σε λιμάνια, ιχθυόσκαλες και αλιευτικά καταφύγια. Οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι μιλούν για 12.000 ακινητοποιημένα σκάφη. Είναι η πρώτη φορά που η νέα περίοδος αλιείας δεν ανοίγει στη θάλασσα αλλά σε προβλήτες. Ο καταναλωτής στο ιχθυοπωλείο έχει τη δική του εικόνα ή μάλλον την έλλειψη της διότι το φρέσκο ψάρι σπάνια το βλέπει στο τραπέζι, το δε κατεψυγμένο εισαγωγής γεμίζει τον καταψύκτη και εδώ και χρόνια ψάχνει απάντηση «γιατί με τόση θάλασσα δεν τρώμε φθηνό ψάρι;»

Όταν “τρώει” τη ψαριά το… πετρέλαιο

Οι αλιείς λένε ότι το ναυτιλιακό πετρέλαιο ήταν γύρω στα 0,55 ευρώ το λίτρο τον Φεβρουάριο και έφτασε έως 1,20 ευρώ στις 20 Μαρτίου. Σε νεότερες δηλώσεις από τη Θεσσαλονίκη και την κινητοποίηση των αλιέων η τιμή αναφέρεται κοντά στα 1,40–1,45 ευρώ. Για ένα μεσαίο σκάφος η μέρα μπορεί να κοστίζει πάνω από 2.000 ευρώ μόνο σε πετρέλαιο, για μεγαλύτερο, 3.000–4.000. Αν η ψαριά δεν τα καλύπτει, η έξοδος στα ανοιχτά βγάζει χρέος όχι σαρδέλες. Κάποιοι περιγράφουν ότι δανείζονται για να δουλέψουν και ζητούν επιδότηση της τάξης των 50–55 λεπτών το λίτρο. Αυτό που τους έχει γνωστοποιηθεί, σύμφωνα με εκπροσώπους τους, κινείται γύρω στα 12 λεπτά. Δευτερεύοντα αιτήματα είναι αποζημιώσεις για ζημιές από κητοειδή και πλαγκτόν και ενστάσεις για το νέο ηλεκτρονικό ημερολόγιο. Είχαν ήδη συναντηθεί με τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτη Σχοινά πριν την απεργία, χωρίς να κλείσει κάποια συμφωνία διότι όπως λένε δεν υπάρχουν χρήματα.

ΕΤΟΙΜΑΖΟΥΝ ΜΠΛΟΚΟ ΛΙΜΑΝΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η επιδότηση μπορεί να κρατήσει σκάφη στη θάλασσα για ένα διάστημα. Δεν αλλάζει όμως το κόστος ενέργειας ούτε το μέγεθος της ψαριάς. Η ΕΛΣΤΑΤ μέτρησε για το 2025 συνολική παραγωγή θαλάσσιας αλιείας 42.100,8 τόνους, αξίας 166,62 εκατ. ευρώ. Τα γρι-γρι έδωσαν το 51,5% της ποσότητας (21.667,5 τόνοι), οι μηχανότρατες το 25,5% και τα λοιπά παράκτια εργαλεία το 23%. Τα ψάρια ήταν το 83,3% της ποσότητας. Πρώτος σε όγκο ο γαύρος, με 10.445 τόνους και ακολουθούν σαρδέλα, γαρίδα και μπακαλιάρος. Ο στόλος αριθμούσε 11.399 μηχανοκίνητα σκάφη 231 μηχανότρατες, 219 γρι-γρι και 10.949 παράκτια. Από το 2015 τα σκάφη έχουν μειωθεί περίπου 25%. Η παραγωγή των τελευταίων ετών είναι χαμηλότερη από τα αμέσως προηγούμενα (γύρω στους 45.000–55.000 τόνους το 2023–2024, ανάλογα με την πηγή μέτρησης που στέλνεται στην Επιτροπή ή δημοσιεύει η ΕΛΣΤΑΤ). Στις αλιεύσεις η Ελλάδα είναι χαμηλά στην ΕΕ, περίπου 14η, με μερίδιο κοντά στο 2% των αλιευμάτων της Ένωσης το 2023. Στις υδατοκαλλιέργειες είναι ψηλά, 3η, με περίπου 141.000 τόνους την ίδια χρονιά, κυρίως τσιπούρα και λαβράκι.

Ψάρι από τον… καταψύκτη

Παλαιότερη μελέτη του WWF για τις μεσογειακές χώρες της ΕΕ έδειχνε ότι περίπου τα δύο τρίτα των ψαριών που καταναλώνονται στην Ελλάδα είναι εισαγόμενα, ένα μέρος προέρχεται από εγχώρια υδατοκαλλιέργεια και μόνο ένα μικρό ποσοστό από ελληνική αλιεία, με κατανάλωση γύρω στα 19,6 κιλά ανά άτομο. Οι τιμές προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας στην ΕΕ ανέβηκαν πάνω από 25% μεταξύ 2020 και 2024. Η κατανάλωση φρέσκου ψαριού στο σπίτι μειώθηκε περίπου 5% το 2024. Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπάνησαν 1,247 δισ. ευρώ για τέτοια προϊόντα το 2024, αύξηση 6% σε αξία, αλλά ο όγκος του φρέσκου… περιορίστηκε. Το φρέσκο τοπικό έγινε είδος που πολλοί μετράνε πριν το βάλουν στο καλάθι. Γι’ αυτό η απάντηση στον καταναλωτή δεν είναι «η θάλασσα δεν έχει ψάρι». Είναι ότι η ποσότητα που βγάζει ο σημερινός στόλος, με το σημερινό κόστος και τα σημερινά αποθέματα, δεν φτάνει για να κρατήσει χαμηλή την τιμή απέναντι στο ιχθυοτροφείο και στην εισαγωγή. Τα κατεψυγμένα ανεβαίνουν γιατί είναι φθηνότερα και πιο εύκολα. Στοιχεία δείχνουν ότι η κατηγορία κατεψυγμένων ψαριών και θαλασσινών στην Ελλάδα κινήθηκε ανοδικά το 2025, με διψήφια αύξηση αξίας έως τον Αύγουστο και δυνατή ζήτηση στις γαρίδες. Δεν θέλουν καθάρισμα την ώρα του μαγειρέματος και δεν εξαφανίζονται εκτός εποχής. Το καλαμάρι το καλοκαίρι είναι σχεδόν πάντα κατεψυγμένο εισαγωγής, το φρέσκο ελληνικό είναι λίγο και πολύ ακριβότερο στη χονδρική. Εισαγωγές κατεψυγμένου ψαριού ήταν περίπου 35 εκατ. δολάρια το 2023, κυρίως από Ισπανία, Κροατία και Ολλανδία. Η ίδια η ΕΕ καλύπτει μόνη της μόνο περίπου το 38% της ζήτησής της.

Τα όρια που βάζει η ΕΕ

Η Κοινή Αλιευτική Πολιτική βάζει όρια στο πόσο μπορεί να ψαρεύει κάθε χώρα, για να μην αδειάσουν τα αποθέματα. Στη Μεσόγειο η ανάκαμψη είναι πιο αργή από ό,τι στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό, σύμφωνα με εκθέσεις της Επιτροπής. Το WWF Ελλάς αναφέρει ότι περίπου το 58% των αξιολογημένων αποθεμάτων στη Μεσόγειο χαρακτηρίζεται υπεραλιευμένο, με πίεση από τον μεγάλο αριθμό μικρών σκαφών, την παράνομη ή μη δηλωμένη αλιεία, τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Η Ελλάδα στέλνει στοιχεία στόλου και αλιευμάτων στην Επιτροπή και έχει ποσοστώσεις, όπως στον ερυθρό τόνο. Τον Σεπτέμβριο 2026 οι υπουργοί συμφώνησαν πλαίσιο για το 2028–2034 που ανοίγει χρηματοδότηση για εκσυγχρονισμό και ανανέωση σκαφών, ακόμη και σε πιεσμένα αποθέματα εφόσον υπάρχουν μέτρα αποκατάστασης, με έμφαση στη μικρή παράκτια αλιεία. Ο δε ελληνικός στόλος είναι από τους πιο γερασμένους της Ένωσης. Οι νέοι κανόνες είναι η απάντηση της ΕΕ στο ότι η σοδειά δεν αντέχει απεριόριστη προσπάθεια.

Η απάντηση της… στεριάς

Ο Μαργαρίτης Σχοινάς, υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων από τον Απρίλιο 2026, είπε σε ημερίδα του υπουργείου τον Σεπτέμβριο ότι η ελληνική αλιεία «θα είναι παρούσα και δυνατή και την επόμενη μέρα», με σύγχρονα εργαλεία, καλύτερες υποδομές και ανθρώπους που μπορούν να ζήσουν από τη δουλειά τους. Προτεραιότητες που έθεσε ήταν η ανανέωση και εκσυγχρονισμός στόλου, τεχνολογία, ενεργειακή μετάβαση, ασφάλεια στα σκάφη, προσέλκυση νέων και στήριξη των παράκτιων. Τόνισε ότι δεν υπάρχει αλιευτική πολιτική χωρίς τους αλιείς και ότι οι αποφάσεις πρέπει να βγαίνουν μαζί τους. Το υπουργείο έχει ανοίξει πρόγραμμα 16 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε σκάφη χωρίς αύξηση της αλιευτικής ικανότητας, με στήριξη έως 85%, και έχει διαθέσει 1,7 εκατ. ευρώ για ιχθυόσκαλα. Προωθεί ψηφιακό σύστημα ελέγχου και νέο Αλιευτικό Κώδικα. Μετά τη συμφωνία στις Βρυξέλλες χαρακτήρισε θετικό το άνοιγμα για εκσυγχρονισμό του στόλου και στήριξη της μικρής παράκτιας αλιείας. Αυτά είναι τα πιο πρόσφατα μέτρα, όμως αργούν και δεν γεμίζουν το ταμείο του ψαρά ούτε το τραπέζι του καταναλωτή. Όπως φαίνεται οι αλιείς έχουν δίκιο ότι με αυτή την τιμή πετρελαίου πολλοί δεν βγάζουν τη μέρα. Επίσης και οι καταναλωτές έχουν δίκιο όταν λένε ότι δεν βρίσκουν φθηνό φρέσκο ψάρι σε μια χώρα με μία από τις μεγαλύτερες ακτογραμμές του πλανήτη, ενώ τα αποθέματα είναι πιεσμένα και η αγορά στραμμένη σε ιχθυοτροφείο και… κατεψυγμένη εισαγωγή

Θάλασσες χωρίς ψάρια, βουνά χωρίς χιόνια, ποτάμια και λίμνες χωρίς νερά…