«Η τελευταία ευκαιρία» κι αυτό το γνωρίζουν οι… αγρότες

Πανεπιστημιακές έρευνες του 2024 και 2025 από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και άλλα ιδρύματα καταλήγουν σε κοινά συμπεράσματα για την ελληνική γεωργία.

Το εισόδημα των αγροτών πέφτει συνεχώς (π.χ. -16,1% σε πραγματικούς όρους το 2023-2024 λόγω κακοκαιριών), ενώ το κόστος παραγωγής εκτοξεύεται, οι επιδοτήσεις φτάνουν με τεράστια καθυστέρηση, η γραφειοκρατία παραμένει ατέλειωτη και η κλιματική αλλαγή προκαλεί άμεσες απώλειες εκατ. ευρώ ετησίως, με προβλεπόμενο διπλασιασμό τους ως το 2060 ανάλογα με τα σενάρια ακραίων φαινομένων.

Συρρίκνωση ή Ανάκαμψη;

Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού (μέσος όρος ηλικίας 57 ετών, με 65% άνω των 55 ετών), η έλλειψη τεχνολογίας και υποδομών, οι χαμηλές τιμές προϊόντων και η αδυναμία πρόσβασης σε χρηματοδότηση ωθούν χιλιάδες αγρότες σε εγκατάλειψη ή διαφοροποίηση δραστηριοτήτων, κυρίως προς τον αγροτουρισμό και τη μεταποίηση. Οι αγρότες δηλώνουν σε όλες τις μελέτες απώλεια εμπιστοσύνης προς θεσμούς και πολιτικές, θεωρώντας τις αποζημιώσεις ανεπαρκείς (π.χ. μόνο 178 εκατ. € για φυσικές καταστροφές μετά το 2024) και τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις της ΕΕ δυσανάλογες με τη στήριξη που λαμβάνουν. Τα αποτελέσματα συγκλίνουν ότι, χωρίς άμεση αύξηση και απλοποίηση ενισχύσεων, ψηφιακή μετάβαση, εκπαίδευση και κλιματική προσαρμογή, ο πρωτογενής τομέας οδεύει σε περαιτέρω συρρίκνωση και ερημοποίηση της υπαίθρου. Οι ερευνητές καταθέτουν ένα σύνολο συγκεκριμένων  προτάσεων που συμπίπτουν και που θα έπρεπε να λάβουν σοβαρά υπόψη κυβέρνηση και συναρμόδια υπουργεία.

Προτάσεις-λύσεις από ΑΕΙ

-Άμεση απλοποίηση και επιτάχυνση διαδικασιών πληρωμής επιδοτήσεων και αποζημιώσεων με ψηφιακή πλατφόρμα και προκαταβολές 70% εντός 30 ημερών από τη ζημιά. -Αύξηση του προϋπολογισμού της νέας ΚΑΠ για την Ελλάδα κατά τουλάχιστον 15-20% την επόμενη προγραμματική περίοδο (2028-2034), με ειδικό ταμείο κλιματικής ανθεκτικότητας και εθνικό απόθεμα κρίσεων. -Μόνιμη μείωση του αγροτικού ρεύματος και πετρελαίου κίνησης κατά 40-50%, καθώς και κατάργηση ή δραστική μείωση του ΦΠΑ σε ζωοτροφές, λιπάσματα και αγροεφόδια. -Εθνικό πρόγραμμα μαζικής εγκατάστασης νέων αγροτών 25-40 ετών με bonus 50.000-70.000 ευρώ άτοκο κεφάλαιο κίνησης και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη τα πρώτα πέντε χρόνια. -Υποχρεωτική εκπαίδευση και πιστοποίηση όλων των αγροτών σε ψηφιακά εργαλεία, ακριβή γεωργία και κλιματικά έξυπνες πρακτικές μέσα σε τριετία, με δωρεάν προγράμματα από Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.-Δημιουργία εθνικού δικτύου αγρο-μετεωρολογικών σταθμών και συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για καύσωνες, παγετούς και ασθένειες, συνδεδεμένο απευθείας με το κινητό κάθε παραγωγού. -Αναπροσαρμογή των περιβαλλοντικών απαιτήσεων της ΕΕ (eco-schemes αγρανάπαυση, μείωση φυτοφαρμάκων) ώστε να γίνουν προαιρετικά και όχι υποχρεωτικά για μικρές εκμεταλλεύσεις κάτω των 20 στρεμμάτων.-Ειδικό πρόγραμμα διαδοχής εκμεταλλεύσεων με φορολογικά κίνητρα και δάνεια χαμηλού επιτοκίου για νέους που αναλαμβάνουν οικογενειακές φάρμες. -Ενίσχυση της διαφοροποίησης (αγροτουρισμός, μεταποίηση, ενεργειακές κοινότητες αγροτών) με προτεραιότητα χρηματοδότησης και μείωση γραφειοκρατίας για άδειες μικρών μονάδων. -Δημιουργία Ταμείου Εγγυήσεων Αγροτικών Δανείων ώστε να πέσει το επιτόκιο δανεισμού κάτω από 2% και να διπλασιαστεί η ρευστότητα στον πρωτογενή τομέα. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εφαρμογή αυτού του πακέτου μέσα στην επόμενη διετία είναι «η τελευταία ευκαιρία να αποφευχθεί η οριστική ερημοποίηση της ελληνικής υπαίθρου και η κατάρρευση της εγχώριας παραγωγής τροφίμων»